واقعیت مجازی (VR) به دلیل قابلیتهای غنی و جذاب خود در زمینههای مختلف، به ویژه در درمانهای فیزیوتراپی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی، جایگاه ویژهای پیدا کرده است. این نوع درمانها با استفاده از بازیهای واقعیت مجازی، به بهبود عملکرد حرکتی کودکان کمک کرده و از بروز مشکلات جدید جلوگیری میکنند. تمرینات واقعیت مجازی به عنوان روشی پیشرفته و موثر در فیزیوتراپی تکنولوژیکی شناخته میشوند که توسط پزشکان در سراسر جهان برای درمان بیماران مبتلا به فلج مغزی استفاده میشود.
الف) بازیهای کششی واقعیت مجازی برای فلج مغزی
یکی از بازیهای واقعیت مجازی که برای تمرین بیماران مبتلا به فلج مغزی استفاده میشود، بازی تنیس در واقعیت مجازی (tennis in VR) است. این بازی مشابه بازی واقعی تنیس است، اما در یک دنیای مجازی طراحی شده است. در این بازی، بیمار باید توپهایی را که از طرف دیگر زمین به سمت او پرتاب میشود، با حرکت دست خود برگشت دهد.
این بازی از دستههای کنترلر واقعیت مجازی برای حرکت در محیط و انجام حرکت مناسب برای برگشت توپها استفاده میکند. سطح بازی بر اساس عملکرد بیمار قابل تغییر است و سرعت و ارتفاع توپها قابل تنظیم است. علاوه بر این، ویژگیهای شخصیسازی مانند رنگ آمیزی راکتها، توپها و محیط بازی نیز برای ایجاد جذابیت بیشتر در بازی قابل تغییر است.
هدف از این نوع بازیها افزایش مشارکت بیمار در درمان است که این موضوع به نوبه خود باعث افزایش تعداد تکرارها میشود. تکرار بیشتر، برای مغز بیمار ضروری است تا حرکات صحیح و سالم بدن را بیاموزد. بازی دیگری که در همین راستا برای فلج مغزی طراحی شده، بازی تیر و کمان است. در این بازی، کودک باید با استفاده از تیر و کمان به اهداف مختلف بزند. این اهداف میتوانند به صورت حلقههای دایرهای با امتیاز، میوههایی با امتیاز و یا بادکنکهایی با امتیاز طراحی شوند. تغییر موقعیت هدفها و همچنین رنگ و طراحی تیر و کمان باعث افزایش جذابیت بازی میشود.
ب) تمرینات واقعیت مجازی برای فلج مغزی
تمرینات واقعیت مجازی برای فلج مغزی، شامل کشش، تقویت، موقعیتیابی صحیح و تسهیل حرکات صحیح است. این تمرینات نه تنها میتوانند در خانه و بدون نیاز به حضور فیزیوتراپیست انجام شوند، بلکه به صورت آنلاین نیز توسط فیزیوتراپیستها قابل پیگیری است. یکی از تمرینات قابل انجام در این زمینه، تغییر لامپ است. در این تمرین، کودک باید به لامپ که در قفسه بالایی قرار دارد دسترسی پیدا کند. این کار نیاز به حرکت دستها و چرخاندن مچ دست به جهتهای مختلف دارد که باعث تقویت حرکت مچ دست و دستها میشود.
تمرین دیگر حرکت قطعه از مسیر است. در این تمرین، کودک باید قطعهای را از مسیری که در محیط واقعیت مجازی نمایش داده میشود، به طور صحیح حرکت دهد. این تمرین برای ارزیابی صبر، ثبات بازو، و هماهنگی دست و چشم کودک طراحی شده است.
ج) تعامل اجتماعی و کاهش اضطراب
کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است از تعاملات اجتماعی با دیگران هراس داشته باشند، که این امر میتواند به اضطراب و افسردگی منجر شود. برای کاهش این اضطراب، بازیهای واقعیت مجازی طراحی شدهاند که میتوانند احساسات و حالات روحی کودک را بهبود دهند. این بازیها به گونهای طراحی شدهاند که کودک در محیطهای مجازی هیجانانگیز و تحریککننده قرار گیرد، مانند سفر به فضا، کوهنوردی در دنیای برفی یا لذت بردن از زیباییهای ساحل از طریق هدست واقعیت مجازی.
این بازیها نه تنها به کاهش اضطراب و افسردگی کمک میکنند، بلکه باعث ایجاد حس خوشحالی و انگیزه در کودک میشوند. بهطوریکه در صورت خوشحال بودن، کودک به راحتی میتواند با مشکلات خود مقابله کند.
بازیها و تمرینات کششی واقعیت مجازی به عنوان یکی از پیشرفتهترین روشهای فیزیوتراپی برای کودکان مبتلا به فلج مغزی در حال توسعه و گسترش هستند. این تمرینات نه تنها به بهبود عملکرد حرکتی و تقویت عضلات کمک میکنند، بلکه به کاهش اضطراب و افزایش اعتماد به نفس کودکان نیز کمک میکنند. با استفاده از تکنولوژیهای نوین مانند واقعیت مجازی، میتوان مسیر درمان کودکان مبتلا به فلج مغزی را بهطور چشمگیری بهبود بخشید و آنها را به سمت استقلال بیشتر هدایت کرد.
نویسنده: امیرحسن امینی _ ورودی 1403 کارشناسی ارشد مهندسی مکانیک در گرایش طراحی کاربردی
انجمن علمی حرکت
