در سالهای اخیر، با افزایش آگاهی نسبت به مخاطرات ناشی از زلزله و رشد الزامات آییننامهای در صنعت ساختمان، مسئله ایمنی دیوارهای غیرباربر بیش از پیش در کانون توجه مهندسان و طراحان قرار گرفته است. یکی از اجزای کلیدی در این حوزه، المانی نسبتاً ساده اما حیاتی به نام والپست است. والپست نقشی تعیینکننده در پایدارسازی دیوارهای داخلی و جلوگیری از آسیبهای سازهای در برابر نیروهای جانبی دارد. بررسیهای میدانی نشان میدهد در بسیاری از ساختمانهایی که این عضو بهدرستی اجرا نشده، ریزش دیوارها در اثر زلزله یا فشار باد از مهمترین عوامل تخریبهای موضعی بوده است.
تعریف و عملکرد والپست در دیوارهای غیرسازهای
والپست نوعی پروفیل فلزی است که بهصورت عمودی یا افقی در دو انتهای دیوارهای غیر باربر یا در مجاورت بازشوها مانند در و پنجره نصب میشود. این مقطع معمولاً از جنس قوطی فولادی، ناودانی یا نبشی بوده و هدف از اجرای آن، انتقال نیروهای جانبی ناشی از زلزله یا باد به عناصر مقاومتر سازه همچون سقف، کف یا ستونهاست. در شرایطی که تیغههای جداکننده بدون اتصال مناسب اجرا شوند، در برابر لرزشهای ناشی از زمینلرزه مستعد گسیختگی، واژگونی و شکست خواهند بود. بنابراین، اجرای صحیح والپست یکی از اجزای مؤثر در کنترل رفتار دیوارهای غیرباربر به شمار میرود.
جایگاه والپست در الزامات مقررات ملی ساختمان و آییننامه زلزله
مطابق با مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان و آییننامه ۲۸۰۰ ایران، رعایت ضوابط مشخصی در خصوص نصب والپست الزامی است. برای مثال، در دیوارهایی که ارتفاع آنها بیش از ۳.۵ متر است یا دیوارهایی که طول آزاد آنها بیش از ۴ متر باشد، استفاده از والپست بهعنوان یک راهکار کنترلی ضروری تلقی شده است. همچنین، در محل تقاطع دیوارها با ستونها یا پیرامون بازشوها، اتصال مناسب از طریق والپست باید اجرا گردد. بر اساس این مقررات، والپست نهتنها باید با مصالح همجنس با دیوار هماهنگ باشد، بلکه اتصال مکانیکی آن با استفاده از نبشی، پلیت یا تسمههای فلزی بهنحوی انجام گیرد که در هنگام اعمال نیرو، توان انتقال نیرو به اجزای اصلی سازه را داشته باشد.
انواع والپست و کاربردهای اختصاصی آنها در پروژههای ساختمانی
بهطور کلی، والپستها به سه گروه اصلی تقسیم میشوند: والپست عمودی، والپست افقی و والپست ترکیبی. نوع عمودی معمولاً در دو طرف دیوار و در امتداد ستونها یا قابهای اطراف اجرا میشود تا مانع از حرکت و چرخش دیوار گردد. در مقابل، والپست افقی اغلب در ارتفاعات میانی دیوارهای بلند یا در تراز بازشوهایی مانند پنجرهها مورد استفاده قرار میگیرد. ترکیب این دو نوع در پروژههایی با سطح ایمنی بالا یا در دیوارهای با ارتفاع زیاد بهکار میرود تا پایداری مضاعف فراهم شود. انتخاب نوع والپست و محل قرارگیری آن باید بر اساس تحلیلهای سازهای، نقشههای اجرایی و مشخصات فنی پروژه صورت گیرد.
فرآیند اصولی اجرای والپست؛ از طراحی تا نصب نهایی
اجرای موفق والپست نیازمند طی یک فرآیند چند مرحلهای و رعایت دقیق نکات اجرایی است. نخستین گام، انتخاب مقطع مناسب بر اساس طراحی سازهای است؛ مقاطعی نظیر قوطی ۴۰×۸۰ یا ناودانی با ضخامت مشخص از جمله گزینههای رایج هستند. پس از آن، نصب والپست باید قبل از آغاز دیوارچینی انجام شود. محل قرارگیری والپست باید دقیقاً شاقول بوده و اتصال آن به سازه با جوش یا پیچ و مهره از طریق صفحات تقویتی انجام گیرد. اتصال به کف و سقف یکی از نکات کلیدی است که معمولاً با استفاده از ورق یا نبشی فلزی و با ضخامت کافی انجام میشود.
در مرحله نهایی، پس از چیدن دیوار میان والپستها، فاصلهای حدود ۲ تا ۵ سانتیمتر بین والپست و بدنه دیوار باقی گذاشته میشود که این فضای خالی با فوم پلیاورتان یا ملات نرم پر میگردد. این کار ضمن جلوگیری از ترکخوردگی ناشی از انبساط حرارتی، امکان جذب لرزشهای موضعی را نیز فراهم میآورد.
خطاهای رایج در اجرای والپست و تبعات آن برای سازه
یکی از مهمترین ضعفهایی که در بررسی میدانی پروژهها مشاهده میشود، استفاده از والپستهایی با ضخامت یا نوع نادرست است. در مواردی نیز اتصال ناکامل یا ضعیف این مقاطع به سازه موجب انتقال ناقص نیروها و در نتیجه بیاثر شدن نقش آنها میشود. برخی سازندگان نیز به اشتباه اقدام به نصب والپست پس از دیوارچینی میکنند که این کار ضمن ایجاد مشکلات در اتصال، باعث تضعیف عملکرد کلی سیستم دیوار میگردد. همچنین، عدم رعایت درز انبساط و اجرای دیوار بهصورت چسبیده به والپست، از دیگر خطاهایی است که معمولاً منجر به ترکخوردگی در درازمدت میشود.
تجربههای موفق از کاربرد والپست در پروژههای عمرانی
در پروژههای عمرانی چند سال اخیر، بهویژه در سازههای تجاری، اداری و مسکونی چند طبقه، اجرای استاندارد والپست نقش قابلتوجهی در کاهش خسارات ناشی از زلزله داشته است. نتایج مطالعات میدانی نشان میدهد که در ساختمانهایی که والپستها بهدرستی اجرا شدهاند، پایداری دیوارهای داخلی حتی پس از زلزلههای متوسط تا شدید حفظ شده و از گسیختگی موضعی جلوگیری بهعمل آمده است. همچنین، استفاده از مقاطع پیشساخته و آماده والپست در برخی پروژهها موجب کاهش زمان اجرا، ارتقاء کیفیت اتصالها و کاهش خطاهای اجرایی شده است.
جمعبندی نهایی: والپست بهعنوان رکن ایمنی دیوارهای غیرباربر
در جمعبندی میتوان گفت که اجرای والپست نهتنها یک توصیه فنی، بلکه یک الزام اجرایی مطابق با آییننامههای معتبر است. این عضو، نقش تعیینکنندهای در افزایش مقاومت دیوارهای غیرسازهای در برابر زلزله و سایر نیروهای جانبی ایفا میکند. طراحی اصولی، انتخاب مصالح مناسب، و اجرای دقیق والپست از جمله اقداماتی است که در نهایت به کاهش خسارتهای سازهای و ارتقاء سطح ایمنی منجر خواهد شد. با توجه به افزایش حساسیت جامعه مهندسی نسبت به کیفیت ساختوساز، انتظار میرود در آینده نزدیک، الزام به اجرای صحیح والپست در کلیه پروژههای ساختمانی با جدیت بیشتری دنبال شود.
