فصل سوم: طنز بهمثابه فلسفهٔ زندگی بخش ۳: طنز و سیاست،طنز در عرصهٔ سیاست، یکی از کارآمدترین ابزارهای نقد و مقاومت است. خنده، در ظاهر، بیخطر و سبک مینماید، اما در عمق خود میتواند جدیترین سازوکارهای قدرت را افشا کند. ایگلتون نشان میدهد که طنز، با شکستن زبان رسمی و جدیتهای قلابی، میتواند حقیقت سیاست را آشکار سازد. طنز سیاسی، نهتنها خنده بر حاکمان، بلکه افشای تناقضهای ساختار قدرت است. این بخش میکوشد نشان دهد که طنز چگونه در سیاست عمل میکند، چه در سنت غربی و چه در سنت ایرانی، و چرا میتواند فلسفهای برای مقاومت و آزادی باشد. محمدرضا گلی احمدگورابی ،دکتر زهرا روحیفر
بخش ۳: طنز و سیاست
۱. طنز بهعنوان سلاح بیخشونت
طنز در سیاست، جایگاهی ویژه دارد. خنده، در ظاهر، بیخطر است، اما در عمق خود میتواند جدیترین سازوکارهای قدرت را افشا کند. ایگلتون در آثارش نشان میدهد که طنز سیاسی، نهتنها خنده بر حاکمان، بلکه افشای تناقضهای ساختار قدرت است. طنز، با شکستن زبان رسمی و جدیتهای قلابی، میتواند حقیقت سیاست را آشکار سازد.
۲. سنت غربی طنز سیاسی
- ولتر و سوئیفت: با زبان طنز، فساد و بیعدالتی سیاسی را نقد کردند.
- کافکا: با طنز تلخ خود، بوروکراسی و قدرت را به سخره گرفت.
- جویس: با زبان طنزآمیز، تناقضهای اجتماعی و سیاسی را آشکار ساخت.
- طنز معاصر غربی: در رسانهها و هنر، ابزاری برای نقد قدرت و افشای فساد بوده است.
ایگلتون معتقد است که طنز سیاسی میتواند فلسفهای برای مقاومت باشد. خنده، در برابر قدرت، راهی برای آزادی است. طنز، با شکستن زبان رسمی، میتواند حقیقت سیاست را آشکار کند و راهی برای امید بگشاید.
۳. سنت ایرانی طنز سیاسی
- دهخدا: با ستونهای طنز خود، استبداد و فساد را نقد کرد.
- طنز مشروطه: با زبان ساده و مردمی، حقیقت استبداد و فساد را آشکار کرد.
- هدایت: در «توپ مرواری»، تناقضهای اجتماعی و دینی را با طنز افشا کرد.
- گلآقا: در دوران معاصر، طنز را به رسانهها آورد و نقد اجتماعی و سیاسی را عمومی کرد.
- طنز اینترنتی امروز: با زبان ساده و تصاویر طنزآمیز، فساد و تناقضهای سیاسی را افشا میکند.
۴. کارکردهای طنز سیاسی
- افشای تناقضهای قدرت: طنز نشان میدهد که سیاست پر از ناسازگاری است و حقیقت، در همین ناسازگاریها آشکار میشود.
- شکستن جدیتهای قلابی: طنز جدیتهای ساختگی سیاست را به سخره میگیرد و نشان میدهد که حقیقت، در خندهای رهاییبخش نهفته است.
- ایجاد همبستگی اجتماعی: طنز میتواند مردم را در برابر قدرت متحد کند.
- تربیت سیاسی: طنز، با خنده، مردم را به اندیشیدن به حقیقت سیاست دعوت میکند.
۵. طنز و مقاومت
ایگلتون نشان میدهد که طنز سیاسی میتواند فلسفهای برای زندگی باشد؛ فلسفهای که سیاست را نه در جدیت خشک، بلکه در خندهای رهاییبخش آشکار میکند. طنز، در این معنا، فلسفهای است که میتواند جهان را دگرگون کند.
۶. مقایسهٔ طنز ایرانی و غربی
طنز ایرانی و غربی هر دو پیوندی عمیق با سیاست دارند. در ایران، طنز همواره راهی برای افشای تناقضها و نقد قدرت بوده است. در غرب، طنز فلسفهای برای بازاندیشی در ارزشها و افشای تناقضهای سیاسی بوده است. ایگلتون با نگاه فلسفی خود این دو سنت را به هم پیوند میدهد و نشان میدهد که طنز میتواند فلسفهای برای زندگی باشد؛ فلسفهای که سیاست را در خنده آشکار میکند و راهی برای آزادی و امید میگشاید.
نتیجهگیری
طنز سیاسی، در نگاه ایگلتون و در سنتهای فلسفی و ادبی، تنها یک ابزار سرگرمی نیست؛ بلکه راهی برای مواجهه با سیاست است. خنده، وقتی در خدمت نقد سیاسی قرار گیرد، نهتنها سرگرمی، بلکه تربیتی برای دیدن و اندیشیدن است. طنز میتواند تناقضهای قدرت را افشا کند، جدیتهای قلابی را بشکند و امیدی ریشهدار بیافریند. برای خوانندهٔ ایرانی، این نگاه میتواند الهامبخش باشد: طنز، فلسفهای برای زندگی است؛ فلسفهای که سیاست را در خنده آشکار میکند و راهی برای آزادی و امید میگشاید.
