در سالهای اخیر، افزایش قیمت بلیط هواپیما در کنار نوسانات اقتصادی، باعث شده بسیاری از مسافران بهدنبال راهکارهایی برای کاهش هزینههای سفر خود باشند. در این میان، یکی از ادعاهایی که بهکرات در فضای مجازی دیده میشود، این است که با استفاده از ویپیان (VPN) و تغییر کشور محل اتصال، میتوان بلیط هواپیما را با قیمت پایینتری خریداری کرد. اما آیا واقعاً چنین ادعایی صحت دارد؟ آیا سایتهای فروش بلیط یا خطوط هواپیمایی، قیمتها را بر اساس موقعیت جغرافیایی کاربر تغییر میدهند؟ و در نهایت، آیا استفاده از VPN میتواند راهکاری قابل اتکا برای کاهش هزینههای سفر باشد؟
در این مقاله، تلاش شده است تا با بررسی دقیق ساختار قیمتگذاری در صنعت هواپیمایی، تحلیل الگوریتمهای فروش آنلاین، و انجام چند آزمایش عملی، پاسخی واقعگرایانه به این پرسش داده شود.
ادعای ارزانتر بودن بلیط با استفاده از ویپیان، عمدتاً بر پایه نظریهای به نام «قیمتگذاری پویا» شکل گرفته است. در این نوع قیمتگذاری، قیمت نهایی محصول یا خدمت بر اساس فاکتورهایی چون زمان، مکان، سابقه جستوجوی کاربر، نوع دستگاه، و حتی زبان مرورگر کاربر تنظیم میشود. این روش، امروزه در بسیاری از پلتفرمهای فروش آنلاین، بهویژه در حوزه گردشگری، رواج دارد.
بر همین اساس، این فرضیه مطرح شده که اگر فردی با IP یک کشور خاص وارد سایت فروش بلیط شود، ممکن است قیمت متفاوتی نسبت به کاربری با IP کشوری دیگر مشاهده کند. برخی از کاربران ادعا میکنند که با استفاده از آیپی کشورهای دارای درآمد پایین، موفق به خرید بلیطهایی با قیمت ارزانتر شدهاند.
برای بررسی صحت این ادعا، یک آزمایش واقعی طراحی شد. مسیر مشخصی بین دو شهر پرتردد انتخاب گردید و جستوجوی بلیط در زمان یکسان، از طریق سه آیپی مختلف متعلق به کشورهای گوناگون انجام شد. در هر نوبت، کش مرورگر پاکسازی و شرایط جستوجو (تاریخ، کلاس پروازی، تعداد مسافر و...) کاملاً ثابت نگه داشته شد تا متغیر اصلی، فقط موقعیت جغرافیایی شناساییشده توسط سایت باشد.
نتیجه این بررسی، قابل تأمل بود. در برخی موارد، مشاهده شد که قیمت بلیط برای آیپی کشورهایی با درآمد پایین، اندکی پایینتر نمایش داده میشود (بین ۳ تا ۵ درصد تفاوت). اما در مواردی دیگر، برعکس این وضعیت رخ داد و قیمتها برای آیپی کشورهای اروپایی یا آسیایی افزایش یافت.
بهطور کلی، تفاوت قیمتها در بیشتر موارد جزئی و در حدی نبود که تأثیر جدی بر تصمیمگیری مسافر داشته باشد. علاوه بر این، الگوی ثابتی که بتوان بر اساس آن پیشبینی دقیقی از تغییرات قیمت داشت، در این آزمایش دیده نشد.
یکی از نکات ظریفی که معمولاً در این مقایسهها نادیده گرفته میشود، واحد پولی نمایش دادهشده در سایت است. برخی سایتها بر اساس آیپی کاربر، ارز محلی آن کشور را برای نمایش قیمتها انتخاب میکنند. در این حالت، حتی اگر قیمت بلیط ظاهراً ارزانتر باشد، ممکن است هنگام پرداخت به دلیل تبدیل ارز، کارمزدهای غیرمنتظرهای به مبلغ نهایی اضافه شود.
از این رو، ممکن است تصور شود بلیطی با قیمت پایینتر خریداری شده است، در حالی که پس از پرداخت و احتساب هزینههای جانبی، مبلغ پرداختی حتی بیشتر از حالت عادی باشد. این مسئله در مواردی که کارت بانکی کاربر با ارز کشور مقصد هماهنگ نیست، تشدید میشود.
پاسخ به این پرسش، نیازمند درنظر گرفتن چند نکته است. استفاده از ویپیان ممکن است در برخی موارد باعث نمایش قیمتهای متفاوت شود، اما این تغییرات معمولاً محدود، غیرقابل پیشبینی و گاه معکوس هستند. در واقع، همانطور که نتایج آزمایش نیز نشان داد، تضمینی وجود ندارد که همیشه با تغییر آیپی، قیمت بلیط کاهش یابد.
علاوه بر آن، استفاده از ویپیان ممکن است مشکلاتی در فرآیند پرداخت ایجاد کند. بهعنوان مثال، در صورتی که سیستم پرداخت، تطابقی میان موقعیت جغرافیایی و کارت بانکی نبیند، ممکن است تراکنش را مشکوک تشخیص داده و آن را مسدود کند. همچنین، برخی کاربران گزارش دادهاند که پس از خرید بلیط با آیپی کشورهای دیگر، هنگام استفاده از خدمات پشتیبانی، با مشکلاتی مواجه شدهاند.
در مجموع، اگرچه استفاده از ویپیان ممکن است در برخی موارد برای بررسی قیمتها مفید باشد، اما بهعنوان یک راهکار دائمی و قطعی برای کاهش هزینهها، نمیتوان روی آن حساب ویژهای باز کرد.
یکی از دلایلی که باعث شده این باور میان کاربران رواج یابد، نمونههای معدودی است که در آنها استفاده از ویپیان واقعاً به کاهش قیمت منجر شده است. این اتفاق، در کنار تمایل ذاتی افراد به یافتن «ترفندهای هوشمندانه» برای صرفهجویی، باعث شده تا این موضوع بهعنوان یک حقیقت عمومی مطرح شود.
اما نکته مهم اینجاست که الگوریتمهای قیمتگذاری، دینامیک و پیچیدهاند و تحت تأثیر عوامل بسیار زیادی عمل میکنند. بنابراین، نمیتوان صرفاً با اتکا به تجربهای شخصی، نتیجهای کلی گرفت.
با توجه به آنچه گفته شد، میتوان چنین نتیجهگیری کرد که استفاده از ویپیان، در برخی شرایط خاص ممکن است منجر به نمایش قیمتهای متفاوتی شود، اما این تغییرات عمدتاً محدود، غیرقابل پیشبینی و نهچندان مؤثر هستند. عوامل مؤثرتری همچون زمان خرید، فصل سفر، میزان تقاضا، نوع پرواز و سیاستهای قیمتگذاری هر شرکت هوایی، تأثیر مستقیمتری بر قیمت نهایی بلیط دارند.
بنابراین، اگرچه بررسی قیمت بلیط با آیپی کشورهای مختلف میتواند بهعنوان یک روش کمکی مورد استفاده قرار گیرد، اما بههیچوجه نمیتوان آن را بهعنوان یک راهکار تضمینی یا دائمی برای کاهش هزینهها توصیه کرد. استفاده از ابزارهای مقایسه قیمت، اطلاع از زمانهای مناسب خرید، و بررسی پروازهای رفتوبرگشت در کنار هم، همچنان از مؤثرترین روشها برای تهیه بلیط با قیمت مناسب محسوب میشوند.
