چالش مالیات ستانی از فعالین ارزهای دیجیتال

مقاله IsI مقایسه مالیات cryptocurrencارز دیجیتال؛ استاد حبیب صابرپور

مالیات ارز دیجیتال (Cryptocurrency Tax) در آمریکا توسط IRS (خدمات درآمد داخلی) مدیریت می‌شود و قوانین مشخصی دارد. در اینجا به طور کامل و واضح توضیح می‌دهم که چه زمانی، کجا و چگونه باید مالیات ارزهای دیجیتال را پرداخت کنید:

### ۱. چه زمانی مالیات ارز دیجیتال پرداخت می‌شود؟

مالیات ارز دیجیتال در آمریکا به دو صورت اصلی اعمال می‌شود:

- مالیات بر سود سرمایه (Capital Gains Tax): زمانی که ارز دیجیتال را می‌فروشید، معامله می‌کنید یا به کالا/خدمات تبدیل می‌کنید.

- مالیات بر درآمد معمولی (Ordinary Income Tax): زمانی که ارز دیجیتال را به عنوان درآمد (مثل ماینینگ، استیکینگ، ایردراپ یا حقوق) دریافت می‌کنید.

#### موارد مشمول مالیات:

✅ فروش ارز دیجیتال به دلار یا سایر ارزها (مثلاً فروش بیت‌کوین در صرافی)

✅ تبدیل یک ارز دیجیتال به ارز دیگر (مثلاً تبدیل اتریوم به بیت‌کوین)

✅ استفاده از ارز دیجیتال برای خرید کالا یا خدمات (مثلاً خرید با بیت‌کوین)

✅ دریافت ارز دیجیتال به عنوان درآمد (ماینینگ، استیکینگ، ایردراپ، فورک، پاداش‌ها)

✅ هدیه دادن یا ارث بردن ارز دیجیتال (در برخی شرایط مالیات دارد)

#### موارد معاف از مالیات:

❌ خرید ارز دیجیتال با دلار (تا زمانی که آن را نفروخته‌اید، مالیاتی ندارد)

❌ انتقال ارز دیجیتال بین کیف پول‌های خودتان (اگر مالکیت تغییر نکند)

❌ اهدای ارز دیجیتال به سازمان‌های خیریه معاف از مالیات

### ۲. مالیات ارز دیجیتال را کجا** پرداخت کنیم؟**

مالیات ارز دیجیتال باید از طریق سامانه مالیاتی IRS و در قالب یکی از فرم‌های زیر گزارش شود:

- Form 8949 (برای محاسبه سود و زیان سرمایه)

- Schedule D (ضمیمه فرم ۱۰۴۰ برای گزارش سرمایه‌گذاری‌ها)

- Schedule 1 (Form 1040) (برای گزارش درآمدهای دیگر مثل ماینینگ و استیکینگ)

- Form 1040 (اصلی‌ترین فرم اظهارنامه مالیاتی)

🔹 صرافی‌های متمرکز مثل Coinbase, Binance US, Kraken ممکن است Form 1099-B یا 1099-MISC برای شما صادر کنند که باید در اظهارنامه مالیاتی استفاده شود.

🔹 اگر از صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) یا کیف پول شخصی استفاده می‌کنید، خودتان باید تراکنش‌ها را رهگیری کنید.

### ۳. چطور** مالیات ارز دیجیتال را محاسبه و پرداخت کنیم؟**

#### الف) محاسبه سود و زیان سرمایه (Capital Gains)

- سود سرمایه = قیمت فروش − قیمت خرید − هزینه‌های مرتبط (مثل کارمزد تراکنش)

- مالیات بستگی به مدت زمان نگهداری (Holding Period) دارد:

- کوتاه‌مدت (کمتر از ۱ سال): مشمول نرخ مالیات معمولی درآمد (۱۰% تا ۳۷%)

- بلندمدت (بیش از ۱ سال): نرخ ترجیحی (۰%، ۱۵% یا ۲۰%)

📌 مثال:

اگر ۱ بیت‌کوین را به قیمت $۳۰,۰۰۰ خریده‌اید و پس از ۶ ماه به $۵۰,۰۰۰ فروخته‌اید:

- سود = $۵۰,۰۰۰ − $۳۰,۰۰۰ = $۲۰,۰۰۰

- چون کمتر از ۱ سال نگهداری شده، مشمول مالیات کوتاه‌مدت (مثلاً ۲۴%) می‌شود:

$۲۰,۰۰۰ × ۲۴% = $۴,۸۰۰ مالیات

#### ب) مالیات بر درآمد (Ordinary Income)

- درآمد حاصل از ماینینگ، استیکینگ، ایردراپ و پاداش‌ها مثل درآمد معمولی مالیات می‌خورد (۱۰% تا ۳۷%).

- ارزش ارز دیجیتال در روز دریافت محاسبه می‌شود.

📌 مثال:

اگر از استیکینگ ۱۰ ETH دریافت کنید و قیمت هر اتریوم در آن روز $۲,۰۰۰ باشد:

- درآمد = ۱۰ × $۲,۰۰۰ = $۲۰,۰۰۰

- این مبلغ به درآمد سالانه شما اضافه می‌شود و با نرخ مالیات معمولی محاسبه می‌شود.

### ۴. چگونه گزارش دهیم؟**

۱. جمع‌آوری داده‌ها: تاریخ خرید، قیمت خرید، تاریخ فروش، قیمت فروش، کارمزدها.

۲. استفاده از نرم‌افزارهای مالیاتی:

- CoinTracker, Koinly, TokenTax (برای محاسبه خودکار سود و زیان)

۳. پر کردن فرم‌های IRS:

- Form 8949 → Schedule D → Form 1040

۴. پرداخت مالیات:

- به صورت آنلاین از طریق IRS Direct Pay یا EFTPS

- یا با چک/کارت اعتباری همراه با ارسال فرم‌ها.

### ۵. جریمه‌های عدم پرداخت مالیات ارز دیجیتال

- عدم گزارش: جریمه ۵۰% مالیات پرداخت‌نشده + بهره متعلقه.

- تأخیر در پرداخت: جریمه ۰.۵% تا ۲۵% بدهی.

- تحقیقات IRS: اگر تراکنش‌های شما با گزارشات مطابقت نداشته باشد، ممکن است حسابرسی شوید.

### ۶. راهکارهای کاهش مالیات ارز دیجیتال

- نگهداری بلندمدت (بیش از ۱ سال) → نرخ مالیات کمتر.

- استفاده از ضررهای سرمایه (Tax-Loss Harvesting): اگر برخی ارزها را با ضرر فروختید، می‌توانید آن را با سودهای دیگر جبران کنید.

- اهدای ارز دیجیتال به خیریه (معاف از مالیات).

### جمع‌بندی نهایی

- چه زمانی؟ در زمان فروش، تبدیل یا دریافت درآمد ارز دیجیتال.

- کجا؟ از طریق فرم‌های IRS (Form 8949, Schedule D, Form 1040).

- چطور؟ با محاسبه سود/زیان و پر کردن اظهارنامه مالیاتی.

اگر تراکنش‌های پیچیده دارید، با یک حسابدار متخصص در ارز دیجیتال (CPA)

ژاپن: مقرراتِ فعالِ بازار با قواعدِ مالیاتی مشخص؛ اصلاحاتی برای شرکت‌ها و نحوهٔ ارزش‌گذاری در سال‌های اخیر اعمال شده است. (NTA هدایای فنی و FAQ منتشر می‌کند). japanprofessional.comCoinGape

سنگاپور: سودِ سرمایهٔ افراد عموماً مشمول مالیاتِ مستقیم نیست اما GST (مالیات بر مصرف) در برخی معاملات و خدمات اِعمال می‌شود؛ رویکردی رقابتی برای جذب کسب‌وکارهای کریپتو. Defaultonchainaccounting.com

کرهٔ جنوبی، هنگ‌کنگ و دیگران: هرکدام رویکرد خاصِ خود را دارند — از وضعِ مالیاتِ سود تا برنامه‌های گزارشِ اجباری. (جزئیاتِ دقیقِ هر کشور نیازمند بررسیِ ملی است.)

بخش سوم — مسائل فنی و اجرایی (چالش‌ها)

تعریفِ واحدِ مشمول مالیات: مثلا آیا مبادلهٔ یک توکن A به B یک واقعهٔ مشمولِ مالیات است یا فقط تبدیل به فیات؟ (بسیاری کشورها آن را واقعهٔ مالیاتی می‌دانند).

نحوهٔ ارزش‌گذاری و انتخابِ روشِ طبقه‌بندی tax-lot (FIFO، LIFO، Specific Identification): عدم انسجام منبعِ خطا می‌شود.

گزارشِ صرافی‌ها و مؤسسه‌ها — نیاز به قالبِ استانداردِ ماشینی (XML/JSON) و اتوماسیونِ تبادل اطلاعات. OECD CARF نمونه‌ای از استانداردِ تبادل بین‌المللی است. OECD

ردیابی تراکنش‌های زنجیره‌ای و خودمیزانی: کیف‌پول‌های غیرمتمرکز سخت گزارش‌پذیرند — نیاز به ترکیبِ تحلیلِ بلاک‌چین (chain analytics)، KYC در صرافی‌ها، و مکانیسم‌های گردش اطلاعات.

محافظت از حریمِ خصوصی و امنیتِ داده: جمع‌آوریٔ دادهٔ مالی حساس باید با تضمین‌های قانونی و تکنیکی محافظت شود؛ طراحیِ کم‌دخالت و نیاز به حداقل‌سازی داده‌ها (privacy-by-design).

یکپارچگیِ داده و تطبیق (reconciliation): تطبیقِ گزارشِ صرافی با اظهارنامهٔ مالیاتی افراد، الگوریتم‌های تطبیقِ تراکنش‌ها و پیامدهای مستندات.

بخش چهارم — اصول راهنما برای یک نظامِ خوب (قابل‌اتکا برای ایران)

پیش از ورود به طراحی فنی، چند اصل هدایت‌کننده:

شفاف، با مزاحمت کمتر: تمرکز بر گزارش‌دهی از سمت صرافی‌ها/پلتفرم‌ها (where the data is available) تا بارِ گزارش برای کاربران کاهش یابد.

قابل تطبیق با استانداردهای بین‌المللی: هماهنگ با OECD CARF و قابلیتِ تبادلِ اطلاعات بین‌المللی تا از فرار مالیاتی جلوگیری شود. OECD

حفاظتِ داده و حریم خصوصی: دسترسی قضائیِ معقول، رمزنگاریِ داده‌های ذخیره‌شده، و معیارهای نگهداریِ محدود.

قابلیتِ پیاده‌سازی فنی مرحله‌ای: ابتدا صرافی‌های متمرکز، سپس ارائه‌دهندگان کیف پول‌های کِش‌تِرَست و در نهایت مکانیسم‌هایی برای self-custody و تراکنش‌های زنجیره‌ای.

بخش پنجم — پیشنهادِ فنیِ مفصّل برای نظام مالیاتیِ ارز دیجیتال در ایران

A. اهدافِ سیستم

ثبتِ تراکنش‌های مشکوک و اساسی برای محاسبهٔ مالیات.

تطبیقِ اظهارنامه‌های مالیاتی با دادهٔ صرافی‌ها و پلتفرم‌ها.

امکانِ گزارش‌دهی استانداردِ بین‌المللی (CARF-ready). OECD

حفاظتِ داده و حفظِ حریم خصوصیِ کاربران.

B. تعاریفِ پیشنهادی (قانونی/فنی)

ارز دیجیتال/کریپتو—تعریف: هر واحد دیجیتالِ ارزش که با استفاده از فناوری توزیع‌شده (DLT) ایجاد شده و برای مبادلهٔ ارزش یا دسترسی به خدمتی استفاده می‌شود.

رویدادهای مشمول مالیات: (1) تبدیل به پول فیات، (2) تبدیل بین دو دارایی دیجیتال، (3) دریافت درآمد در قالب رمزارز (پرداخت حقوق، پاداشِ استیکینگ، ایردراپ) مگر خلافِ آن تعیین شود.

صرافی مشمول: هر پلتفرمی که تسهیلِ تبدیل فیات-کریپتو یا کریپتو-کریپتو انجام می‌دهد و/یا کیف‌پولِ میزبانی (custodial) ارائه می‌کند.

C. معماریِ فنی پیشنهادی — لایه‌ها و اجزاء

لایهٔ گزارش‌دهی (Reporting API)

صرافی‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات ملزم به ارسالِ فایل‌های گزارش دوره‌ای (مثلاً ماهانه/فصلی) از تراکنش‌های کاربران ایرانی یا اتباع مقیم.

استانداردِ قالب: JSON Schema مبتنی بر CARF/OECD با فیلدهای اضافی محلی. (نمونهٔ کوتاهِ schema در ادامه آمده). OECD

نمونهٔ خلاصهٔ JSON schema (نمونهٔ اولیه):

{ "reporting_entity": {"id":"string","jurisdiction":"IR"}, "report_period": {"from":"YYYY-MM-DD","to":"YYYY-MM-DD"}, "transactions": [ { "tx_id":"string", "timestamp":"ISO8601", "from_address":"string", "to_address":"string", "currency_from":"BTC", "currency_to":"USD", "amount_from":"decimal", "amount_to":"decimal", "fx_rate_to_local":"decimal", "user_id":"hashed_id", "user_kyc_id":"string_or_null", "tx_type":"trade|withdrawal|deposit|reward|airdrop" } ] }

توضیح فیلد user_id: برای حفاظت از حریم خصوصی، صرافی‌ها می‌توانند از شناسهٔ هش‌شدهٔ کاربر استفاده کنند که فقط مالیات و دستگاه‌های قضایی می‌توانند با کلیدِ مناسب آن را بازگردانند.

لایهٔ تبادلِ امن و اتوماسیونِ واردسازی داده

استفاده از کانال HTTPS + mutual TLS برای ارسال گزارش‌ها.

کلیه صرافی‌های متمرکز داخلی و خارجی دارای مجوز فعالیت در ایران مکلف به ثبت و ارسال اطلاعات تراکنش‌ها به سازمان امور مالیاتی به‌صورت دوره‌ای (ماهانه) می‌باشند.

گزارش باید طبق قالب استاندارد JSON مصوب سازمان ارائه گردد.

ماده ۵ — گزارش‌دهی کاربران

کلیه مودیان مالیاتی موظف‌اند رویدادهای مشمول مالیات را در اظهارنامه سالانه خود درج نمایند.

کاربران کیف پول‌های شخصی مکلف به ثبت و گزارش کلیه تراکنش‌های مشمول مالیات در قالب تعیین‌شده هستند.

بخش چهارم — پیوست فنی

ماده ۶ — قالب گزارش‌دهی (نمونه JSON Schema)

{ "reporting_entity": {"id":"string","jurisdiction":"IR"}, "report_period": {"from":"YYYY-MM-DD","to":"YYYY-MM-DD"}, "transactions": [ { "tx_id":"string", "timestamp":"ISO8601", "from_address":"string", "to_address":"string", "currency_from":"BTC", "currency_to":"IRR", "amount_from":"decimal", "amount_to":"decimal", "fx_rate_to_IRR":"decimal", "user_id":"hashed_id", "user_kyc_id":"string_or_null", "tx_type":"trade|withdrawal|deposit|staking_reward|airdrop" } ] }

بخش پنجم — ضمانت اجرا

ماده ۷ — جرایم و مجازات‌ها

عدم ارسال گزارش توسط ارائه‌دهندگان خدمات: جریمه معادل ۱۰ درصد مجموع ارزش تراکنش‌های گزارش‌نشده.

عدم اظهار یا اظهار خلاف واقع توسط مودی: جریمه معادل ۳۰ درصد مالیات متعلقه، علاوه بر اصل مالیات.

در صورت تکرار تخلف بیش از دو بار، لغو مجوز فعالیت صرافی یا خدمات‌دهنده.

بخش ششم — سایر مقررات

ماده ۸ — تبادل اطلاعات بین‌المللی

سازمان امور مالیاتی موظف است سازوکار تبادل اطلاعات دارایی‌های دیجیتال با مراجع خارجی را طبق استاندارد CARF (Crypto-Asset Reporting Framework) سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) پیاده‌سازی کند.

حالا بریم سراغ راهکارهای جلوگیری از فرار سرمایه از ایران از طریق ارز دیجیتال،

۱. کنترل‌های درگاه ورود و خروج (On/Off-Ramp Controls)

هدف: جلوگیری از تبدیل سریع ریال به کریپتو و خروج آن بدون نظارت.

راهکارها:

مجوز اجباری برای صرافی‌های رمزارز داخلی و الزام اتصال به سامانهٔ مالیاتی و مبارزه با پول‌شویی.

ممنوعیت یا محدودسازی فعالیت صرافی‌های خارجی بدون نماینده قانونی در ایران.

KYC (احراز هویت) کامل در تمام پلتفرم‌ها — شامل شماره ملی، تلفن، حساب بانکی تأیید شده.

سقف تراکنش روزانه/ماهانه متناسب با وضعیت مالیاتی و شغلی کاربر (مثلاً کاربران بدون سابقه مالیاتی شفاف، سقف پایین‌تری دارند).

۲. پایش هوشمند بلاک‌چین (Blockchain Analytics)

هدف: شناسایی الگوهای مشکوک قبل از خروج سرمایه.

راهکارها:

استفاده از ابزارهای تحلیل زنجیره (مثل Chainalysis یا Elliptic) یا توسعه نمونه بومی برای شناسایی آدرس‌های مشکوک (تحریم، میکسر، بازارهای سیاه).

لیست سیاه (Blacklist) آدرس‌ها و قراردادهای هوشمند پرریسک.

الگوریتم شناسایی الگوهای خروج سرمایه (مثلاً تقسیم مبلغ به چند آدرس کوچک و ارسال به صرافی خارجی).

۳. مشوق برای ماندن سرمایه در داخل

هدف: کاربران و کسب‌وکارها را ترغیب کنیم سرمایه‌شان را داخل کشور نگه دارند.

راهکارها:

معافیت مالیاتی برای سود حاصل از معاملات داخل صرافی‌های مجاز داخلی.

ارائه بازار ریال-کریپتو پرعمق با کارمزد پایین و نقدینگی بالا تا نیاز به صرافی خارجی کمتر شود.

امکان سرمایه‌گذاری قانونی و امن در پروژه‌های بلاک‌چینی داخلی (DeFi داخلی با مجوز).

۴. پروتکل نظارتی بر صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX)

چالش: DEX‌ها (صرافی‌های غیرمتمرکز) نیازی به ثبت هویت کاربر ندارند

راهکارها:

ایجاد درگاه میانی برای اتصال کاربران ایرانی به DEX، که KYC داخلی را انجام دهد (مثل یک لایه Gateway).

تشویق توسعه‌دهندگان داخلی به ایجاد DEXهای بومی با اتصال به سامانه مالیاتی.

همکاری با توسعه‌دهندگان قراردادهای هوشمند برای ایجاد محدودیت جغرافیایی (Geo-fencing) و تطبیق با قوانین ایران.

۵. تطبیق با استانداردهای جهانی تبادل اطلاعات

هدف: بستن مسیرهای انتقال سرمایه از طریق صرافی‌های خارجی بدون گزارش.

راهکارها:

پیاده‌سازی استاندارد OECD CARF و توافق‌های دوجانبه با کشورهایی که میزبان صرافی‌های بزرگ هستند.