تحصیل در کشور آلمان برای بسیاری از دانشجویان بینالمللی، فراتر از یک تجربهی آکادمیک، مسیری برای ورود به بازار کار اروپا است. هزینههای زندگی در شهرهای بزرگ آلمان ممکن است گاهی نگرانکننده باشد، اما خبر خوب این است که سیستم قانونی این کشور راه را برای شما باز کرده است. اگر به دنبال درک دقیق شرایط کار دانشجویی در حین تحصیل در آلمان هستید، این مقاله تمام جزئیاتی را که برای مدیریت هزینهها و کسب تجربه نیاز دارید، در اختیارتان قرار میدهد.
دولت آلمان قوانین مشخصی را برای کار همزمان با تحصیل وضع کرده است تا تمرکز اصلی شما از درس خارج نشود. طبق آخرین تغییرات قانونی تحصیل در آلمان، دانشجویان کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا، از جمله دانشجویان ایرانی، مجاز هستند در سال ۱۴۰ روز کامل یا ۲۸۰ نیمروز کار کنند. این قانون نسبت به سالهای گذشته منعطفتر شده است تا با نیازهای بازار کار آلمان هماهنگ شود.
یکی از نکات حیاتی که نباید فراموش کنید، سقف ۲۰ ساعت کار در هفته در طول ترم تحصیلی است. اگر شما بیشتر از این زمان کار کنید، از نظر قانونی دیگر «دانشجو» محسوب نمیشوید و باید حق بیمههای اجتماعی بیشتری بپردازید که به شدت درآمد خالص شما را کاهش میدهد. اما در زمان تعطیلات بین ترم (Vorlesungsfreie Zeit)، شما میتوانید به صورت تماموقت و بدون محدودیت ۲۰ ساعت در هفته کار کنید و درآمد بیشتری داشته باشید.
در آلمان، همهی کارهای دانشجویی شبیه به هم نیستند و هر کدام مزایای خاص خود را دارند. شما باید با توجه به رشته و زمانبندی درسیتان، یکی از مدلهای زیر را انتخاب کنید:
این مدل محبوبترین روش برای شروع است. در سال ۲۰۲۶، سقف درآمد مینیجاب به ۵۳۸ یورو در ماه افزایش یافته است. مزیت اصلی این کار این است که شما از پرداخت مالیات و حق بیمه بازنشستگی معاف هستید؛ یعنی هر چقدر که کار میکنید، دقیقاً همان مبلغ به حساب شما واریز میشود.
کار به عنوان دستیار در دانشگاه یا موسسات تحقیقاتی (Studentische Hilfskraft)، یکی از هوشمندانهترین انتخابهاست. شما در کتابخانه، آزمایشگاه یا بخش اداری دانشگاه کار میکنید. این شغل نه تنها رزومهی علمی شما را تقویت میکند، بلکه معمولاً محدودیتهای سختگیرانهی ساعات کاری ادارهی مهاجرت برای این نوع مشاغل منعطفتر است.
اگر به دنبال تجربهی مرتبط با رشتهتان هستید، این گزینه عالی است. شرکتهای آلمانی دانشجویان را برای پروژههای تخصصی استخدام میکنند. در این حالت، شما حقوق بالاتری نسبت به مینیجاب میگیرید، اما ملزم به پرداخت بخشی از حق بیمه هستید.
شما نباید منتظر بمانید تا کار به سراغتان بیاید. برای موفقیت در بازار کار آلمان، باید فعال باشید. وبسایتهایی مثل Indeed و StepStone بخشهای ویژهای برای کارهای دانشجویی دارند. همچنین، بُردهای اعلانات در دانشگاه (Schwarzes Brett) منبعی عالی برای پیدا کردن کارهای محلی است.
بله، اما گزینههای شما محدود به کارهای خدماتی یا شرکتهای بینالمللی است. اگر میخواهید از مزایای کامل شرایط کار دانشجویی در حین تحصیل در آلمان بهرهمند شوید، یادگیری زبان آلمانی تا سطح B1 یا B2 شانس شما را برای گرفتن کارهای با پرستیژ و پردرآمد دوبرابر میکند. کارفرمایان آلمانی به وقتشناسی و دقت اهمیت زیادی میدهند، پس رزومهی خود را طبق استانداردهای آلمانی (Lebenslauf) آماده کنید.
بسیاری از دانشجویان از پیچیدگیهای سیستم مالیاتی آلمان میترسند. اما واقعیت سادهتر است. تا زمانی که درآمد سالانهی شما از حد مجاز (Grundfreibetrag) فراتر نرود، تمام مالیاتهای کسر شده در پایان سال مالی به شما بازگردانده میشود. شما به عنوان دانشجو، تحت پوشش بیمهی درمانی دانشجویی هستید که هزینهی کمتری نسبت به بیمههای عادی دارد، مگر اینکه درآمد شما از مرز خاصی بگذرد که در آن صورت باید بیمهی کارمندی پرداخت کنید.
یکی از سوالات پرتکرار دربارهی شرایط کار دانشجویی در حین تحصیل در آلمان، میزان درآمد است. آلمان دارای «حداقل دستمزد قانونی» (Mindestlohn) است که به طور مداوم برای مقابله با تورم افزایش مییابد.
در ادامه، تخمینی از درآمد ماهانه بر اساس نوع کار و حداقل دستمزد را مشاهده میکنید.
مینیجاب (Mini-Job) > ۱۴ تا ۱۵ یورو > حدود ۳۸ ساعت > ۵۳۸ یورو (معاف از مالیات)
کار دانشجویی تخصصی > ۱۶ تا ۲۰ یورو > ۸۰ ساعت (۲۰ ساعت در هفته) > ۱۲۸۰ تا ۱۶۰۰ یورو
دستیار دانشگاه (HiWi) > ۱۳ تا ۱۵ یورو > متغیر > ۵۰۰ تا ۹۰۰ یورو
باید توجه داشته باشید که هزینهی زندگی در شهرهایی مثل مونیخ یا اشتوتگارت بسیار بالاتر از شهرهای شرقی مثل لایپزیگ است. بنابراین، درآمد شما در شهرهای گرانتر ممکن است فقط هزینههای پایه را پوشش دهد.
وقتی صحبت از کار در آلمان میشود، همه از عدد «حداقل دستمزد» حرف میزنند. اما چیزی که کمتر کسی به شما میگوید، تفاوت «حقوق ناخالص» (Brutto) و «حقوق خالص» (Netto) است. بیایید یک بار برای همیشه این چرتکه را بیندازیم تا ببینیم آخر ماه واقعاً چقدر پول برای خرید و اجارهخانه در حسابتان باقی میماند.
در حال حاضر حداقل دستمزد قانونی در آلمان حدود ۱۵ یورو در ساعت است (این عدد بسته به مصوبات جدید ممکن است کمی نوسان داشته باشد). اگر شما یک «مینیجاب» داشته باشید و حدود ۳۶ ساعت در ماه کار کنید، مبلغی حدود ۵۳۸ یورو دریافت میکنید. نکتهی طلایی مینیجاب اینجاست: خالص و ناخالص یکی است. یعنی تمام ۵۳۸ یورو به حساب شما میآید و ریالی بابت مالیات کسر نمیشود.
اگر به عنوان Werkstudent (دانشجوی شاغل) کار کنید و مثلاً هفتهای ۲۰ ساعت وقت بگذارید، درآمد شما به حدود ۱۲۰۰ یورو در ماه میرسد. اینجاست که چرتکه کمی پیچیده میشود. در این حالت شما باید هزینههای زیر را در نظر بگیرید:
بیمه بازنشستگی (Rentenversicherung): حدود ۹.۳ درصد از حقوق شما کسر میشود.
بیمه درمانی: اگر درآمدتان از حد مشخصی بالاتر برود، دیگر نمیتوانید از بیمه دانشجویی ارزان استفاده کنید و باید نرخ کارمندی بپردازید.
مالیات بر درآمد: نگران نباشید! در آلمان تا زمانی که درآمد سالانهی شما زیر سقف معافیت مالیاتی (که حدود ۱۱ تا ۱۲ هزار یورو در سال است) باشد، مالیاتی که از شما کسر شده، بعد از پر کردن اظهارنامهی مالیاتی در سال بعد، به حسابتان برمیگردد.
شاید فکر کنید که کمی زیادهروی کردهام، اما باور کنید کار در آلمان پس از دریافت ویزای تحصیلی آلمان، درست مثل راه رفتن روی یک لبهی تیز است. قانونمندی آلمانیها شوخیبردار نیست و کوچکترین بیتوجهی به بندهای ریز قرارداد یا ویزا، میتواند تمام زحمات شما برای مهاجرت را به باد بدهد. بیایید با هم ببینیم چه خطراتی در کمین شماست:
گاهی کارفرمایانی پیدا میشوند که به شما پیشنهاد میدهند دستمزدتان را به صورت نقدی و بدون ثبت در سیستم مالیاتی پرداخت کنند. شاید در نگاه اول جذاب به نظر برسد چون مالیاتی نمیپردازید، اما این بزرگترین اشتباه زندگی شما در آلمان خواهد بود. اگر ادارهی گمرک (Zoll) که مسئول بازرسی مشاغل است متوجه این موضوع شود، نه تنها جریمهی سنگینی میشوید، بلکه سوابق شما سیاه شده و احتمال تمدید نشدن ویزا یا حتی اخراج فوری وجود دارد.
شما به عنوان دانشجوی بینالمللی اجازه دارید سالانه ۱۴۰ روز کامل کار کنید. حالا تصور کنید به دلیل نیاز مالی، فقط ۵ روز بیشتر کار کردهاید. از نظر ادارهی مهاجرت (Ausländerbehörde)، شما از چهارچوب ویزای تحصیلی خارج شده و وارد فاز ویزای کاری شدهاید؛ آن هم بدون اجازه! این تخلف مستقیماً اقامت شما را به خطر میاندازد. همچنین در طول ترم، نباید تحت هیچ شرایطی مجموع ساعات کاری شما در هفته از ۲۰ ساعت بیشتر شود.
بسیاری از دانشجویان تصور میکنند چون در لپتاپ خود پروژهی طراحی یا برنامهنویسی انجام میدهند، مشکلی پیش نمیآید. اما دقت کنید: ویزای دانشجویی آلمان به صورت پیشفرض اجازهی «خوداشتغالی» یا همان فریلنسری را به شما نمیدهد. برای این کار باید از ادارهی مهاجرت اجازه کتبی داشته باشید، در غیر این صورت فعالیت شما غیرقانونی محسوب میشود.
در رعایت شرایط کار دانشجویی در حین تحصیل در آلمان هرگز ریسک نکنید. کار کردن به صورت «سیاه» (بدون قرارداد و پرداخت مالیات) یا فراتر رفتن از ساعات مجاز میتواند منجر به جریمههای سنگین و حتی ابطال ویزای تحصیلی شما شود. ادارهی اقامت آلمان (Ausländerbehörde) به دقت روی فعالیتهای اقتصادی دانشجویان نظارت دارد. همچنین، فریلنسری برای دانشجویان بینالمللی به طور پیشفرض ممنوع است مگر اینکه مجوز خاصی از ادارهی مهاجرت دریافت کرده باشید.
کاریابی در آلمان حین دانشجویی نه تنها راهی برای تامین هزینهها است، بلکه بهترین روش برای ادغام در جامعهی آلمان و یادگیری فرهنگ کاری این کشور محسوب میشود. با رعایت سقف ساعات کاری و تمرکز بر کارهای مرتبط با رشته (Werkstudent)، شما مسیر خود را برای اقامت دائم بعد از فارغالتحصیلی هموار میکنید.
آیا شما در مورد شرایط کار دانشجویی در حین تحصیل در آلمان سوالی دارید که در این مقاله به آن پاسخ ندادهایم؟ یا تجربهای در زمینهی پیدا کردن کار در شهرهای مختلف آلمان دارید؟ نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید تا دیگر دانشجویان هم از تجربهی شما استفاده کنند.
