یکی از بحث برانگیزترین مسائل در حیطه روانشناسی خانواده، ازدواج با فرد معلول است. در کنار این موضوع این سوال مطرح میشود که حق ازدواج و تشکیل خانواده بهعنوان یک انسان، برای فرد معلول تا چه حد میباشد؟ اکثر روانشناسان برای این سوال جواب مشخص و ثابت شدهای ندارند. بااینحال توجه به این نکته حائز اهمیت است که افراد دارای نقص عضو یا معلولیت نیز، درست مشابه سایر افراد حق زندگی دارند. در این راه باید توجه داشته باشید که قرار است شما چندین سال زندگی مشترک را تجربه کنید و باید بدانید که دست یافتن به بسیاری از نیازها ممکن است به سختی امکان پذیر باشد. بهتر است قبل از هرگه تصمیم گیری ابتدا با مشاوره ازدواج در این باره صحبت کرده و سپس تصمیم نهایی خود را بگیرید.
افراد معلول هم مانند دیگر افراد، حق زندگی کردن، تجربه کردن عشق و ازدواج کردن را دارند. این اتفاق می تواند با هر کسی در این دنیا بیافتد. اگر تصمیم شما بر این است که آن یک نفر شما باشید، باید بدانید که چه یک شخص کاملا سالم باشد و چه معلول، شما باید قبل از ازدواج به شناخت کافی برسید، همه جوانب را در نظر بگیرید و همچنین از مشاوره پیش از ازدواج استفاده کنید.
مشکلات و چالشهای ازدواج با افراد معلول
هر ازدواج و زندگی مشترکی، دارای مشکلاتی است. اما این چالش ها در زندگی با فرد دارای معلولیت ممکن است متفاوت باشد. دانستن اینکه در زندگی با فرد احتمالا با چه چالش هایی مواجه خواهیم شد، در انتخاب بهتر ما نقش دارد. در ادامه با چالش هایی که احتمال دارد زندگی با فرد معلول بیشتر با آن ها درگیر باشید اشاره می کنیم و به راهکارهایی در این باره می پردازیم:
1. مشکلات مالی
آمار بیکاری در افراد معلول بالا است چون برخی از این افراد توانایی شاغل بودن را ندارند یا اراده و انگیزه لازم را ندارند، به همین دلیل اگر شوهرتان یک فرد معلول باشد، بیشتر مسائل و مشکلات مالی بر دوشهای شما است و شما باید کسب درآمد کنید و زندگیتان را اداره کنید. اگر هم با یک خانم معلول ازدواج میکنید، باید در نظر داشته باشید که احتمالا تنها شخص شاغل در زندگی مشترکتان شما خواهید بود و همه بار مسائل و مشکلات مالی، بر دوشهای شما خواهد بود. بنابراین باید انتظار این سختیها را داشته باشید و اگر واقعا قصد ازدواج با این فرد را دارید، باید قوی باشید و بتوانید از پسِ مشکلات و مسائل مالی بربیایید.
2. کارهای خانه
علاوه بر اینکه کسب درآمد و شاغل بودن فقط یا بیشتر بر عهده شما است، همه یا بیشتر کارهای خانه مثل آشپزی، تمیز کردن و… نیز بر عهده شما خواهد بود. البته بستگی به میزان و نوع معلولیت نیز دارد، اما به طور کلی بیشتر مسئولیتهای زندگی، بر دوشهای شما است
3. مراقبت کردن از فرد معلول
افراد معلول از لحاظ جسمانی و روانی، نیاز به مراقبتهای خاص و زیادی دارند. ابتدا باید بیشتر درباره نوع معلولیت طرف مقابلتان اطلاعات کسب کنید و حتی با پزشک او مشورت کنید تا بدانید که چه مراقبتهایی نیاز دارد و چه کارهایی را میتوانید برای او انجام دهید. به هر حال سخت است که از یک شخص مدام مراقبت کنید. حتی شاید نتوانید او را زیاد در خانه تنها بگذارید چون باید کسی مراقبش باشد و به او رسیدگی کند. همه جوانب زندگی کردن با فرد معلول را باید بررسی کنید.
4. رابطه جنسی
البته بستگی به نوع و شدت معلولیت او دارد اما باید در نظر داشته باشید که انتظاراتتان باید معقول و طبق شرایط طرف مقابل باشد. برخی از پوزیشنها یا انواع رابطه جنسی را که سایر زوجین انجام میدهند را شما نمیتوانید انجام دهید. بنابراین باید این موضوع را بپذیرید تا بعدها زندگی مشترکتان دچار مشکل نشود و از لحاظ جنسی سرد نشوید.
5. گردش رفتن و تفریح کردن
نمیتوان انتظار داشت که بتوانید هر آخر هفته با همسرتان که شرایط جسمانی یا روانی خوبی ندارد، بیرون بروید، تفریح کنید و به گردش بپردازید. حتی ممکن است ملاقات فامیل و خانواده نیز سخت باشد یا او هر بار حوصله بیرون رفتن و تفریح را نداشته باشد.
6. بچهدار شدن
به دلیل اینکه شما مسئولیت مراقبت از همسرتان را دارید، اگر باردار شوید، خودتان هم نیاز به مراقبت و حمایت خواهید داشت. در این صورت دوستان و اطرافیانتان باید نیروی حمایتی بسیار قوی برای شما و همسرتان باشند تا شما بتوانید این دوران را به خوبی بگذرانید. اگر هم همسرتان که معلول است قرار است باردار شود، این موضوع شرایط خاص خود را دارد. ابتدا باید با پزشک مشورت کنید تا مطمئن شوید که معلولیت او ژنتیکی نیست و نمیتواند به جنین هم منتقل شود، و دوما باید او بتواند دوران بارداری خوب و سالمی را داشته باشد. بهتر است قبل از اقدام کردن برای بارداری، با پزشک مشورت کنید.
7. خانواده و اطرافیان
در صورتی که تصمیم گرفته اید که با فردی که دارای معلولیت است ازدواج کنید باید خود را برای نگاه ها و رفتارهای نامناسب اطرافیان و حتی خانواده خود آماده کنید. این مسئله از جانب دیگران غیرمعمول می باشد و آن ها احساسات و نظرات خود را به صورت مستقیم و غیر مستقیم به شما گوشزد خواهند کرد. به این نکته توجه کنید که چقدر تحمل فشار رفتارهای دیگران را دارید؟ آیا قادر هستید در مقابل تمامی این فشارها همراه همسرتان باشید و به خوبی از او حمایت کنید؟
مشکلات و چالشهای ازدواج برای افراد معلول
گاهی ما با دید روشن فرد معلولی را برای ازدواج انتخاب می کنیم و از عواقب و راهکارهای برخورد با آن نیز با خبر هستیم. اما در این بین، خود فرد دارای معلولیت، راضی به این ازدواج نیست. اگر تصمیم دارید با چنین فردی ازدواج کنید بهتر است نسبت به تصورات یا افکار آنها آگاهی داشته باشید. البته این امر ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. اما در ادامه به 3 مورد از پررنگ ترین عوامل آن اشاره می کنیم:
1. ترس از خیانت
آنها فکر میکنند که نسبت به یک فرد سالم در مرتبه دوم قرار دارند و ممکن است همسرشان در صورت دیدن یک فرد سالم، آنها را فراموش کرده و به سراغ شخص دیگری برود. اگر میخواهید با با فرد معلول ازدواج کنید بهتر است با رفتار و سخنان خود این ترس را در آنها از بین ببرید. یکی از راهکارهای مناسب برای این موضوع این است که به او القا کنید، سایر جنبه های مثبت او، این قدر شما را اقناع کرده است که اصلا فکرتان به سمت خیانت نمی رود.
2. ترس از منت گذاشتن
افراد معلول دارای نواقصی هستند که باعث میشود آنها به کمک طرف مقابلشان احتیاج داشته باشند. به همین دلیل همواره این ترس برای آنها وجود دارد که ممکن است طرف مقابل از انجام کارهای آنها خسته شده و رفتار بدی با ایشان داشته باشد. این افراد در مقابل شنیدن صحبتها یا رفتارهایی که رنگ و بوی منت دارد بسیار حساس هستند. پس از گفتن این قبیل صحبت ها و رفتارهای شک برانگیز اجتناب کنید و به ایشان روحیه بدهید.
3. بیاعتمادی
سابقه رفتارهای نامناسبی که معمولاً با این گروه از افراد میشود باعث خواهد شد که آنها نسبت به هر محبتی بدبینانه قضاوت کنند و محبت را بهعنوان ترحم برداشت کنند یا رفتارهای بسیار دیگری را که کاملاً بیمنظور بیانشده سوء تعبیر کنند. در این شرایط بهتر است صبور باشید و باحوصله این افکار اشتباه در طرف مقابلتان را اصلاح کنید.
توصیه هایی برای ازدواج موفق با فرد معلول
با توجه به چالش های احتمالی ازدواج با فرد معلول، اگر تصمیم نهایی شما بر ازدواج با فرد معلول شد، برای اینکه بعد از ازدواج زندگی و ارتباط خوبی را با همسرتان داشته باشید، به نکات و توصیه زیر توجه کنید:
لازم نیست با او به صورت خاص رفتار کنید یا خدمات خاصی را به او ارائه دهید. افراد معلول به دلیل ناتوانیشان به اندازه کافی در اجتماع خاص دیده میشوند و دیگر نباید در زندگی مشترک نیز این خاص بودن را به او القاء کنید. طوری با او رفتار کنید که انگار مثل سایر افراد طبیعی است و مشکل خاصی ندارد. از دلسوزی کردن و ترحم هم خودداری کنید.
هرگز غرور و شخصیت شخص معلول را خرد نکنید و به حس بیارزشی او دامن نزنید. در صورت نیاز به او کمک کنید اما در حد توان اجازه دهید خودش کارهایی را انجام دهد و احساس کند که کاملا ناتوان نیست و میتواند به شما کمک کند. از او سلب مسئولیت نکنید.
اگر مدام به صورت افراطی خودتان را خوشبین و مثبتاندیش نشان دهید، کم کم طرف مقابل خسته میشود و احساس میکند که به احساساتش احترام نمیگذارید و او را درک نمیکنید. گاهی با او همدلی کنید و بگویید که متوجه میشوید که شرایطش سخت است، اما همیشه در کنارش هستید.
فرقی نمیکند یک شخص کاملا سالم باشد یا معلولیت و ناتوانی داشته باشد. باور داشته باشید که همه افراد نیازمند و شایسته عشق و احترام هستند. با او مثل افراد دیگر رفتار کنید. به او عشق بورزید، سورپرایز کنید، مناسبتها را با هم جشن بگیرید و… درواقع یک رابطه سالم و طبیعی با او برقرار کنید.
شاید دیگران با طعنه و کنایه به شما بگویند:«چرا یه مرد/زن معلول رو انتخاب کردی؟» یا «مگه شوهر یا زن کم بود که با این ازدواج کردی؟» یا «میدونی چقدر نگهداری از معلول سخته؟! از پسش برنمیای.» این حرفها را نشنیده بگیرید و اگر همه جوانب را بررسی کردید و مطمئن هستید که میتوانید در کنار او زندگی کنید و واقعا عاشقش هستید، باید همه سختیها را هم تحمل کنید و برای هر مشکلی، راه حل درست و منطقی در نظر داشته باشید. حرفهایی که دیگران به شما میزنند را هرگز به او نگویید و یا انرژی منفی که از دیگران میگیرید را به او انتقال ندهید و بر روی انتخابی که کردید، متعهد بمانید.
برخی از افرادی که با فرد معلول ازدواج کردند، کم کم گمان میکنند که فقط آنها مسئول مراقبت کردن از او هستند و باید از لحاظ جسمانی و روانی او را همیشه عالی نگه دارند، در صورتی که این حد از دلسوزی و فداکاری اشتباه است. شما باید در نظر داشته باشید که او همسر شما است و نه بیمار شما و شما هم همسر او هستید، و نه پرستار یا مادر او که دائما در حال مراقبت کردن از او باشید. بنابراین باید زندگی زناشویی و عاطفیتان را نیز حفظ کنید و حواستان باشد که به خودتان هم رسیدگی کنید و مدام تمرکزتان به سمت همسرتان نباشد.
توصیه نهایی: آموزش ببینید و کمک بگیرید
اگر شما معلولیتی دارید یا دغدغه ازدواج با فرد معلول را دارید، توصیه ما این است که حتما آموزش ببینید و از متخصصین کمک بگیرید. واقعیت این هست که در سطح عمومی، فیلم های آموزشی بسیار محدودی راجع به این موضوع وجود دارد. اما حامین مدیا با دغدغه ازدواج، وبیناری با عنوان «معلولیت، محدودیتی برای ازدواج نیست» تهیه کرده است که می تواند بسیار مفید باشد. این وبینار را از دست ندهید و اگر نیاز به کمک داشتید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
نویسنده: علیرضا عظیمی
