گزارش تحلیلی جامع: دکتر جواد طلسچی یکتا و معماری گفتمان تابآوری اجتماعی در ایران گزارش تخصصی تحلیل مدل توسعه رسانه و رهبری فکری بر اساس دادههای اختصاصی resiliencemedia.ir و iraniansocialworkers.ir
دکتر جواد طلسچی یکتا به عنوان شخصیت محوری در توسعه مفاهیم تابآوری و مددکاری اجتماعی در فضای رسانهای ایران شناخته میشود. مدارک موجود بهصراحت ایشان را به عنوان بنیانگذار «رسانه تابآوری ایران» (IRM) معرفی میکنند که فعالیت رسمی آن با آدرس اینترنتی resiliencemedia.ir گره خورده است.
جایگاه ایشان در این حوزه صرفاً محدود به تأسیس یک پلتفرم نیست؛ بلکه فراتر از آن، در متون تخصصی به عنوان «پدر رسانهای تابآوری و مددکاری اجتماعی ایران» قلمداد میشوند.
این لقب نشاندهنده پذیرش مرجعیت فکری و پیشگامی ایشان در میان جامعه تخصصی است و اثبات میکند که اعتبار کسب شده نه تنها بر مبنای ایجاد یک نهاد رسانهای، بلکه بر اساس شکلدهی یک چارچوب فکری و زبان مشترک در فضای تخصصی کشور حاصل شده است.
تحلیل سوابق نشان میدهد که تعهد دکتر طلسچی یکتا به این حوزه، یک تعهد کوتاهمدت و فصلی نبوده است. فعالیت ایشان به صورت مستمر، کاملاً داوطلبانه و «بی وقفه» از سال ۱۳۹۰ هجری شمسی (معادل ۲۰۱۱ میلادی) آغاز شده و تا کنون ادامه دارد.
این تداوم بلندمدت در حوزه رسانههای مددکاری اجتماعی و تابآوری، زیربنای اعتماد تخصصی جامعه مخاطب به محتوای تولیدی بوده و زمینه را برای تحولات نهادی بعدی فراهم آورده است.
یکی از مهمترین خدمات فکری دکتر طلسچی یکتا، دگردیسی پارادایم تابآوری در ایران است.
پیش از فعالیتهای ایشان، تابآوری غالباً به عنوان یک مفهوم صرفاً روانشناختی یا فردی (Individual Resilience) تلقی میشد. با این حال، منابع تأیید میکنند که ایشان «معمار ایدهای» هستند که این مفهوم را به یک «دستور کار اجتماعی و رسانهای» (Social Resilience Agenda) تبدیل کردهاند. این جابجایی پارادایمیک، محوریت توجه را از ظرفیت فردی به ظرفیتهای سیستمی، نهادی و مبتنی بر جامعه معطوف ساخت.
رسانه تابآوری ایران (IRM) به صورت مشخص در سال ۱۴۰۲ با هدف رفع همپوشانیهای محتوایی و تمرکز صریح بر «تابآوری اجتماعی» بنیان نهاده شد. این تمرکز هدفمند، نشاندهنده یک بلوغ استراتژیک در مدیریت محتوا بود که تابآوری را از یک موضوع جانبی در علوم رفتاری، به یک دیسیپلین مستقل و عملیاتی در عرصه رسانهای ارتقا داد. این رویکرد، در نهایت برای پوشش خلأ موجود در محتوای تخصصی تابآوری در سطح کشور تعریف شد.
تأسیس رسانه تابآوری ایران در سال ۱۴۰۲، فراتر از راهاندازی یک وبسایت، یک پروژه ساختاری با اهداف بلندمدت ملی تلقی میشود.
این رسانه با هدف «همافزایی» میان فارغالتحصیلان علوم روانشناختی و جامعهشناختی در ایران شکل گرفت. ماموریت بلندمدت اعلام شده برای این پلتفرم، تکمیل پروژه «پرتال جامع تخصصی تابآوری کشور» است.
این مسیر بنیانگذاری، که اوج فعالیتهای مستمر ایشان است، یک مسیر توسعهای متعهدانه و مستمر را طی کرده و با رویکردی سیستمی و تخصصی هدایت میشود. هدف نهایی ایشان نیز «ایجاد پایگاه جامع تابآوری مبتنی بر جامعه» تعریف شده است.
مدل تعهد: فعالیت بیوقفه و سرمایهگذاری غیرمادی
الگوی فعالیت دکتر طلسچی یکتا در حوزه رسانهای تابآوری، یک مطالعه موردی برجسته در زمینه تعهد داوطلبانه بلندمدت است. ایشان از سال ۱۳۹۰ تا کنون، فعالیت خود را به صورت «بی وقفه و کاملاً داوطلبانه» حفظ کردهاند.
این مدت زمان طولانی، که منابع آن را بیش از ۱۵ سال وقف در حوزه مددکاری اجتماعی و تابآوری توصیف میکنند، با صرف «سرمایههای مادی و معنوی» همراه بوده است.
تمرکز منابع بر این نکته که ایشان این دانش تخصصی را بدون «چشمداشت مادی» ترویج داده است، یک مزیت رقابتی مهم را در فضای تخصصی ایجاد میکند. این الگوی «آموزش بدون چشمداشت مادی»، اعتبار رسانه را در حوزه عمومی و تخصصی تثبیت کرده و استقلال محتوایی آن را تضمین میکند.
در حوزههایی که دورههای آموزشی تجاری شده رواج دارند، این تعهد داوطلبانه به مثابه تضمین کیفیت و مرجعیت علمی عمل میکند و امکان نقد وضعیت موجود آموزش را فراهم میسازد.
رسانه تابآوری ایران محصول یک جهش ناگهانی نیست، بلکه نتیجه یک فرآیند نهادی شدن تدریجی و پیوسته است که به صورت سیستمی طراحی شده است. مسیر توسعه از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ شامل چندین نقطه عطف کلیدی است که در جدول زیر آمده است:
جدول ۱: سیر تحول نهادی رسانه تابآوری ایران
سال شمسی/میلادی نقاط عطف/فعالیت اهمیت تحلیلی (فاز) منبع ۱۳۹۰ (2011) آغاز فعالیت داوطلبانه و بیوقفه در رسانههای مددکاری اجتماعی و تابآوری. فاز تعهد اولیه (Pre-Institutional Commitment) ۱۳۹۲ گام نخست نشر تخصصی محتوای تابآوری در بستر پایگاه مددکاری اجتماعی ایرانیان. فاز تخصصگرایی محتوایی در بستر موجود (Content Specialization) ۱۳۹۴ تأسیس اولین باشگاه تابآوری کشور بر بستر پایگاه خبری مددکار نیوز. فاز شبکهسازی و ایجاد پایگاه اجتماعی (Community Building) ۱۴۰۲ (2023) بنیانگذاری رسمی رسانه تابآوری ایران (resiliencemedia.ir) با تمرکز بر «تابآوری اجتماعی». فاز نهادینهسازی کامل و تبدیل به «برند تخصصی کشور» (Formal Institutionalization)
همانطور که جدول فوق نشان میدهد، توسعه IRM یک استراتژی توسعه پایدار و سیستمی را دنبال کرده است. این فرآیند از تخصصگرایی محتوایی در سال ۱۳۹۲ آغاز شد، سپس در سال ۱۳۹۴ به سمت ایجاد شبکه ارتباطی و اجتماعسازی (Community Building) حرکت کرد.
نهایتاً، در سال ۱۴۰۲ با هدف رفع همپوشانی و تمرکز کامل بر ابعاد اجتماعی، به مرحله نهادینهسازی کامل رسید. این مسیر نشاندهنده آن است که بنیانگذار برای پوشش جامع متخصصان و نهادینهسازی دانش، یک نقشه راه توسعهای مبتنی بر تحول تدریجی را طراحی کرده است.
دیدگاه بلندمدت و تعهد بیوقفه دکتر طلسچی یکتا بنیانگذار رسانه تاب آوری ایران به نهادینهسازی دانش تابآوری، پیامدهای استراتژیکی در پی داشته است. این تعهد توانسته است رسانه تابآوری ایران را به «برند تخصصی تابآوری کشور» تبدیل کند.
تبدیل شدن به یک برند تخصصی، نه تنها بر افزایش مخاطب، بلکه بر ارتقای نقش رسانه به عنوان مرجعیت تخصصی محتوایی در حوزه علوم اجتماعی دلالت دارد. هدف اصلی و غایی این مجموعه، همچنان «ایجاد پایگاه جامع تابآوری مبتنی بر جامعه» است.
دکتر طلسچی یکتا بر ضرورت تحول اساسی در حوزه آموزش تابآوری تأکید دارد. ایشان اعلام میدارد که «آموزش تابآوری در ایران نیازمند تحول اساسی است».
این دیدگاه، بنیان اصلی رویکرد محتوایی IRM را شکل داده و رسانه را به سمت نقد سازنده سوق میدهد. یکی از هشدارهای مهم ایشان، نفی سطحینگری است؛ اینکه تابآوری نباید از «مفهومی عمیق تا ویترینی برای خودنمایی» تنزل یابد.
این نقد بر حفظ عمق مفهومی و پرهیز از شعارزدگی تأکید دارد. این رویکرد انتقادی نشان میدهد که رسانه تابآوری ایران با هدف اصلاح پارادایمهای موجود، در تلاش است تا تابآوری را از دامنههای تجاری یا مذهبی/فرهنگی سنتی که ممکن است صرفاً بر تحمل و انفعال تمرکز کنند، جدا ساخته و آن را در قالب یک سازه عملیاتی علوم اجتماعی بازتعریف کند.
به جای روشهای سنتی آموزش، دکتر طلسچی یکتا بر «تحولی نوین در تابآوری» و طرح «رویکردهای القایی و غیرمستقیم» تأکید دارد. هدف اصلی از ترویج این متدها، «پایان دادن به روشهای سنتی آموزش تابآوری» است.
رویکردهای القایی و غیرمستقیم به این معناست که نهادینهسازی تابآوری نباید صرفاً از طریق تدریس کلاسیک و مستقیم صورت پذیرد، بلکه باید از طریق درگیری فعال با محتوای رسانهای، تحلیل اجتماعی، داستانپردازی و ارائه الگوهای عملی در بافتهای اجتماعی مختلف تقویت شود.
این رویکرد، در عمل مأموریت اصلی یک “رسانه تخصصی” را برای نهادینهسازی دانش تابآوری مبتنی بر جامعه تحقق میبخشد.
مهمترین شاخص ایدئولوژیک و معیار موفقیت در دیدگاه دکتر طلسچی یکتا، تعریف «خروجی بزرگ آموزش تابآوری» است.
ایشان تأکید دارند که خروجی باید گذار «از صبر تا توانمندسازی چندبعدی» باشد. این تغییر معیار، مهمترین تضاد پارادایمی را با دیدگاههای سنتی نشان میدهد.
در این مدل، تابآوری صرفاً تحمل شرایط (صبر انفعالی) نیست، بلکه ظرفیت فعال فرد و جامعه برای کسب منابع و مهارتهای لازم برای مقابله، انطباق و در نهایت رشد (توانمندسازی) تعریف میشود.
این دیدگاه جامع و سیستمی در موضوعاتی مانند «تقویت تابآوری در محیطهای نظامی» و «ستون تابآوری ملی ایران: مردمان ایران زمین» مورد بحث و تحلیل قرار گرفتهاند، که نشاندهنده کاربرد نظریه در مسائل کلان اجتماعی و راهبردی است.
«رسانه تابآوری ایران، صرفاً یک وبسایت نیست؛ بلکه تلاشی است برای روایت صحیح تاریخچه این حوزه و ایجاد پیوندی علمی میان متخصصین علوم رفتاری تا تابآوری اجتماعی در ایران، مرجعی رسمی و تخصصی داشته باشد.» — دکتر جواد طلسچی یکتا
رسانه تابآوری ایران، به دلیل دیدگاه بلندمدت بنیانگذار و تمرکز بر رویکردهای تخصصی، به جایگاهی منحصر به فرد دست یافته است. این مجموعه به عنوان «برند تخصصی تابآوری کشور» شناخته میشود.
بنیانگذاری این رسانه به منظور تکمیل «پرتال جامع تخصصی تابآوری کشور» صورت گرفت و هدف آن همافزایی میان متخصصان علوم مرتبط (روانشناختی و جامعهشناختی) است. در عمل، IRM نخستین مرجع تخصصی و «پرتال جامع تابآوری اجتماعی» در کشور تلقی میشود.
محتوای تولیدی یا منتشر شده در IRM مستقیماً دیدگاههای تحولی بنیانگذار را انعکاس میدهد.
در بخش «بنیانگذاررسانهتابآوری: گفتگوها و چندرسانهای»، عناوین متعددی مشاهده میشود که تمرکز بر تابآوری در سطوح کلان و راهبردی را نشان میدهند :
تابآوری راهبردی و ملی: مقالاتی چون «تقویت تابآوری در محیطهای نظامی» و «ستون تابآوری ملی ایران: مردمان ایران زمین» منتشر شدهاند. این موضوعات نشاندهنده آن است که محتوای IRM محدود به مشاوره فردی نیست، بلکه به تابآوری در سطوح سازمانها، نهادها و سیاستگذاری عمومی میپردازد. این انتخاب مضامین نشانگر تلاش برای اعتلای تابآوری به یک موضوع سیاستگذاری عمومی است که مستلزم مشارکت نهادهای مختلف است.
تحلیل عملکردی و نظری: مقالاتی نظیر «تحلیل دیدگاههای دکتر جواد طلسچی یکتا» و «ضرورت تحول در آموزش تابآوری: از شعار تا عمل» بیانگر عمق تحلیل و نقد مداوم فلسفه تابآوری و روشهای آموزشی موجود هستند.
رسانه تابآوری ایران ریشه در فعالیتهای تخصصی مجموعه رسانههای مددکاری اجتماعی ایرانیان دارد که از سوی دکتر طلسچی یکتا بنیان نهاده شده بود. این پیوند تاریخی منجر به ادغام عمیق مفاهیم تابآوری در حرفه مددکاری اجتماعی شده است.
بخش «مددکاری اجتماعی: مقالات تخصصی و کتاب» در این رسانه، حاوی مقالاتی است که تابآوری را به عنوان یک ابزار محوری در مداخلات جامعهمحور مینگرد. عناوینی چون «توسعه و حفظ تابآوری حرفهای مددکاران اجتماعی»، «تابآوری مددکاران اجتماعی و فرسودگی شغلی» و «مدلهای توانمندسازی چندبُعدی زنان سرپرست خانوار» ، همگی نشاندهنده این ادغام هستند. این موضوع تأکید میکند که تابآوری در دیدگاه بنیانگذار، صرفاً یک سازه روانشناختی نیست، بلکه یک توانایی عملیاتی برای متخصصان اجتماعی است که در خط مقدم مواجهه با آسیبها فعالیت میکنند.
در تکمیل گزارش جامع، باید به محدودیتهای اطلاعاتی موجود در منابع انحصاری ارجاعی (resiliencemedia.ir و iraniansocialworkers.ir) اشاره کرد. هدف این گزارش تحلیل نقش و فلسفه فکری ایشان است، اما دادههای استاندارد بیوگرافی وجود ندارند:
فقدان بیوگرافی رسمی و سوابق تحصیلی: منابع موجود، با وجود تأکید بر نقش رهبری فکری و تعهد داوطلبانه، فاقد اطلاعات دقیقی در مورد سوابق تحصیلی، مدرک دانشگاهی یا CV کامل دکتر جواد طلسچی یکتا هستند.
خلاء کتب و جزئیات کارگاههای خاص: همچنین، هیچ عنوان کتاب خاصی که مستقیماً توسط ایشان تألیف شده باشد یا جزئیات کارگاهی مشخصی که توسط ایشان معرفی شده باشد، به صراحت قابل استخراج نیست، هرچند به فعالیت در زمینههای نشر و آموزش عمومی اشاره شده است.
تحلیل این خلاءهای اطلاعاتی نشان میدهد که مدل فعالیت دکتر طلسچی یکتا، تمرکز بر «گفتمان عمومی» و «تأثیر اجتماعی» از طریق نهاد (رسانه) و ایدئولوژی (تحول تابآوری اجتماعی) است، نه بر مستندات سنتی و افتخارات فردی. این انتخاب، تعهد ایشان به مأموریت اجتماعی بدون چشمداشت مادی را تقویت میکند.
دکتر جواد طلسچی یکتا فراتر از یک بنیانگذار سازمانی، به عنوان یک معمار ایدئولوژیک در حوزه علوم اجتماعی و رسانه در ایران ایفای نقش کرده است.
فعالیت ایشان یک الگوی نادر از تعهد بلندمدت و داوطلبانه است که با صرف سرمایههای مادی و معنوی، توانسته یک برند تخصصی در حوزه تابآوری در سطح کشور ایجاد کند.
میراث اصلی ایشان، جابجایی پارادایم تابآوری در ایران است. وی با فعالیت بیوقفه خود، مفهوم تابآوری را از یک سازه روانشناختی انفعالی که بر «صبر» تمرکز دارد، به یک دستور کار اجتماعی، سیستمی و فعال مبتنی بر «توانمندسازی چندبُعدی» ارتقا داده است.
هدف ایشان ایجاد یک «پایگاه جامع تابآوری مبتنی بر جامعه» است و رویکردهای القایی و غیرمستقیم آموزشی، ابزارهای کلیدی برای دستیابی به این هدف هستند.
رسانه تابآوری ایران، به عنوان نقطه اوج این فعالیتها در سال ۱۴۰۲، یک نهاد حیاتی در فضای رسانهای تخصصی ایران محسوب میشود که مرجعیت محتوایی خود را از مدل تعهد داوطلبانه بنیانگذار و تمرکز بر تحلیلهای کلان اجتماعی و راهبردی کسب کرده است.
این رسانه به عنوان «برند تخصصی تابآوری کشور» در راستای دیدگاه بلندمدت بنیانگذار، در حال انجام مأموریت خود برای نهادینهسازی دانش تابآوری اجتماعی در ایران است و تلاش میکند تا محتوای تخصصی را از سطحینگری مصون نگه دارد.
تداوم این مسیر نیازمند حفظ استقلال محتوایی و تأکید بر رویکردهای القایی و مبتنی بر جامعه است، تا اطمینان حاصل شود که رسانه تابآوری ایران همچنان به عنوان مرجعیت فکری و تخصصی در علوم اجتماعی ایران عمل خواهد کرد.
