درمان ریشه (اندودانتیکس) یکی از حساسترین شاخههای دندانپزشکی است که موفقیت آن به عواملی مانند پاکسازی کامل کانال، شکلدهی مناسب و آببندی دقیق وابسته است. مرحلهی نهایی درمان ریشه، یعنی پرکردن کانال (Obturation)، نقشی تعیینکننده در جلوگیری از نفوذ مجدد میکروارگانیسمها و مواد تحریککننده به سیستم کانال دارد. در این میان، سیلر (Root Canal Sealer) یکی از عناصر کلیدی در فرآیند آببندی است.
سیلرها برای پر کردن فضاهای میکروسکوپی بین مادهی اصلی پرکننده (معمولاً گوتاپرکا) و دیوارهی کانال استفاده میشوند و در عین حال باید چسبندگی، پایداری و زیستسازگاری مطلوبی داشته باشند. هدف از این مقاله، بررسی دقیقترین و مؤثرترین سیلرهای مورد استفاده در درمان ریشه بر اساس ویژگیهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی است.
برای ارزیابی و مقایسهی سیلرها از نظر "دقت"، چند ویژگی کلیدی باید در نظر گرفته شود:
قدرت آببندی (Sealability):
میزان توانایی سیلر در جلوگیری از نفوذ مایعات و میکروارگانیسمها به داخل یا خارج از کانال. هر چه نشت کمتر باشد، دقت سیلر بیشتر است.
قدرت چسبندگی (Bond Strength):
چسبندگی مناسب سیلر به دیوارههای عاجی و گوتاپرکا از جداشدگی جلوگیری میکند و مانع از ایجاد فضای خالی میشود.
پایداری ابعادی و انحلالپذیری پایین:
سیلر دقیق نباید در تماس با مایعات بدن منبسط یا منقبض شود و همچنین نباید پس از مدتی در محیط دهان حل گردد.
ویسکوزیته و جریان مناسب (Flow):
سیلر باید به اندازهی کافی روان باشد تا بتواند در تمام نواحی ریز کانال نفوذ کند، اما نه آنقدر که از دهانهی کانال خارج شود.
زیستسازگاری (Biocompatibility):
ماده نباید برای بافتهای اطراف ریشه سمی باشد و ترجیحاً باید خاصیت ترمیمی یا القای تشکیل بافت معدنی داشته باشد.
پایداری شیمیایی و رادیواپاسیتی:
سیلر دقیق باید در برابر تغییرات pH و رطوبت مقاوم باشد و در رادیوگرافی به خوبی قابل مشاهده باشد.
نمونههای معروف: AH Plus، Adseal، Topseal
مزایا: چسبندگی قوی، انحلالپذیری بسیار پایین، مقاومت مکانیکی بالا
معایب: احتمال تحریک بافت در صورت عبور از اپکس، عدم خاصیت زیستفعال
نتیجه: از دقیقترین سیلرها از نظر آببندی و پایداری ابعادی محسوب میشوند.
نمونهها: EndoSequence BC Sealer، BioRoot RCS، TotalFill BC
مزایا: زیستسازگاری عالی، خاصیت القای تشکیل هیدروکسیآپاتیت، چسبندگی شیمیایی به عاج
معایب: زمان سخت شدن طولانی، حساسیت به رطوبت بیش از حد
نتیجه: دقیقترین نوع از نظر تطابق شیمیایی و آببندی در بلندمدت.
نمونهها: Sealapex، Apexit Plus
مزایا: خاصیت ضدباکتریایی، زیستسازگاری بالا
معایب: انحلالپذیری زیاد، چسبندگی پایین به عاج
نتیجه: از نظر دقت فیزیکی ضعیفتر، اما برای موارد التهابی مناسب هستند.
نمونه: Ketac-Endo
مزایا: چسبندگی شیمیایی خوب به عاج
معایب: شکنندگی، جریان کم
نتیجه: دقت متوسط، استفاده محدود در کلینیکهای امروزی.
نمونه: Tubli-Seal
مزایا: کاربری آسان، خاصیت ضدباکتریایی
معایب: انقباض حجمی، انحلال بالا، تحریک بافتی
نتیجه: دقت پایینتر نسبت به انواع رزینی و بیوسرامیکی.
مطالعات جدید در سالهای اخیر نشان دادهاند که سیلرهای بیوسرامیکی از نظر آببندی، چسبندگی و زیستسازگاری، عملکرد بهتری نسبت به انواع دیگر دارند. همچنین ترکیب این سیلرها با تکنیکهای گرم مانند Warm Vertical Condensation موجب افزایش دقت نهایی پرکردن کانال میشود.
نوع سیلر دقت در آببندی چسبندگی زیستسازگاری پایداری ابعادی نتیجه کلی اپوکسی رزینی بسیار بالا بالا متوسط بسیار بالا بسیار دقیق بیوسرامیکی بسیار بالا بسیار بالا بسیار عالی بالا دقیقترین کلسیم هیدروکسایدی متوسط کم بالا کم متوسط گلاس آینومری متوسط متوسط متوسط متوسط متوسط زینک اکساید-اوژنولی پایین پایین کم پایین ضعیف
در میان انواع سیلرهای موجود، سیلرهای بیوسرامیکی (مانند BioRoot RCS و EndoSequence BC Sealer) به دلیل ویژگیهای ترکیبی شامل آببندی بسیار دقیق، چسبندگی شیمیایی قوی، زیستسازگاری بالا و توانایی القای ترمیم بافتی، دقیقترین و قابلاعتمادترین گزینه در درمان ریشه محسوب میشوند.
در عین حال، سیلرهای اپوکسی رزینی همچنان به عنوان استاندارد طلایی از نظر ثبات ابعادی و سهولت کار بالینی شناخته میشوند. انتخاب نهایی سیلر باید با توجه به شرایط بالینی، نوع دندان و ترجیحات درمانگر صورت گیرد.
