تابآوری در دنیای امروز، به ویژه در صنایع حیاتی همچون صنعت پرداخت بانکی، مفهومی فراتر از صرف مقاومت در برابر بحرانهاست. این مفهوم به توانایی یک سیستم برای انطباق، بازیابی و رشد در شرایط نوسانی و پرتلاطم اشاره دارد. صنعت پرداخت ایران، با وجود پیشرفتهای کمی در سالهای اخیر، همواره با چالشهای ساختاری و فناورانه مواجه بوده است که تابآوری آن را در برابر شوکهای اقتصادی و فناوری را کاهش داده است. این مقاله به بررسی دلایل عقبماندگی فناوری در این صنعت، تحلیل ظرفیتهای بومی و ارائه راهکارهای الهامگرفته از تجارب موفق منطقهای برای افزایش تابآوری و ایجاد یک تجربه کاربری نوین میپردازد.
تحلیل وضعیت موجود: عقبماندگی فناوری و نوآوری
ریشه اصلی عدم تابآوری کافی در صنعت پرداخت ایران را میتوان در عقبماندگی مزمن فناوری جستجو کرد. زیرساختهای بسیاری از سیستمهای پرداخت همچنان بر پایه فناوریهای قدیمی و منسوخ بنا شدهاند که نه تنها بهرهوری را کاهش میدهند، بلکه سیستم را در برابر حملات سایبری و اختلالات سیستمی آسیبپذیر میسازند. تحریمهای اقتصادی بینالمللی نیز به عنوان یک عامل بازدارنده، دسترسی به فناوریهای نوین، سختافزارهای بهروز و دانش فنی جهانی را محدود کرده است.
علاوه بر این، بوروکراسی اداری و قوانین سنتی، سرعت نوآوری را کند کرده و فرآیندهای طولانی برای دریافت مجوزهای فینتکها، انگیزه توسعهدهندگان و شرکتهای نوپا را از بین برده است. این عوامل مجموعاً باعث شدهاند که با وجود نیروی انسانی مستعد، نوآوریهای اساسی در این صنعت به کندی صورت گیرد.
ظرفیتهای داخلی و الگوبرداری از موفقیتهای منطقهای
با وجود چالشهای مذکور، صنعت پرداخت ایران از ظرفیتهای بالقوهای برای افزایش تابآوری برخوردار است. شبکه گسترده پرداخت الکترونیک و زیرساختهای موجود مانند شاپرک و شتاب، پایهای محکم برای توسعههای آتی فراهم میکنند. مهمتر از آن، وجود نیروی انسانی متخصص و نخبه در حوزههای برنامهنویسی و فناوری مالی، یک مزیت رقابتی بینظیر است که میتواند به توسعه راهحلهای بومی و مقاوم کمک کند.
برای بهرهبرداری مؤثر از این ظرفیتها، الگوبرداری از کشورهای پیشرو منطقه، به ویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی، ضروری است. این کشورها با درک اهمیت فینتک، با ایجاد محیطهای نظارتی منعطف (Regulatory Sandbox)، جذب سرمایهگذاری خارجیو حمایت فعال از استارتاپها، خود را به هابهای نوآوری مالی تبدیل کردهاند. در این کشورها، تنوع روشهای پرداخت (مانند کیف پولهای دیجیتال و پرداختهای مبتنی بر QR) نه تنها تجربه کاربری را بهبود بخشیده، بلکه تابآوری سیستم را نیز در برابر اختلالات افزایش داده است.
راهکارهای افزایش تابآوری و خلق تجربه جدید
برای افزایش تابآوری در صنعت پرداخت ایران، باید رویکردی چندوجهی اتخاذ شود:
اصلاح ساختارهای قانونی و نظارتی: تدوین یک سند راهبردی ملی فینتک و تسهیل فرآیندهای صدور مجوز، میتواند فضای رشد را برای نوآوران فراهم کند.
سرمایهگذاری در فناوریهای نوین: تمرکز بر فناوریهایی مانند بلاکچین برای افزایش شفافیت، استفاده از هوش مصنوعیبرای مدیریت ریسک و توسعه ریال دیجیتال میتواند کارایی و امنیت سیستم را به طرز چشمگیری بهبود بخشد.
تنوعبخشی به روشهای پرداخت: با پیادهسازی گستردهتر پرداختهای بدون تماس، کیف پولهای دیجیتال و سیستمهای BNPL (الان بخر، بعداً پرداخت کن)، میتوان تجربه کاربری را متحول کرده و وابستگی به یک نوع ابزار پرداخت را کاهش داد.
نتیجهگیری
تابآوری در صنعت پرداخت ایران، نیازمند گذار از رویکردهای سنتی به یک اکوسیستم نوآورانه و فناوریمحور است. با بهرهبرداری هوشمندانه از زیرساختهای موجود، سرمایهگذاری بر نیروی انسانی نخبه و الگوبرداری از تجارب موفق کشورهای همسایه، میتوان این صنعت را در برابر شوکهای آتی مقاومتر ساخت. این اقدامات نه تنها به افزایش تابآوری سیستم کمک میکنند، بلکه با تنوعبخشی به خدمات و خلق یک تجربه پرداخت مدرن و ایمن، اعتماد عمومی را نیز تقویت خواهند کرد.
