چطور در مورد سینما مطالعه کنیم؟

همیشه یکی از چالش برانگیز‌ترین بخش‌های مطالعه در مورد یک موضوع، شروع کردنه. صدها جلد کتاب برای هر موضوع پیدا می‌شه و انتخاب بین اون‌ها خیلی سخته. حتی اگه اشتباه انتخاب کنیم ممکنه از اون مبحث دور بشیم یا اشتباه بفهمیم. این مطلب در مورد کتاب‌های سینمایی موجود توی ایران و دنیاس که می‌تونه توی زمینه‌ی مطالعه سینمایی خیلی کمکتون کنه. برای خیلی از فیلم‌ها فقط دیدن کافی نیست و بهتره که در موردشون تحقیق هم بکنیم. سینمای بعضی از کارگردان‌ها ساختار خیلی فکر شده و دقیقی داره که می‌تونه دید هر کسی رو به زندگی و هنر تغییر بده.

اگه دنبال نقطه‌ی شروع مناسب برای مطالعه در مورد سینما می‌گردین، این مطلب قراره خیلی کمکتون کنه.

اودیسه‌ی فضایی : 2001
اودیسه‌ی فضایی : 2001

برای شروع، همیشه بهتره که از تاریخ یک موضوع استفاده کنین. دونستن تاریخ سینما می‌تونه خیلی برای درک فیلم‌ها کمکتون کنه. چون توی تاریخ سینما جز معرفی تحولات تکنولوژی و آشنایی با کارگردان‌ها، با سیستم ساخت فیلم توی دوره‌های مختلف هم آشنا می‌شین. همین‌طور به طور مختصر مکتب‌های مختلف رو معرفی می‌کنه. خوش‌بختانه کتاب‌های تاریخ سینمای خوبی توی ایران داریم. کتاب‌های زیر اون‌هایی هستن که من قبل‌تر خوندم و می‌تونم در موردشون نظر بدم. ممکنه کتاب‌های خاص و خوبِ دیگه‌ای هم باشن که من فرصت نکردم بخونم، برای همین توی لیست نزاشتم:

1- تاریخ سینما - دیوید بوردول و کریستین تامسون: این کتاب مرجع فوق‌العاده خوبی برای سینمائه. مهم نیست شما تازه می‌خواین در مورد سینما مطالعه کنین یا سالیان دراز فیلم دیدین و کتاب خوندین. دیوید بوردول کتابی نوشته که واقعا جامع و خوبه. لحن و نثر کتاب به شکلیه که اصلا گیج یا خسته‌تون نمی‌کنه. به نظرم این کتاب توی هر خونه‌ای نیازه. این کتاب با ترجمه‌ی فوق‌العاده‌ی روبرت صافاریان توی بازار موجوده. از بوردول و تامسون کتاب دیگه‌ای به اسم هنر سینما هم چاپ شده که به نظرم برای شروع چندان خوب نیست. اما بعد از آشنایی با سینما حتما سراغش برین.

2- تاریخ جامع سینمای جهان - دیوید ا کوک: به نظرم بعد از کتاب بوردول، تاریخ جامع دوید ا کوک منبع قابل اعتمادی برای سینمائه. برخلاف بوردول که تمرکزش روی تحولات جامعه‌شناسی و استودیویی سینمائه، کوک روی سینماهای ملی و کارگردان کشورهای مختلف وقت گذاشته. توی این کتاب واقعا می‌تونین اطلاعات جذابی از سینمای کل دنیا بخونین. به نظرم توی درک فیلم‌های مختلف به صورت تخصصی، این کتاب بهترین گزینه‌س. تاریخ جامع سینمای جهان توی دو جلد (با قاب) توسط نشر چشمه چاپ شده و خیلی از کتابفروشی‌ها اون رو دارن.

3- تاریخ سینمای هنری - اولریش گرگور و انو پاتالاس: راستش من چاپ جدید این کتاب رو ندارم. نسخه‌ای که من خوندم چاپ سال 1369 بود و همین چند ماه پیش دوباره نشر ماهور این کتاب رو چاپ کرد. متاسفانه فرصت نشده که نسخه‌ی جدید رو تهیه کنم، برای همین نظرم بر اساس همون نسخه چاپ 69 کتابه. اولریش گرگور مورخ خوبیه، اما قدرت قلم بوردول و کوک رو اصلا نداره. این کتاب هم تمرکزش روی کارگردان‌هائه ولی برخلاف کوک بیشتر تاریخچه‌ای از فعالیت و اسم فیلم‌هاشون رو گفته. خیلی از اطلاعاتی که داده جذابن و به من توی فهم آثار کارگردان‌ها کمک کرده. برخلاف اسم کتاب، بخش قابل توجهی از اون مربوط به سینمای هالیوود می‌شه. در صورتی که نتونستین دوتا کتاب بالا رو بخرین، تاریخ سینمای هنری خیلی گزینه‌ی خوبیه.

دزد دوچرخه
دزد دوچرخه

به جز کتاب‌های تاریخ سینما، کتاب‌های خوب دیگه‌ای هم توی ایران موجوده. خوش‌بختانه نشرهای زیادی کتاب‌های سینما و تئاتر چاپ می‌کنن.

  • مجموعه مطالعات سینمایی نشر چشمه: نشر چشمه بیشتر از پنجاه جلد کتاب در مورد سینما چاپ کرده. من خیلی‌هاشو نخوندم. اما با توجه به همون چند موردی که فرصت کردم بخون، می‌گم مجموعه‌ی خوبیه. این مجموعه روی یک موضوع خاص تمرکز نداره و در مورد خیلی از چیزها توی اون صحبت می‌شه. از فیلمنامه‌نویسی گرفته تا سینمای کارگردان‌های مختلف. برای مثال کتاب شکستن امواج بررسی خیلی کاملی از سینمای لارس فون‌تریه ارائه می‌ده که به نظرم برای درک فیلم‌هاش خیلی واجبه.
  • مجموعه‌‎‌ی نشر بیدگل: نشر بیدگل توی دو سال اخیر فوق‌العاده کار کرده. کتاب‌های باکیفیت و معتبر رو به فارسی ترجمه و چاپ کردن. متاسفانه این مجموعه هم رویکرد چندان مشخصی نداره و در مورد موضوعات مختلفه. تا الان نه جلد ازش چاپ شده و به نظر می‌رسه که سه جلد بعدی تا تابستون امسال چاپ بشن. من جدا با نوع نثر و ترجمه‌ی این مجموعه مشکل داشتم. به نظرم خیلی از جاها بیش‌ازحد تخصصی می‌شد و موضوعات رو پیچیده می‌کرد. حتی کتاب‌هایی مثل از گیم‌ تا سینما چندان دیدشون به سینما نبود و در مورد رسانه‌های تعاملی صحبت می‌کردن.
  • صد سال صد فیلمنامه: خبر بد اینه که عمرا بتونین نسخه‌ی چاپی این مجموعه رو پیدا کنین. خبر خوب هم اینه که کل صد جلد توی فیدیبو موجوده و می‌تونین اونجا بخونین. این مجموعه به مناسبت صد سالگی سینما، سال‌های 1382 و 1383 چاپ شد و متاسفانه از اون موقع تجدید چاپ نشده. اگه به فیلمنامه علاقه دارین به هیچ عنوان این مجموعه رو از دست ندین.
سه بیلبورد خارج از ابینگ، میزوری
سه بیلبورد خارج از ابینگ، میزوری
  • فیلم و فرمالین: راستش زمانی که این کتاب رو شروع کردم انتظار نداشتم اینقدر خوب باشه. آقای کاظمی توی این کتاب خیلی دقیق در مورد سینما و یکسری از جزئیاتش توضیح داده. به نظرم نمی‌شه به عنوان یک مرجع خوب برای سینما ازش اسم برد، اما برای کسی که می‌خواد اطلاعات خوبی در مورد سینما و فیلم به دست بیاره، فیلم و فرمالین گزینه‌ی خوبیه.
  • چگونگی درک فیلم: من این کتاب رو اصلا نپسندیدم. به نظرم ترجمه‌ی خیلی ضعیفی داشت و مخاطب رو توی هر صفحه شکنجه می‌داد. اگه می‌تونین حتما این کتاب رو به زبان اصلی بخونین. اطلاعات جذابی در مورد تاریخ سینما و مولف‌های بزرگ سینما می‌ده.
  • نما به نما: مجموعه دو جلدی نما به نما برای تدریس توی مدارس هنر نوشته شده. بعید می‌دونم که هیچ کتابی بتونه ساده‌تر از این در مورد فیلم و تکنیک‌های مختلف توضیح بده. برای شناخت حرکات دوربین، نماها و در کل، ساز و کار فیلم نما به نما گزینه‌ی خوبیه. متاسفانه در حال حاضر فقط جلد دوم این مجموعه توی بازار موجوده و چهار سال از آخرین چاپ جلد اول می‌گذره.

کتاب‌های بالا، برای شروع و اوایل دوره‌ی مطالعه در مورد سینما گزینه‌های خوبی هستن. سعی می‌کنم توی این چند وقت کتاب‌های خوبی که در مورد سینما به صورت تخصصی‌تر توضیح دادن رو هم لیست کنم.

امیدوارم این مطلب به دردتون خورده باشه. اگه سوالی داشتین حتما بپرسین.

ممنون که خوندین;)