یادگیری عمیق یعنی چه؟ (چرا فراموش می‌کنیم؟)

در کلاس یا هنگام مطالعه‌ی دروس، گاهی پیش می‌آید مطلبی را یاد بگیریم اما پس از مدتی فراموش کنیم. این موضوع ممکن است باعث نگرانی شود.

برای همین باید بدانیم «یادگیری عمیق» دقیقا به چه معناست.

یادگیری عمیق یعنی درک کامل مفاهیم و پیوند دادن آن‌ها با دانسته‌های قبلی، نه فقط حفظ کردن کلمه‌به‌کلمه‌ی درس.

وقتی مطلبی را به صورت عمیق یاد می‌گیریم، مغزمان بهتر آن را نگه می‌دارد و کمتر فراموش می‌شود.

در ادامه سه باور نادرست مشهور دربارهٔ یادگیری و فراموشی را بررسی می‌کنیم و حقیقت علمی هر کدام را توضیح می‌دهیم.

هدف من از نوشتن این مقاله کمک به دانش‌آموزان است که بدانند مغز آن‌ها قدرتمند است و با روش‌های درست و اعتماد به خود می‌توانند یادگیری ماندگار و عمیق داشته باشند.

افسانه‌ها و حقیقت‌ها

• افسانه ۱: فراموش کردن نشانه ضعف حافظه یا هوش من است.

  
  حقیقت:

  تحقیقات نشان می‌دهد فراموشی بخشی طبیعی و مفید از کارکرد حافظه است .

  مغز ما طوری طراحی شده که اطلاعات مهم را نگه دارد و بقیه را کنار بگذارد تا تمرکز بهتری روی نکات اصلی و مهم داشته یاشد.

• به عبارت دیگر، اگر مطلبی را فراموش کنیم، به این معنا نیست که حافظه‌مان ضعیف است؛ بلکه مغز بر نکات اساسی تمرکز کرده است.

  برای مثال، ممکن است بعد از حل یک تمرین ریاضی جزئیات ریز را فراموش کنیم اما ایده‌ی اصلی و روش حل را به یاد بیاوریم. این یعنی مغز نکات کلیدی را حفظ کرده است. با مرور مجدد مطالب فراموش‌شده، می‌توان آن‌ها را در حافظه تثبیت و یادگیری را عمیق‌تر کرد.

• افسانه ۲:

هوش من ثابت است و با تلاش تغییر نمی‌کند.

حقیقت:

پژوهش‌ها نشان می‌دهد دانش‌آموزانی که باور دارند با تلاش می‌توانند توانایی‌های ذهنی‌شان را افزایش دهند، نتایج تحصیلی بهتری می‌گیرند.

به‌عبارت دیگر، اگر یاد بگیریم مغز مانند ماهیچه قابلیت رشد دارد و تلاش می‌تواند آن را قوی‌تر کند، انگیزه و تمرکز بیشتری برای یادگیری خواهیم داشت. برعکس، اگر فکر کنیم هوش ثابت است، معمولاً قبل از تلاش زیاد تسلیم می‌شویم. مثلاً دانش‌آموزی که باور دارد می‌تواند ریاضی‌اش را تقویت کند، با پشتکار و استفاده از روش‌های مناسب، پیشرفت بیشتری دارد. پس به جای باور به ضعف ذاتی، بدانید که با تمرین و ایجاد عادت‌های مطالعه‌ی مفید می‌توانید مهارت‌های خود را تقویت کنید.

• افسانه ۳: اگر پس از مدتی مطالب را فراموش کنم، یعنی یادگیری من عمیق نبوده است.

  
  حقیقت:

  یادگیری واقعی یک فرآیند چند مرحله‌ای است و تکرار بخش مهم آن است.

  منحنی فراموشی نشان می‌دهد بدون مرور منظم، بیش از نیمی از مطالب آموخته شده در چند هفته فراموش می‌شوند.

• همچنین یافته‌های علمی می‌گویند تکرار و مرور منظم مطالب، بیشترین تأثیر را در تثبیت آن‌ها دارد. برای مثال اگر یک فرمول یا شعر را فقط شب امتحان حفظ کنیم و بعد تکرار نکنیم، خیلی زود آن را از یاد می‌بریم.

• اما اگر هر چند روز یک‌بار آن را مرور و تمرین کنیم، در حافظه‌ی ما باقی می‌ماند و یادگیری عمیق‌تری اتفاق می‌افتد. به این ترتیب می‌فهمیم فراموشی بعد از یک بار مطالعه کاملاً طبیعی است و با مرور مداوم می‌توان آن را کاهش داد.

یادگیری یک سفر پُرمغز است و فراموشی بخشی طبیعی از این مسیر است، نه نشانه شکست.

اگر افسانه‌ها را کنار بگذاریم و به مغزمان اعتماد کنیم، می‌توانیم با تلاش و روش‌های درست، هر مطلبی را یاد بگیریم و در ذهن نگه داریم. باور داشته باشید که توانایی‌های ذهنی شما قابل رشد است؛ هر بار که مطالعه می‌کنید و تمرین می‌کنید، مغز شما قوی‌تر می‌شود. پس با امید و انگیزه به درس خواندن ادامه دهید و از اشتباهات و فراموشی نترسید. با پشتکار و مرور منظم، مسیر یادگیری عمیق برایتان روشن می‌شود و می‌توانید به اهداف تحصیلی‌تان دست پیدا کنید.

بنده مریم غیاثی هستم و به دانش‌آموزان متوسطه اول کمک می‌کنم که هوشمندانه یاد بگیرند، برای یادگیری هوشمندانه مسیر سبز را دنبال کن.