بر اساس راهنمای BIZBOK® (نسخه 11.0)، بخشهای اصلی و تقسیمبندیهای کلیدی این استاندارد به شرح زیر هستند. برای هر بخش، تیتر و توضیح تکمیلی مربوط به آن ارائه میشود تا ساختار و هدف هرکدام به روشنی مشخص باشد:
بخش 1: مقدمه (Introduction)
هدف این بخش ارائه تصویر کلی از BIZBOK®، اصول بنیادین، ارزشها و دلایل نیاز به معماری کسبوکار است. ضمن تعریف اولیه مفاهیم، مخاطبین را با موضوع و کاربردهای راهنما آشنا میسازد.
توضیح: خواننده آگاه میشود معماری کسبوکار چگونه به هماهنگی اهداف راهبردی، پاسخ به پیچیدگیها و ایجاد زبانی مشترک در سازمان کمک میکند.
بخش 2: نقشههای معماری کسبوکار (Business Architecture Blueprints)
این بخش به ایجاد "نقشههای پایه" از سازمان میپردازد و روشهای مختلف مدلسازی و نگاشت سازمان را معرفی میکند:
2.1 - نگاشت استراتژی (Business Strategy Mapping): نحوه تدوین و نگاشت راهبرد برای همراستاسازی اهداف با اقدامات عملی.
2.2 - نگاشت قابلیت (Capability Mapping): شناسایی آنچه کسبوکار "توانایی انجامش" را دارد.
2.3 - نگاشت سازمانی (Organization Mapping): مدلسازی ساختار سازمان و نقش واحدها و تیمها.
2.4 - نگاشت ارزش (Value Mapping): نحوه خلق و تحویل ارزش به ذینفعان از طریق جریانهای ارزشی.
2.5 - نگاشت اطلاعات (Information Mapping): مدلسازی اطلاعات کلیدی کسبوکار و ارتباط آن با دیگر حوزهها.
2.6 - نگاشت ابتکارات (Initiative Mapping): تصویرسازی پروژهها و ابتکارات و تاثیرشان بر قابلیتها و ارزش.
2.7 - نگاشت محصولات (Product Mapping): مدلسازی محصولات/خدمات و ارتباط بین آنها و دیگر ابعاد کسبوکار.
2.8 - نگاشت ذینفعان (Stakeholder Mapping): شناسایی و مدلسازی ذینفعان و نقش آنها در خلق ارزش.
2.9 - نگاشت سیاستها (Policy Mapping): نشان دادن اثر سیاستها و مقررات بر کسبوکار.
توضیح: هدف هر زیرشاخه ارائه یک "نگاه مهندسی" به عناصر کلیدی سازمان است تا قابلیت تحلیل، بهبود و همراستاسازی بخشهای مختلف، ممکن گردد.
بخش 3: راهنمای عملی معماری کسبوکار (Business Architecture Practice Guide)
3.1. رویکردهای متداول برای آغاز (Common Approaches for Getting Started)
این بخش مراحل، اقدامات و راهبردهای عملی برای آغاز معماری کسبوکار را تشریح میکند. شامل تعیین دامنه (Scope)، تشکیل تیم، تدوین اهداف اولیه، انتخاب ابزار و روشهای اولیه، ایجاد نمودارهای پایه قابلیتها و ارزشهای کلیدی و مدیریت تغییرات فرهنگی سازمان است.
3.2. حاکمیت معماری کسبوکار (Business Architecture Governance)
این فصل به تعریف چارچوب حاکمیتی معماری کسبوکار، نقش کمیتهها، سیاستگذاری، استانداردگذاری، پذیرش تغییر و نقشها/مسئولیتها میپردازد. همچنین مدلهای گزارشی، سیاستهای کنترل کیفیت نقشهها و نحوهی به روزرسانی اسناد رسمی مطرح میشود.
3.3. ارتباط معماری کسبوکار و مدلهای کسبوکاری (Business Architecture and Business Models)
در این بخش نحوهی تفسیر مدلهای کسبوکاری (مانند Business Model Canvas) با استفاده از خروجیهای معماری کسبوکار بررسی میشود و ارتباط میان ارزش پیشنهادی، قابلیتها، ذینفعان و فرآیندهای کلیدی تبیین میگردد.
3.4. معماری کسبوکار و مدلسازی/مدیریت فرآیند (Business Architecture and Business Process Modeling and Management)
ارتباط، تفاوت و یکپارچگی معماری کسبوکار با مدلسازی فرآیند، مزیتهای نقشه قابلیتها بر فرآیند و نحوه پیونددهی سناریوی ارزشها با مراحل عملیاتی توضیح داده میشود.
3.5. مدیریت کیس و روتینگ پویا مبتنی بر قواعد (Business Architecture, Case Management, and Dynamic Rules-Based Routing)
تشریح مفاهیم مدیریت پروندهها (Case Management)، روتینگ یا مسیردهی پویا (Dynamic Rules-Based Routing) و تأثیر معماری کسبوکار در طراحی راهحلهای هوشمندانه بر اساس قانونهای سازمانی.
3.6. تعامل معماری کسبوکار و لین شش سیگما (Business Architecture and Lean Six Sigma)
توضیح نقش معماری کسبوکار در بهبود فرآیندها با استفاده از رویکردهای Lean و Six Sigma و نحوهی تلفیق قابلیتها و ارزش افزوده در پروژههای بهبود عملکرد.
3.7. مدیریت عملکرد کسبوکار (Business Architecture and Business Performance Management)
بیان نحوه سنجش، پایش و بهبود عملکرد با شاخصهای قابل سنجش، استفاده از داشبوردهای استراتژیک، و ارتباط با نقشههای ارزش/قابلیت.
3.8. همترازی با نیازمندیها (Business Architecture and Requirements Alignment)
ارائه رویکردهای صحیح استخراج، تفسیر و پایش نیازها و همراستا ساختن آنها با قابلیتهای تعریفشده و جریانهای ارزش.
3.9. مدل بلوغ معماری کسبوکار (Business Architecture Maturity Model®)
ارائه مدل بلوغ (BAMM®) برای سنجش میزان بلوغ فرایندها، تیمها و ساختارهای معماری کسبوکار در سازمان و سطوح پیشرفت از آغاز تا خبرهگی.
3.10. نقش معمار کسبوکار (The Role of the Business Architect)
شرح مسئولیتها، شایستگیها، انتظارات رفتاری و فنی از فرد/تیم معمار کسبوکار و نحوه تعامل با سایر حوزهها.
3.11. نقش معماری کسبوکار در پیادهسازی استراتژی (Business Architecture and Strategy Execution)
بررسی نحوه تبدیل استراتژیهای کلان به اقدامات عملیاتی از طریق معماری کسبوکار و ردیابی تحقق اهداف.
3.12. معماری کسبوکار و مدلهای عملیاتی (Business Architecture and Operating Models)
ارتباط مدل عملیاتی سازمان (People, Process, Technology) با معماری کسبوکار و نقش معماری در بهینهسازی آن.
3.13. معماری کسبوکار و طراحی تجربه مشتری (Business Architecture and Customer Experience Design)
نقش معماری کسبوکار در تعریف، بهبود و همترازی تجربه مشتری و ابزارهای عملی برای پیوند قابلیتها با Journeys/Touchpoints.
بخش 4: سناریوهای معماری کسبوکار (Business Architecture Scenarios)
ارائه مثالهای واقعی و کاربردهای عملی معماری کسبوکار در حوزههایی مانند ادغام و تملیک، تحول دیجیتال، مدیریت زنجیره تامین و ...
توضیح: این بخش با نشان دادن کاربرد معماری کسبوکار در حل مسائل و تصمیمگیریهای کلان، تاثیر عینی این رویکرد را نمایش میدهد.
بخش 5: مدیریت زیرساخت معماری کسبوکار (Business Architecture Infrastructure Management)
5.1 پایگاه دانش معماری (Knowledgebase): نحوه ذخیره و مدیریت اطلاعات مربوط به معماری کسبوکار.
5.2 ابزارهای معماری (Tooling Options): معرفی ابزارهای نرمافزاری موجود برای پشتیبانی از نقشهها و مدلها.
توضیح: بدون زیرساخت و ابزار مناسب، مدیریت اطلاعات و مدلهای حجیم معماری کسبوکار ممکن نیست.
بخش 6: همراستاسازی معماری کسبوکار و فناوری اطلاعات (Business and IT Architecture Alignment)
6.1. کلیات همراستایی معماری کسبوکار و IT (Business Architecture and IT Architecture Alignment Overview)
تشریح اصول پایه، نقاط تماس، و نقش معماری کسبوکار در تعیین نیازهای فناوری اطلاعات.
6.2. همترازی با چارچوبهای معماری سازمانی (Business Architecture and Enterprise Architecture Framework Alignment)
تبیین ارتباط و تطبیق معماری کسبوکار با چارچوبهایی نظیر TOGAF، Zachman و نحوه نقشهبرداری دومینها بر یکدیگر.
6.3. چرخه عمر توسعه سیستمها (Business Architecture and Systems Development Lifecycle)
نحوه تأثیر و کاربرد معماری کسبوکار در مراحل مختلف توسعه سیستم: تحلیل، طراحی، پیادهسازی و نگهداری.
6.4. مدیریت سبد نرمافزارها (Business Architecture and Application Portfolio Management)
استفاده از قابلیتهای معماری برای ارزشگذاری، بهینهسازی و تصمیمهای سرمایهگذاری روی اپلیکیشنها.
6.5. همراستایی با معماری سرویسمحور (Business Architecture and Service-Oriented Architecture Alignment)
ایفای نقش قابلیت کسبوکار در تعریف سرویسها و همافزایی معماری سازمان با رویکرد سرویسمحور.
6.6. تطبیق معماری اطلاعات و داده (Business Information and Data Architecture Alignment)
رابطه میان معماری اطلاعات کسبوکار و معماری دادههای IT، تضمین کیفیت دادهها، همگامسازی مدلها.
6.7. هماهنگی با معماری راهحل (Business Architecture and Solution Architecture)
چگونگی استفاده از نقشههای معماری کسبوکار برای هدایت معماری راهحلها و رفع نیازهای پروژهای.
6.8. تحول مشترک معماری کسبوکار و IT (Business Architecture and IT Architecture Transformation)
نقش معماری کسبوکار در پیشبرد تحول دیجیتال، بازطراحی فرآیندها و تحقق اهداف استراتژیک با IT.
بخش 7: مطالعات موردی (Business Architecture Case Studies)
ارائه نمونههای واقعی از پیادهسازی معماری کسبوکار در شرکتها و درسآموختهها.
توضیح: مطالعه بهترین تجارب کمک میکند تا کاربران بتوانند خطاها و چالشهای رایج را پیشبینی و از موفقیتها الگو بگیرند.
بخش 8: مدلهای مرجع صنعتی (Industry Reference Models)
8.1. مدل مرجع خدمات مالی (Financial Services Industry Reference Model)
ارائه لیست استاندارد جریان ارزشها، قابلیتها و معماری مرجع برای بانکها، موسسات اعتباری، کارگزاریها و ...
8.2. مدل مرجع تولید (Manufacturing Industry Reference Model)
ارائه مدل مرجع قابلیت/فرآیند و سناریو برای شرکتهای تولیدی، مدیریت زنجیره تامین و عملیات کارخانهای.
8.3. مدل مرجع بهداشت و درمان (Healthcare Industry Reference Model)
تعریف جریانهای ارزش و قابلیتهای کلیدی متناسب با بیمارستانها، درمانگاهها و سرویسهای سلامت.
8.4. مدل مرجع انجمنهای عضو محور (Member-Based Association Industry Reference Model)
بیان چارچوبها و مدلهای موفقیت برای نهادهای مبتنی بر عضویت مانند باشگاهها و اتحادیهها.
8.5. مدل مرجع بیمه (Insurance Industry Reference Model)
استانداردسازی جریان ارزش و توانمندیهای بیمه عمر، سلامت، اموال و مسئولیت.
8.6. مدل مرجع عمومی (Common Reference Model)
ارائه شاکله مرجع فراصنعتی برای کاربردهای متنوع و قابلیتهای پایهای مشترک بین صنایع.
8.7. مدل مرجع حملونقل (Transportation Industry Reference Model)
چارچوب و قابلیتهای کلیدی حملونقل بار/مسافر (ریلی، هوایی، جادهای، دریایی).
8.8. مدل مرجع دولت (Government Industry Reference Model)
الگوی مرجع ارائه خدمات دولتی شهروندمحور، گردش اطلاعات و پاسخگویی.
8.9. مدل مرجع مخابرات (Telecommunications Industry Reference Model)
مدل مرجع کسبوکاری برای اپراتورها و ارائهدهندگان سرویس ارتباطی و مخابراتی.
ضمائم (Appendices)
واژهنامه (Glossary): تعریف دقیق اصطلاحات رایج در معماری کسبوکار.
B.1. تعریف نقش معماری کسبوکار در تحقق استراتژی (Strategy Execution Framework: Business Architecture Role Definition):
الگوی گامبهگام اجرای استراتژی با تشریح اقدامات، محصولات نهایی (Deliverables) و نقشها
B.2. نقشها و شایستگیهای معماری (Business Architecture Roles and Competencies):
تشریح جزییات نقشهای کلیدی معماری کسبوکار، شایستگیهای رفتاری و فنی موردنیاز
B.3. مدل بلوغ معماری کسبوکار (Business Architecture Maturity Model®):
شرح تفصیلی سطوح، شاخصها و معیارهای بلوغ و ارزیابی.
B.4. متامدل معماری کسبوکار (Business Architecture Metamodel):
ساختار مفهومی روابط بین موجودیتهای مهم معماری (قابلیت، جریان ارزش، ...).
B.5. مثالهای روتینگ پویا مبتنی بر قواعد (Dynamic Rules-Based Routing Map Examples):
ارائه نمونههای عملی برای طراحی و پیادهسازی مسیرهای مبتنی بر قواعد در کسبوکار.
B.6. رویکردهای جایگزین نگاشت ارزش (Alternative Value Mapping Approaches):
بررسی چارچوبهای مختلف مانند زنجیره ارزش پورتر، Value Network و Lean Value Stream.
B.7. ابزار ارزیابی انتخاب ابزار معماری (Business Architecture Tool Evaluator™):
معیارهای مقایسه و انتخاب ابزارهای نرمافزاری معماری کسبوکار.
C. سوالات مطالعاتی (Study Questions):
لیستی از سوالات نمونه برای آزمون مدرک CBA و آمادهسازی مطالعاتی.
D. تاریخچه نسخهها (Version History):
مستندسازی تغییرات و بهبودها در نسخههای مختلف راهنما.
E. هیئت تحریریه و مشارکتکنندگان (Editorial Board and Contributors):
لیست افراد و سازمانهایی که در تهیه و توسعه BIZBOK نقش داشتهاند.
جمعبندی:
BIZBOK® با تقسیمبندی دقیق موضوعات اصلی، راهنمایی نظاممند و قابل توسعه برای تحلیل، طراحی، پیادهسازی و بهبود معماری کسبوکار ارائه میکند تا سازمانها بتوانند مزیت رقابتی پایدار، همراستاسازی استراتژیک و چابکی واقعی را تجربه کنند.
