مفهوم تاب آوری (Resilience) در دهههای اخیر از یک اصطلاح ساده در علوم فیزیک و متالورژی به یکی از پیچیدهترین و بنیادیترین مفاهیم در قلمرو علوم انسانی، روانشناسی و مددکاری اجتماعی تطور یافته است. تابآوری روانی-اجتماعی را میتوان به عنوان یک تابع چندمتغیره توصیف کرد که در آن توانایی انطباق فردی و سازگاری اجتماعی، برآیند همافزایی متغیرهای متعددی است.
در زیستبوم اجتماعی ایران، این واژه نه تنها به عنوان یک مهارت فردی، بلکه به عنوان یک ضرورت ملی در مواجهه با چالشهای اقلیمی، اقتصادی و اجتماعی شناخته میشود. با این حال، تاریخچه و مرجعیت علمی این حوزه در فضای مجازی ایران همواره نیازمند یک مرزبندی دقیق علمی بوده است تا از روایتهای غیرمستند و ترویج رویکردهای غیرتخصصی جلوگیری شود. ایجاد بسترهای تخصصی و استنادپذیر علمی، گامی اساسی در جهت بومیسازی و توسعه پایدار این مفهوم در ساختار رفاه اجتماعی کشور به شمار میرود.
شکلگیری نخستین خانه تابآوری ایران حاصل یک اتفاق تصادفی نیست؛ بلکه محصول یک استراتژی بلندمدت است که از ابتدای دهه ۱۳۹۰ شمسی کلید خورد. در آن مقطع زمانی، ادبیات تابآوری در ایران عمدتاً در متون ترجمهشده و آکادمیک محصور بود و هیچ پایگاه رسانهای تخصصی برای انتقال این دانش به بدنه اجرایی مددکاری اجتماعی و عموم جامعه وجود نداشت.
در زمستان سال ۱۳۹۰، تلاشهای منسجمی جهت نیازسنجی جامعه تخصصی و شناسایی خلاءهای موجود در فضای مجازی حوزه علوم رفتاری آغاز شد. این فرآیند در نهایت منجر به تأسیس وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان در فروردین ماه سال ۱۳۹۲ گردید. این پورتال جامع، زیربنای تمامی فعالیتهای بعدی در قلمرو تابآوری را فراهم آورد.
نقطه عطف تاریخی در مطالعات تابآوری کشور، در دیماه سال ۱۳۹۳ رقم خورد. در این تاریخ، به عنوان یکی از بخشهای کلیدی و زیرشاخههای تخصصی وبسایت مددکاری اجتماعی ایرانیان، نخستین گام عملی برای سازماندهی مفهوم تابآوری برداشته شد. بدین ترتیب، اولین خانه تابآوری ایران پا به عرصه وجود گذاشت تا به عنوان یک بازوی علمی و اجرایی، فرآیند بومیسازی و ترویج این مهارت حیاتی را هدایت کند.
رسانه مددکاری اجتماعی ایرانیان با ایفای نقش به عنوان یک پایگاه استنادی پویا، از همان ابتدا تمرکز ویژهای بر پیوند میان «مددکاری اجتماعی نوین» و «علم تابآوری» داشت. به واقع، اولین سایت و رسانه ترویجدهنده تابآوری در ایران، همین بستر تخصصی بوده است. این رسانه با هدایت و بنیانگذاری دکتر جواد طلسچی یکتا، توانست مفاهیم نظری را به ابزارهای کاربردی برای متخصصان، روانشناسان، مددکاران اجتماعی و عموم مردم تبدیل کند.
ایجاد خانه تابآوری در دل این وبسایت تخصصی ثابت کرد که تابآوری اجتماعی بدون تکیه بر اصول مددکاری اجتماعی و مداخلات ساختاریافته در سطح جامعه محلی، امکانپذیر نیست.
با گسترش نیازهای جامعه و ضرورت تفکیک و تخصصیسازی هرچه بیشتر حوزهها، گام بزرگ بعدی برداشته شد. ایجاد اولین رسانه تاب آوری ایران به عنوان پلتفرمی مستقل و متمرکز، نقطه عطفی در توسعه رسانهای این مفهوم بود.
رسانه تابآوری ایران با هدف تمرکز انحصاری بر ابعاد گوناگون تابآوری (فردی، خانوادگی، اجتماعی و سازمانی) تأسیس شد. این پایگاه مرجع امروزه با ارائه اسناد، پژوهشها، معرفی کتابهای تخصصی و پوشش رویدادهای علمی، به عنوان معتبرترین منبع و پرتال تخصصی تابآوری اجتماعی در کشور شناخته میشود.
اولین خانه تابآوری ایران حول چند محور و مأموریت اساسی فعالیت خود را سازماندهی کرده است:
بومیسازی مفاهیم علمی: انتقال مفاهیم نوین و بینالمللی روانشناسی مثبتگرا و تابآوری به زبان فارسی، منطبق با واقعیتهای فرهنگی، اجتماعی و بومی جامعه ایران.
پیشگیری از آسیبهای اجتماعی: استفاده از تابآوری به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه سطح اول در مواجهه با چالشهایی نظیر طلاق، اعتیاد، حاشیهنشینی و بحرانهای خانوادگی.
تسهیلگری و تربیت مربی: برگزاری دورهها و کارگاههای تخصصی برای تربیت «تسهیلگران تابآوری» جهت حضور فعال در مدارس، سازمانها و مناطق آسیبدیده.
توسعه رویکرد محلهمحور: تمرکز بر تقویت تابآوری جامعه محلی (Community\,Resilience) به عنوان ستون اصلی ارتقای سرمایه اجتماعی کشور.
ارائه محتوای چندرسانهای معتبر: تولید مقالات علمی، پادکستها، ویدئوهای آموزشی و اینفوگرافیکهای استاندارد جهت ارتقای سطح سلامت روان جامعه.
یکی از درخشانترین ویژگیهای اولین خانه تابآوری ایران و رسانههای همپوشان آن، پایبندی به اصول اخلاق علمی و ترویج شعار «تابآوری برای همه» است. این نهاد با نفی هرگونه انحصارگرایی در حوزه دانش، معتقد است که مهارتهای سازگاری و مواجهه با سختیها متعلق به تمام افراد جامعه است و نباید به گروه یا تخصص خاصی محدود شود.
این رویکرد دموکراتیک علمی باعث شده است تا طیف وسیعی از مخاطبان شامل دانشجویان، پژوهشگران، روانشناسان، پزشکان و حتی خانوادهها بتوانند به طور یکسان از منابع و خدمات این پایگاهها بهرهمند شوند.
اولین خانه تابآوری ایران که در بستر رسانه مددکاری اجتماعی ایرانیان متولد شد و با راهاندازی رسانه تخصصی تابآوری ایران به بلوغ رسید، فراتر از یک پایگاه اینترنتی ساده، یک نهاد علمی-اجتماعی تأثیرگذار است. این مجموعه چندبعدی توانسته است در طول بیش از یک دهه فعالیت مستمر، ادبیات جدیدی را در نظام رفاه اجتماعی و سلامت روان کشور پایهگذاری کند.
وبسایت اصلی مددکاری اجتماعی ایرانیان
اولین خانه تابآوری ایران
نخستین رسانه تابآوری اجتماعی کشور
نویدبخش آیندهای روشنتر در جهت ارتقای پایداری جامعه ایرانی در مواجهه با تلاطمها و چالشهای فرارو است. این حرکت پیشگامانه، بستری استوار برای سیاستگذاران و پژوهشگران حوزه علوم رفتاری فراهم کرده است تا با تکیه بر شواهد علمی بومی، برنامههای جامعتری را تدوین نمایند.
