سفر رفتن برای بسیاری از ما یکی از نشانههای زندگی رویایی است، فرصتی برای فرار از روزمرگی، کشف مکانهای جدید، خودشناسی و تجربه شگفتیها. دکتر اندرو استیونسون نویسنده کتاب "روانشناسی سفر" می گوید مسافرت فعالیتی است که انسان را دگرگون میکند.
اما چرا انسان تا این اندازه شیفته سفر است؟ چی شد که احساس کردیم باید چمدونمون رو ببندیم و بزنیم به دل ناشناختهها؟ چرا بعضی از بهترین خاطرات زندگی ما در جادهها، فرودگاهها و شهرهای نا آشنا شکل میگیرند؟ پاسخ این پرسش فقط در تفریح یا استراحت خلاصه نمیشود. علاقه ما به سفر ریشههایی عمیق در تکامل، زیستشناسی مغز، روانشناسی و حتی نیاز انسان به معنا و رشد شخصی دارد که در ادامه با هم بررسی میکنیم.
از لحاظ تکاملی
تمایل به اکتشاف در ذات آدمی ریشه دارد. هزاران سال پیش اجداد ما خانه بدوش بودند و دائما در تقلای یافتن غذا، پناهگاه و امنیت در حال جا به جایی بودند. این کنجکاوی و آمادگی برای ترک قلمرو مزیتی تکاملی بود که شانس بقا را افزایش میداد. این میل باستانی به کشف ناشناختهها همچنان در وجود ما باقی مانده است و به صورت علاقه به سفر خودش را نشان میدهد.
نقش دوپامین و زیست شناسی اعصاب
سفر فقط یک تجربه فرهنگی نیست، تجربهای زیستی هم محسوب میشود. تجربه سفر سیستم پاداش مغز را فعال کرده و دوپامین ترشح میشود؛ انتقالدهنده عصبیای که با انگیزه، لذت، کنجکاوی و یادگیری ارتباط دارد. به همین دلیل است که قدم زدن در خیابانی ناشناخته یا امتحان کردن غذایی جدید یا دیدن منظرهای مسحور کننده میتواند احساس هیجان و سرزندگی ایجاد کند. روانشناسان این ویژگی را "جستوجوی تازگی" نام گذاشتهاند. نیازی انسانی که با حس خشنودی، یادگیری و رشد شخصی پیوند خورده است. برای همین حتی یک سفر کوتاه میتواند اثری طولانی و ماندگار بر خلق و خوی ما داشته باشد.
فرار از روزمرگی و تجربه حس رهایی
یکی از جنبه های دلچسب سفر رفتن فرصت کنار گذاشتن روتینهای زندگی در خانه و محل کار است. مسافرت ما را از رخوت در میآورد. همچنین حس آزادی در گشت و گذار به خودآگاهی و رهایی زیادی در ما منجر می شود. این تجربه باعث میشود تا احساس کنیم دوباره کنترل زندگی را در دست گرفتهایم و با انرژی بیشتری به زندگی روزمره برگردیم.
از هیجان برنامهریزی تا خود سفر میتوانند به کاهش اضطراب کمک کند. با سپردن خود به طبیعت یا فضایی آرامشبخش و تاثیربخشی در کاهش سطح کورتیزول، هورمون استرس، از فرسودگیهای ذهنی جلوگیری کنید.
علاوه بر این محیط جدید ما را وادار میکند تا بیشتر در لحظه حضور داشته باشیم. وقتی ذهن ما درگیر کشف محیط اطراف است کمتر فرصت نشخوار فکری و نگرانی درباره آینده پیدا میکنید. به همین دلیل برخی درمانگران از سفر به عنوان بخشی از سبک زندگی ارتقادهنده سلامت روان یاد میکنند. اکتشاف فرهنگ و ایدههای متفاوت میتواند شما را از الگوهای ذهنی قبلی بیرون بکشد و با ایجاد خلاقیت باعث انعطافپذیری شناختی شود.
همه ما آگاهیم برخی مواقع چالشهایی نیز در سفر پیش می آید، گم شدن چمدان، تاخیر در پرواز، مشکلات اقامتگاه یا موانع پیشبینی نشده بخشی از واقعیات سفر هستند. اما غلبه بر همین مشکلات است که در ما ایجاد مهارتهایی مانند حل مساله را افزایش میدهد و اعتمادبهنفس و تابآوری ما را تقویت میکند. بسیاری از ما پس از بازگشت از سفر متوجه میشویم تواناییهایی داشتهایم که پیش از آن حتی از وجودشان خبر نداشتیم.
یکی از تجربههای ارزشمند سفر دیدار و تعامل با انسانهایی با زیست متفاوت، همدلی و آگاهی فرهنگی را در ما تقویت میکند. شرکت در مراسم سنتی، توجه یه جزییات سبک زندگی یا تلاش برای یادگیری چند واژه از زبان یک منطقه کمک میکند تا جهان را از زوایای تازهای نگاه کنیم.
وقتی از دغدغههای روزمره فاصله میگیریم تازه متوجه میشویم چه چیزی واقعا برایمان ارزشمند و در اولویت است. همچنین تجربههایی که در سفر به دست می آوریم از ما شخصیتی غنی میسازد که ماجراهای زیادی برای گفتن دارد.
در پایان لازم است اشاره کنیم سفر همیشه تجربهای آرامشبخش نیست. بسیاری از افراد پیش از سفر یا در طول آن درجاتی از اضطراب را تجربه میکنند. حتی اصطلاحی به نام تب سفر برای توصیف ترس، نگرانی و استرس پیش از سفر وجود دارد. با این حال محیطهای جدید و ناشناخته میتواند به ما کمک کند با ترسها و محدودیتهای خود رو به رو شده و در شرایط کنترل شده سعی در غلبه کردن بر آنها بکنیم. رشد شخصی دقیقا در همان نقطهای رخ میدهد که از منطقه امن خود خارج میشویم.
شاید مهمترین پرسش این باشد: اگر پول، زمان یا امکان سفر نداشته باشیم چه؟
سفر به غیر از جابهجایی فیزیکی به ذهنیت مسافر نیز وابسته است. کنجکاوی، آمادگی برای تجربه چیزهای جدید و نگاه متفاوت به محیط اطراف را میتوانیم در همان شهری که در آن زندگی میکنیم نیز تجربه کنیم.
گاهی قدم زدن در محلهای ناشناخته، امتحان کردن غذایی متفاوت یا گفتوگو با افرادی خارج از دایره همیشگیمان میتواند بخشی از همان حس اکتشاف را زنده کند. شاید به همین دلیل باشد که سفر، پیش از آنکه یک مقصد جدید باشد نوعی نگاه به جهان است؛ نگاهی که ما را به کشف، یادگیری و رشد دعوت میکند.
