مالی که مرد در زمان عقد نكاح متعهد به پرداخت آن میشود و بلافاصله پس از جاری شدن صیغه، زن مالک آن میگردد. این تعهد مالی میتواند هر نوع مال با ارزش باشد از وجه نقد گرفته تا طلا، زمین یا ملک.
اما در عمل، مسئلهای که اغلب در دعاوی خانوادگی پیش میآید این است: آیا زن میتواند مهریهاش را ببخشد؟ و اگر بخشید، آیا بعدها میتواند از این بخشش رجوع کند؟
---
بذل مهریه چیست و چه معنایی دارد؟
بذل مهریه به معنای بخشش کامل یا جزئی مهریه از سوی زن به نفع شوهر است. زن میتواند به میل و رغبت خود – با سند رسمی یا حتی سند عادی – از حق مالی مهریه گذشت کند. این گذشت ممکن است در چارچوب صلح، هبه، ابراء یا حتی اقرارنامه دریافت مهریه باشد.
در حقوق مدنی ایران، زن پس از وقوع عقد نکاح مالک مهریه است و میتواند در هر زمان در چارچوب قانون درباره آن تصمیم بگیرد.
---
انواع بذل مهریه و آثار حقوقی آن
از دیدگاه حقوقی، نحوه بذل مهریه تعیینکننده آثار آن و پاسخ به این پرسش است که آیا امکان بازگشت (رجوع) وجود دارد یا خیر:
1. بذل مهریه با اقرار رسمی در اسناد رسمی:
وقتی زن در دفاتر اسناد رسمی اقرار به دریافت یا بخشش مهریه میکند و سند رسمی تنظیم میشود، این گذشت قابل رجوع نیست و زن دیگر نمیتواند مهریه را مطالبه کند.
2. هبه مهریه:
اگر زن مهریه را طبق عقد هبه به شوهر ببخشد، در بسیاری از موارد رجوع به بخشش (بازپسگیری) امکانپذیر نیست، مگر آن که شرایط قانونی هبه و حق رجوع در عقد هبه شرط شده باشد.
3. ابراء مهریه:
ابراء مطابق ماده ۸۰۶ قانون مدنی، رافع دین است و موجب سقوط تعهد میشود. در این حالت، زن نمیتواند پس از ابراء مهریه را از شوهر مطالبه کند.
4. بذل در طلاق خلع یا مبارات:
در طلاق خلع، زن ممکن است در مقابل بخشش مهریه از شوهر جدا شود. در این حالت، تا زمان عده ممکن است زن بتواند نسبت به بخشش رجوع کند، اما پس از پایان عده این حق از بین میرود.
---
نکات کلیدی حقوقی که باید بدانید
1. برداشت رایج اما نادرست:
بسیاری تصور میکنند که هر نوع بذل مهریه بلاعوض است و همیشه قابل بازگشت است. در واقع، نوع بذل مهریه تعیینکننده رجوعپذیری است و نه صرف واژه «بخشش».
2. اثر سند رسمی:
هرگاه گذشت مهریه در سند رسمی درج شده باشد، همانند عقد رسمی معتبر و لازمالاتباع است و زن نمیتواند پس از آن مهریه را مطالبه کند.
3. هبه و ابراء تفاوت جدی دارند:
در هبه، ممکن است حق رجوع در عقد هبه شرط شود، ولی در ابراء این حق ساقط است. تشخیص اینکه بخشش در قالب کدام ایقاع حقوقی صورت گرفته، بسیار مهم است.
4. ارتباط با طلاق:
بسیاری از زوجین در خلال طلاق خلع، از بذل مهریه برای جلب رضایت استفاده میکنند. در این موارد، توجه به مهلت عده و آثار حقوقی آن برای رجوع یا عدم رجوع اهمیت دارد.
