یکی از ویژگیهای نظام سیاستگذاری ایالات متحده، نقش پررنگ اندیشکدهها (Think Tanks) در تولید ایده، تربیت مدیران و تدوین سیاستهای عمومی است. برخلاف بسیاری از کشورها که دانشگاهها یا احزاب اصلیترین منبع تولید سیاست هستند، در آمریکا بخش قابل توجهی از برنامههای اقتصادی، امنیتی، قضایی و سیاست خارجی ابتدا در اندیشکدهها شکل میگیرد و سپس از طریق دولت، کنگره یا رسانهها وارد فرآیند تصمیمگیری میشود. بسیاری از اعضای این مؤسسات در دورهای پژوهشگر، در دورهای دیگر مشاور کاخ سفید یا کنگره و سپس دوباره به همان اندیشکده بازمیگردند؛ چرخهای که در ادبیات سیاستگذاری آمریکا به «درِ گردان» (Revolving Door) مشهور است.
در فضای رسانهای ایران، هنگام بحث درباره سیاستگذاری ایالات متحده معمولاً از «آمریکا» بهعنوان یک کل یکپارچه یاد میشود؛ انگار که همه نهادهای فکری، رسانهای و تصمیمسازی این کشور یک دیدگاه واحد دارند. در حالی که واقعیت کاملاً متفاوت است. همانطور که رسانههای آمریکایی از طیفی گسترده از محافظهکار تا لیبرال و پروگرسیو را در بر میگیرند، اندیشکدهها و مراکز سیاستپژوهی نیز هر یک در چارچوب فکری، ایدئولوژیک و سیاستی متفاوتی فعالیت میکنند. بنابراین هنگام مطالعه گزارشها، توصیههای سیاستی یا حتی اظهارنظر کارشناسان آمریکایی، پیش از هر چیز باید دانست که گوینده به کدام جریان فکری تعلق دارد چرا که این موضوع تا حد زیادی نوع تحلیل، اولویتها و پیشنهادهای او را تعیین میکند.
در این نوشته، مروری بر مهمترین اندیشکدهها و نهادهای اثرگذار آمریکا از طیف محافظهکار تا جریانهای میانه ارائه شده است. مؤسساتی که طی پنج دهه گذشته نقش مهمی در شکلدهی به سیاستهای اقتصادی، امنیتی، قضایی و سیاست خارجی ایالات متحده داشتهاند و بسیاری از مدیران دولتها، اعضای کنگره و مقامات ارشد آمریکایی از دل همین شبکهها برخاستهاند. طبیعتاً اندیشکدههای نزدیک به جریانهای مترقی (Progressive) و چپ نیز در آمریکا فعال هستند، اما به دلیل آشنایی کمتر من با آن طیف، در این یادداشت به آنها اشاره ای نشده است. هرچند که، به نظر میرسد شبکه اندیشکدههای محافظهکار طی دهههای اخیر از نظر سازماندهی، تربیت نیرو و اثرگذاری مستقیم بر فرآیند سیاستگذاری، انسجام بیشتری نسبت به همتایان لیبرال خود داشته است. البته خود این گزاره هم محل بحث و اختلاف نظر در ادبیات سیاسی آمریکاست.
در میان اندیشکدههای محافظهکار، بنیاد هریتیج (Heritage Foundation) مهمترین و اثرگذارترین نهاد پنجاه سال اخیر محسوب میشود. این بنیاد در سال ۱۹۷۳ و در واکنش به غلبه اندیشههای لیبرال بر واشنگتن تأسیس شد و هدف خود را ارائه سیاستهای اجرایی برای دولتهای جمهوریخواه قرار داد. نقطه عطف تاریخی آن انتشار گزارش مشهور Mandate for Leadership در آستانه آغاز ریاستجمهوری رونالد ریگان در سال ۱۹۸۱ بود؛ گزارشی که بیش از دو هزار پیشنهاد اجرایی در حوزههای مالیات، مقرراتزدایی، خصوصیسازی، افزایش بودجه دفاعی و کوچکسازی دولت ارائه میکرد و بخش قابل توجهی از آن در دولت ریگان اجرا شد. در سالهای اخیر نیز این بنیاد با انتشار Project 2025 دوباره به یکی از مهمترین مراکز طراحی سیاست برای دولت جمهوریخواه تبدیل شده است.
مؤسسه امریکن اینترپرایز (American Enterprise Institute - AEI) را میتوان مهمترین اندیشکده محافظهکار با رویکرد دانشگاهی دانست. برخلاف هریتیج که بیشتر بر سیاستهای اجرایی تمرکز دارد، AEI همواره محل فعالیت اقتصاددانان، متخصصان سیاست عمومی و کارشناسان سیاست خارجی بوده است. این مؤسسه در دهه ۱۹۸۰ از حامیان اصلی اصلاحات مالیاتی و سیاستهای بازار آزاد ریگان بود و در دهه ۲۰۰۰ نیز تعدادی از شناختهشدهترین نظریهپردازان سیاست خارجی دولت جورج بوش پسر، از جمله حامیان حمله سال ۲۰۰۳ به عراق، در این اندیشکده فعالیت میکردند. در حوزه اقتصاد نیز پژوهشهای AEI بر اصلاح نظام مالیاتی، خصوصیسازی و کاهش مداخله دولت در اقتصاد آمریکا تأثیر قابل توجهی گذاشته است.
اگر نفوذ محافظهکاران در قوه قضائیه را مهمترین دستاورد بلندمدت جمهوریخواهان بدانیم، جامعه فدرالیست (Federalist Society) مهمترین بازیگر این عرصه است. این شبکه حقوقی که در سال ۱۹۸۲ تأسیس شد، به تدریج به اصلیترین مرجع معرفی قضات محافظهکار برای دادگاههای فدرال تبدیل شد. در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ تقریباً تمامی سه قاضی منصوبشده دیوان عالی یعنی نیل گورساچ، برت کاوانا و ایمی کنی برت، از میان چهرههای نزدیک به این انجمن انتخاب شدند. نتیجه این تغییر ترکیب، صدور رأی تاریخی سقط جنین در سال ۲۰۲۲ بود که پس از نزدیک به پنجاه سال اختیار قانونگذاری درباره سقط جنین را به ایالتها بازگرداند.
مؤسسه هوور (Hoover Institution) وابسته به دانشگاه استنفورد، یکی از معتبرترین مراکز تولید اندیشه محافظهکار در حوزه اقتصاد و امنیت ملی است. این مؤسسه در دوران جنگ سرد نقش مهمی در تدوین راهبردهای مقابله با اتحاد جماهیر شوروی ایفا کرد و بسیاری از اعضای آن در دولت رونالد ریگان مسئولیتهای کلیدی داشتند. در دهههای اخیر نیز گزارشهای هوور درباره رقابت فناوری با چین، امنیت انرژی، سیاست پولی و اصلاحات آموزشی بارها در جلسات استماع کنگره و دولت مورد استناد قرار گرفته و بر جهتگیری سیاستهای آمریکا در قبال چین و فناوریهای پیشرفته اثرگذار بوده است.
مؤسسه هادسون (Hudson Institute) یکی از مهمترین اندیشکدههای حوزه امنیت ملی و ژئوپلیتیک آمریکا است. از دهه ۱۹۸۰ تاکنون، این مؤسسه همواره از رویکردی سختگیرانه در برابر شوروی، سپس روسیه، ایران و چین دفاع کرده است. در سالهای منتهی به جنگ اوکراین و همچنین در دوره تشدید رقابت آمریکا و چین، بسیاری از گزارشهای هادسون درباره بازدارندگی نظامی، زنجیره تأمین نیمههادیها، امنیت تایوان و سیاست مهار چین، مبنای بحثهای سیاستگذاری در پنتاگون و کنگره قرار گرفت و شماری از پژوهشگران آن به سمتهای کلیدی در دولت ترامپ راه یافتند.
بنیاد دفاع از دموکراسیها (Foundation for Defense of Democracies - FDD) یکی از اثرگذارترین اندیشکدههای امنیت ملی در دو دهه اخیر است. این مؤسسه پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ تأسیس شد و تمرکز اصلی خود را بر مبارزه با تروریسم، برنامه هستهای ایران، سیاستهای روسیه و چین و امنیت سایبری قرار داد. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، بسیاری از تحلیلگران FDD از حامیان خروج آمریکا از توافق هستهای برجام، بازگرداندن تحریمهای ایران و اجرای سیاست «فشار حداکثری» بودند و دیدگاههای آنان در تصمیمات کاخ سفید و وزارت خزانهداری بازتاب گستردهای یافت.
در میان اندیشکدههای میانه، شورای روابط خارجی (Council on Foreign Relations - CFR) جایگاهی منحصربهفرد دارد. این شورا از دههها پیش به مهمترین محل گفتوگوی نخبگان سیاست خارجی آمریکا تبدیل شده و اعضای آن در تقریباً تمامی دولتهای جمهوریخواه و دموکرات در سمتهایی مانند وزیر امور خارجه، مشاور امنیت ملی، وزیر خزانهداری و رئیس بانک مرکزی حضور داشتهاند. از مذاکرات پایان جنگ سرد و گسترش ناتو گرفته تا مدیریت بحران مالی آسیا، جنگ علیه تروریسم، توافق هستهای ایران و رقابت راهبردی با چین، پژوهشگران و اعضای این شورا نقش مهمی در تدوین چارچوبهای فکری سیاست خارجی آمریکا ایفا کردهاند. مجله Foreign Affairs که توسط CFR منتشر میشود، همچنان مهمترین نشریه سیاست خارجی جهان محسوب میشود.
مؤسسه بروکینگز (Brookings Institution) قدیمیترین و معتبرترین اندیشکده سیاست عمومی آمریکا است و همواره تلاش کرده از موضعی مبتنی بر پژوهش علمی و نه وابستگی حزبی فعالیت کند. از دهه ۱۹۷۰ تاکنون، اقتصاددانان و پژوهشگران بروکینگز در اصلاحات مالیاتی، سیاستهای پولی، آموزش، بازار مسکن، حکمرانی دیجیتال و سیاست خارجی نقش مهمی داشتهاند. پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸، بسیاری از پیشنهادهای مربوط به اصلاح نظام مالی، تثبیت بازار مسکن و بازسازی اقتصاد آمریکا توسط پژوهشگران این مؤسسه تدوین شد و در سالهای اخیر نیز بروکینگز به یکی از مراکز اصلی پژوهش درباره حکمرانی هوش مصنوعی، رقابت فناوری با چین و تنظیمگری پلتفرمهای دیجیتال تبدیل شده است.
مؤسسه RAND یکی از شناختهشدهترین اندیشکدههای غیرحزبی جهان است که ارتباط نزدیکی با وزارت دفاع آمریکا دارد. از دوران جنگ سرد تاکنون، این مؤسسه در توسعه نظریه بازدارندگی هستهای، کاربرد نظریه بازیها در روابط بینالملل، طراحی سامانههای دفاعی و ارزیابی عملیات نظامی نقش محوری داشته است. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، پژوهشهای RAND درباره افغانستان، عراق، مقابله با تروریسم و امنیت داخلی بهطور گسترده مورد استفاده پنتاگون و وزارت امنیت داخلی قرار گرفت و در سالهای اخیر نیز این مؤسسه یکی از مراکز پیشرو در تحلیل تأثیر هوش مصنوعی، امنیت سایبری و فناوریهای نوظهور بر امنیت ملی آمریکا بوده است.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) یکی از مهمترین نهادهای پژوهشی واشنگتن در حوزه امنیت، انرژی و سیاست خارجی است. این مرکز از دهه ۱۹۷۰ تاکنون همواره نقش مشاور غیررسمی دولت و کنگره را ایفا کرده است. در دهه اخیر، گزارشهای CSIS درباره رقابت راهبردی آمریکا و چین، امنیت تایوان، امنیت زنجیره تأمین نیمههادیها، جنگ اوکراین و آینده ناتو از منابع اصلی مورد استناد سیاستگذاران آمریکایی بوده و بسیاری از مدیران ارشد وزارت دفاع و وزارت خارجه سابقه فعالیت در این مرکز را داشتهاند.
