وقتی نام کشور فرانسه و بهخصوص شهر پاریس به میان میآید، ناخودآگاه تصاویری از خیابانهای رمانتیک، کافههای دنج، مد، فرهنگ و هنر در ذهن ما نقش میبندد. پاریس برای دههها با لقب «شهر عشاق» در جهان شناخته شده است. اما آیا این تصویر رویایی، تمام حقیقت زندگی در این کشور است؟ متاسفانه در پسِ این پرده پرزرقوبرق، واقعیتی تلخ و نگرانکننده به نام آزار جنسی در فرانسه پنهان شده است.
امروزه، این معضل از یک ناهنجاری مقطعی فراتر رفته و به یک فرهنگ عادی و روزمره در بخشهای مختلف جامعه تبدیل شده است. از مقامات بلندپایه سیاسی و راهروهای کاخ الیزه گرفته تا مدارس، دانشگاهها، فدراسیونهای ورزشی و حتی صنعت پرآوازه سینما، هیچکجا از سایه شوم خشونت جنسی در فرانسه در امان نمانده است.
در این مقاله ایران پدیا، قصد داریم با نگاهی دقیق، مستند و همهجانبه، ابعاد مختلف تجاوز جنسی در فرانسه را بررسی کنیم. میخواهیم ببینیم چرا کارشناسان بینالمللی، پاریس را یکی از ناامنترین و بدترین شهرهای جهان از لحاظ مزاحمتهای خیابانی و سوءاستفادههای جنسی میدانند. اگر میخواهید با روی دیگر سکه زندگی در اروپا آشنا شوید، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
پیش از آنکه به سراغ آمارها برویم، باید بدانیم منظور از آزار جنسی دقیقا چیست.
آزار جنسی طیف بسیار گستردهای از رفتارهای ناخواسته و آزاردهنده را شامل میشود. این رفتارها از یک مزاحمت خیابانی ساده و متلکپرانی شروع شده و تا سوءاستفادههای کلامی، تحقیر جنسیتی، ارعاب، باجگیری عاطفی و در نهایت تجاوز فیزیکی امتداد مییابد.
در واقع، هرگونه رفتاری با ماهیت جنسی که از راه کلام، اجبار یا قدرتنمایی بر دیگری تحمیل شود، در این دسته قرار میگیرد.
از منظر حقوقی، قانون مقابله با آزار جنسی در فرانسه از سال ۱۹۹۰ میلادی وارد کتاب دوم قانون مجازات این کشور شد. این قانون بهصراحت سوءاستفاده از قدرت برای تحمیل خواستههای جنسی را جرمانگاری کرده است. امروزه در سیستم کیفری فرانسه، آزار جنسی نوعی خشونت به شمار میرود که از نظر شدت جرم، پس از تجاوز فیزیکی و جرایمی مانند عورتنمایی، در رتبه چهارم قرار دارد. با این حال، اجرای این قوانین همواره با چالشها و انتقادات جدی روبهرو بوده است.
برای درک بهتر بحران سوءاستفاده جنسی در فرانسه، باید نگاهی به تاریخ این کشور بیندازیم. ریشههای این ناهنجاری به دوران فئودالیسم و قرون وسطی بازمیگردد. در آن زمان، مفهومی به نام «حق شب اول» (le droit de cuissage) در میان طبقات حاکم و اشراف رواج داشت. طبق این قانون نانوشته و ظالمانه، اربابان و پادشاهان این حق را برای خود قائل بودند که در شب عروسیِ رعایای خود، با نوعروس رابطه برقرار کنند.
این نگاه کالایی به زن، در قرن نوزدهم و همزمان با انقلاب صنعتی، شکل جدیدی به خود گرفت. سوءاستفادهها به کارخانهها کشیده شد و کارفرمایان با تکیه بر قدرت و ثروت خود، زنان کارگر را تحت فشار قرار میدادند. اگرچه از دهه ۱۹۸۰ میلادی، آگاهیبخشی درباره آزار جنسی در محیط کار افزایش یافت و جنبشهای حقوق زنان شکل گرفت، اما رسوبات آن تفکر تاریخی هنوز در لایههای پنهان جامعه فرانسه دیده میشود.
شاید خواندن این بخش برایتان غیرقابل باور باشد، اما نهادهای معتبر بینالمللی آمارهای تکاندهندهای از وضعیت امنیت اجتماعی در فرانسه منتشر کردهاند. سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۲۰۲۳ میلادی، فرانسه را دوازدهمین کشور جهان در ردهبندی تجاوز جنسی معرفی کرد.
همچنین مطالعات آژانس ملی جرم در فرانسه (در سال ۲۰۲۴) نشان میدهد که میزان وقوع آزارهای جنسی در فرانسه، تقریبا هفت برابر بسیاری از کشورهای توسعهیافته دیگر است. اما متجاوزان چه کسانی هستند؟ گزارش رصدخانه ملی خشونت علیه زنان حقایق تلخی را فاش میکند:
در ۹۰ درصد موارد، قربانیان فرد متجاوز را از قبل میشناسند.
حدود ۴۶ درصد از این آزارها توسط همسر سابق یا اعضای خانواده رخ میدهد.
۲۱ درصد از خشونتها از سوی افراد آشنا مانند همسایه، همکلاسی، همکار یا یک دوست اتفاق میافتد.
زنان، دختران جوان و کودکان همواره آسیبپذیرترین قشر جامعه در برابر خشونتهای جنسی در فرانسه بودهاند. براساس گزارش رصدخانهٔ ملی خشونت علیه زنان، بیش از ۹۰درصد قربانیان آزار جنسی را زنان تشکیل میدهند. ۶۷درصد این قربانیان کمتر از هجده سال سن داشتهاند و ۲۳درصد آنها دچار معلولیت بودهاند که نشاندهندهٔ گستردگی و عمق بحران است.
طبق آمارهای موسسه نظرسنجی ایپسوس در سال ۲۰۲۲، بیش از ۸۰ درصد زنان فرانسوی در اماکن عمومی مورد آزار جنسی قرار گرفتهاند، اما متاسفانه تنها ۲۰ درصد از آنها توانستهاند کمکی دریافت کنند.
وسایل نقلیه عمومی یکی از اصلیترین کانونهای مزاحمت خیابانی در فرانسه است. میزان خشونت جنسی در متروها و اتوبوسها از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ حدود ۸۶ درصد رشد داشته است. شهر پاریس و حومه آن با ثبت ۴۴ درصد از کل جرایم، خطرناکترین منطقه محسوب میشود؛ بهطوری که از هر ده زن ساکن پایتخت، هفت نفر تجربه تلخ تعرض در وسایل نقلیه عمومی را داشتهاند. آزادی عمل مزاحمان در متروی پاریس به حدی است که گاهی بهراحتی صندلی خود را عوض میکنند تا در کنار زنان نشسته و آنها را مورد آزار قرار دهند.
محیطهای آکادمیک و حرفهای نیز از این آسیب مصون نیستند. گزارش سازمان بینالمللی کار (ILO) حاکی از آن است که حدود ۵۲ درصد از زنان کارمند در محل کار خود مورد تعرض یا توهین قرار گرفتهاند.
در فضای دانشگاهی نیز اوضاع بحرانی است. مطالعات دانشگاه نانت نشان میدهد که از هر ده دانشجوی دختر، چهار نفر قربانی خشونت جنسیتی میشوند. به گزارش شبکه فرانس۲۴، احساس ناامنی شدیدی در مراکز آموزشی حاکم است و اقدام مؤثری برای محافظت از دانشجویان انجام نمیشود.
یکی از دردناکترین ابعاد آزار جنسی در فرانسه، مسئله کودکآزاری است که به گفته کارشناسان، به یک اپیدمی خاموش تبدیل شده است. آمارها نشان میدهد که از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، موارد سوءاستفاده از کودکان با یک سیر صعودی تند، ۳۰ درصد افزایش یافته است.
در سال ۲۰۲۳ تخمین زده شد که سالانه بیش از ۱۶۰ هزار کودک در فرانسه قربانی این خشونتها میشوند؛ این یعنی فاجعهی آزار یک کودک در هر سه دقیقه! تلختر آنکه در ۸۰ درصد موارد، متجاوز از اعضای خانواده یا افراد نزدیک و معتمد کودک است.
برای درک عمق فاجعه کودکآزاری در فرانسه، کافی است به بزرگترین پرونده قضایی اخیر این کشور نگاه کنیم. در سال ۲۰۲۵، پرونده «جوئل لو اسکوارنک»، جراح ۷۴ ساله فرانسوی بررسی شد. او متهم بود که در طول سه دهه، از ۲۹۹ نفر (که اکثرا کودک بودند) در زمان بیهوشی سوءاستفاده کرده است. کشف ۳۰۰ هزار عکس و صدها فایل ویدئویی از جنایات این پزشک، جامعه فرانسه را در شوک فرو برد.
همچنین پرونده معروف «ژیزل پلیکو» نشاندهنده عمق فساد اخلاقی است. زن ۷۲ سالهای که همسرش در طول ده سال با خوراندن داروی خوابآور، او را بیهوش کرده و دهها مرد غریبه را برای تجاوز به او به خانه میآورد. این پروندهها تنها نوک کوه یخ تجاوز جنسی در فرانسه را نشان میدهند.
معضل آزار جنسی در فرانسه تنها به خیابانها یا افراد عادی محدود نمیشود؛ نخبگان سیاسی، ورزشی و هنری نیز پروندههای قطور و سیاهی در این زمینه دارند. این موضوع نشان میدهد که فرهنگ معافیت از مجازات برای افراد صاحبقدرت تا چه حد در این کشور ریشه دارد.
صنعت سینمای فرانسه با بحران جدی سوءاستفاده مواجه است. ژرار دوپاردیو، بازیگر سرشناس و نماد سینمای فرانسه، با دهها شکایت مبنی بر تجاوز جنسی روبهرو است. با وجود شکلگیری جنبش جهانی «منهم» (Me Too)، حمایتهای برخی مقامات ارشد سیاسی از چهرههای متهم، خشم فعالان مدنی را برانگیخته است. ژودیت گدرش، بازیگر سرشناس، در مراسمی رسمی فاش کرد که در نوجوانی قربانی یک کارگردان بوده و خواستار پایان دادن به قانون نانوشته سکوت در سینمای فرانسه شد.
تاریخ سیاسی فرانسه همواره با رسواییهای اخلاقی همراه بوده است. از مرگ ناگهانی فلیکس فاور (رئیسجمهور سابق) حین رابطه نامشروع در کاخ الیزه، تا پرونده جنجالی دومینیک استراوس-کان (رئیس فرانسوی صندوق بینالمللی پول) که به جرم تعرض در نیویورک دستگیر شد. رشیده داتی، وزیر زن سابق فرانسه، بارها خواستار رسیدگی قاطع به آزار زنان توسط مقامات ارشد سیاسی شده و رفتار سیاستمداران را غیرقابل قبول توصیف کرده است.
در آستانه جام جهانی ۲۰۲۲، انتشار یک گزارش افشاگرانه نشان داد که رئیس فدراسیون فوتبال فرانسه برای کارمندان زن پیامکهای با محتوای جنسی ارسال میکرده است. این رسوایی باعث استعفای چندین کارمند و جریمههای مالی سنگین برای فدراسیون شد.
مجموعه این ناهنجاریها باعث شده تا پیامدهای آزار جنسی در فرانسه مستقیما بر سبک زندگی و آزادی عمل زنان تاثیر بگذارد. ترس از تعرض، باعث انزوای بخشی از جامعه شده است.
بیش از یکچهارم زنان فرانسوی جرات ندارند بهتنهایی از خانه خارج شوند یا در ساعات تاریکی شب تردد کنند.
بیش از نیمی از زنان برای جلوگیری از قربانیشدن، مجبورند استایل و پوشش خود را تغییر دهند. پوشیدن شلوار بهجای دامن، استفاده از لباسهای گشاد برای پنهان کردن فرم بدن، تغییر مسیرهای همیشگی تردد و اجبار به استفاده از تاکسی بهجای مترو، از جمله راهکارهای روزمره زنان فرانسوی برای بقا در فضای شهری است.
در سالهای اخیر، تحت فشار افکار عمومی و پویشهایی مانند Balance Ton Porc (خوک خود را افشا کن)، دولت فرانسه اقداماتی را آغاز کرده است. از جمله این اقدامات میتوان به جریمههای نقدی برای مزاحمتهای خیابانی، آموزش دیجیتالی کارکنان حملونقل عمومی و ایجاد سیستمهای پیامکی هشداردهنده اشاره کرد.
با این حال، کارشناسان جامعهشناسی و حقوقی معتقدند که این تلاشها کاملا ناکافی، نمایشی و محافظهکارانه است. مارگو کولت، یکی از فعالان حقوق زنان میگوید در ۸۹ درصد مواقع، هیچ نهاد دولتی برای مداخله در زمان وقوع آزارها در مترو اقدام موثری انجام نمیدهد. به همین دلیل است که به دلیل ترس از بیتفاوتی پلیس، تنها ۷ درصد از قربانیان آزار جنسی در فرانسه شکایت خود را به صورت رسمی ثبت میکنند.
نظر شما درباره این حقایق تلخ چیست؟ آیا تصویر ذهنی شما از کشور فرانسه پس از خواندن این آمارها و رسواییها تغییر کرد؟ به نظر شما چه راهکار موثری میتواند به کاهش مزاحمت خیابانی و آزار جنسی در جوامع مدرن کمک کند؟ حتما نظرات، تجربیات و دیدگاههای ارزشمند خود را در بخش کامنتها در پایین همین صفحه با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.
۱. آمار آزار جنسی در فرانسه چقدر است و این کشور در چه رتبهای قرار دارد؟
طبق گزارش سال ۲۰۲۳ سازمان جهانی بهداشت، فرانسه دوازدهمین کشور جهان از نظر میزان وقوع تجاوز جنسی است. آمارهای داخلی نشان میدهد میزان آزار جنسی در این کشور هفت برابر برخی کشورهای دیگر بوده و سالانه حدود ۱۶۰ هزار کودک نیز قربانی این جرایم میشوند.
۲. خطرناکترین مکانها برای زنان در فرانسه کجاست؟
وسایل نقلیه عمومی (بهویژه در شهر پاریس و حومه آن با ثبت ۴۴ درصد جرایم)، محیطهای کاری (آزار ۵۲ درصد از کارمندان زن) و دانشگاهها از پرخطرترین کانونهای وقوع مزاحمت و خشونت جنسی در فرانسه به شمار میروند.
۳. آیا قانون محکمی برای برخورد با تجاوز و آزار جنسی در فرانسه وجود دارد؟
بله، از سال ۱۹۹۰ قوانینی برای جرمانگاری این اعمال در مجازات کیفری فرانسه تدوین شده است. اما به دلیل ضعف در اجرا، بیتفاوتی سیستم پلیس و فرهنگ مصونیت افراد قدرتمند، این قوانین بازدارندگی کافی نداشتهاند؛ بهطوری که تنها ۷ درصد قربانیان حاضر به ثبت شکایت رسمی میشوند.
منبع: ایران پدیا | دانشنامه عمومی ایرانیان
https://iranpedia.net/wiki/آزار_جنسی_در_فرانسه
مطالب مرتبط: آزارجنسی در آمریکا
