داستان فوتبال زنان در ایران قصهای پر از تلاش، امید و البته چالشهای گوناگون است. وقتی صحبت از مستطیل سبز میشود، شاید در نگاه اول ذهنها به سمت تیمهای مردانه برود؛ اما دختران فوتبالیست ایرانی سالهاست که با وجود موانع فراوان، جایگاه خود را در این ورزش محبوب پیدا کردهاند. از بازیهای محلی در دهههای گذشته تا درخشش تیم ملی فوتبال زنان ایران در رقابتهای بینالمللی، این مسیر با عشق و پشتکار هموار شده است.
در این مقاله ایران پدیا قصد داریم سفری جذاب به تاریخچه، افتخارات، باشگاهها و چالشهای پیش روی دختران فوتبالیست کشورمان داشته باشیم. اگر شما هم به پیشرفت ورزش بانوان علاقهمند هستید، تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.
ورود زنان به عرصه فوتبال در ایران، به دهه ۱۳۴۰ شمسی برمیگردد. در سال ۱۳۴۹ شمسی، دختران بهصورت غیررسمی در تیمهای محلی و خیابانی پا به توپ شدند. فدراسیون فوتبال که متوجه این استعدادهای درخشان شده بود، تصمیم گرفت گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاسهای فیفا اعزام کند.
باشگاه تاج (استقلال فعلی) نخستین باشگاهی بود که تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد. این تیم در همان سال توانست در مقابل تیم دیهیم با نتیجه خیرهکننده ۶ بر صفر به پیروزی برسد. پس از آن، باشگاههای بزرگی مثل پرسپولیس و عقاب نیز وارد میدان شدند و تیمداری در حوزه بانوان را آغاز کردند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیتهای فوتبال بانوان تا اوایل دهه ۷۰ متوقف شد. اما در سال ۱۳۷۱، با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا، سوت آغاز دوباره این رقابتها به صدا درآمد.
نقطه عطف این ماجرا در دوران ریاست جمهوری سید محمد خاتمی رخ داد. با حمایت چهرههایی نظیر محسن صفایی فراهانی (رئیس وقت فدراسیون)، فوتبال دختران بالاخره از سالنهای سرپوشیده به زمینهای چمن منتقل شد. در نهایت، در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵، نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی در فضای باز برگزار شد.
امروزه لیگ برتر فوتبال زنان یکی از پویاترین بخشهای ورزش بانوان است. در حال حاضر حدود ۸۰ تیم باشگاهی در ۲۴ استان کشور (از تهران و اصفهان گرفته تا کردستان و مازندران) فعالیت میکنند. بیشترین تمرکز این تیمها در استانهای تهران، فارس و اصفهان است.
نخستین دوره لیگ برتر در سالهای ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۷ برگزار شد و با استقبال خوبی روبهرو گشت. در هجدهمین دوره این رقابتها (سال ۱۴۰۴ شمسی)، تیم قدرتمند «خاتون بم» توانست جام قهرمانی را بالای سر ببرد. صعود این تیم به جمع هشت تیم برتر آسیا در سال ۱۴۰۳، نشاندهنده بلوغ فنی، تاکتیکی و پیشرفت محسوس فوتبال باشگاهی بانوان طی سالهای اخیر است.
طراحی لباس فوتبال بانوان در ایران همیشه چالشی فراتر از یک پوشش ورزشی ساده بوده است. این لباسها باید همزمان استاندارهای فنی فیفا، راحتی بازیکنان و البته ارزشهای فرهنگی و حجاب اسلامی را پوشش دهند.
تا پیش از سال ۱۳۹۰، مسئله حجاب یکی از بزرگترین سدهای راه بازیکنان ما بود. در مسابقات انتخابی المپیک ۲۰۱۲ لندن (که در اردن برگزار میشد)، داوران فیفا به دلیل نوع پوشش، اجازه ورود بازیکنان ما به زمین را ندادند. اما با پیگیریهای مستمر فدراسیون ایران و رایزنیهای بینالمللی، فیفا سرانجام یک لباس استاندارد محجبه را تأیید کرد. امروزه فوتبالیستهای زن ایرانی با افتخار و بدون دغدغه با پوشش اسلامی در میادین جهانی حاضر میشوند.
یکی از بحثهای داغ در دنیای ورزش، تفاوت فاحش دستمزد فوتبال زنان و مردان است. کارشناسان دلایل این اختلاف را در سه محور اصلی دستهبندی میکنند:
عوامل ساختاری و فنی: نوپا بودن این رشته و تفاوتهای سطح کیفی نسبت به فوتبال مردان.
رسانه و اقتصاد: پخش نشدن مسابقات از تلویزیون، نبود تبلیغات کافی و سختی در جذب اسپانسر.
ارزش تجاری: پایینتر بودن میزان مخاطب و در نتیجه، درآمدزایی کمتر که معیار اصلی تعیین دستمزد در دنیای حرفهای است.
جایگاه تیم ملی فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا همیشه با فراز و نشیب همراه بوده است. در دورانی با هدایت شهرزاد مظفر به رتبه ۴۸ جهان رسیدیم و در جدیدترین رتبهبندیها، جایگاه ایران از رده ۷۰ به ۶۸ ارتقا یافته است. برخی از مهمترین افتخارات تیمی عبارتند از:
دو بار نایبقهرمانی مسابقات غرب آسیا (۱۳۸۴ و ۱۳۹۰)
حضور در جام ملتهای آسیا (۲۰۲۲ هند و ۲۰۲۶ استرالیا)
سه دوره صعود به مرحله دوم انتخابی المپیک
در بخش فردی نیز ستارههای بینظیری داریم. زهرا قنبری با زدن ۵۱ گل عنوان خانم گلی را به دست آورد و نخستین لژیونر تاریخ فوتبال بانوان ایران شد. سارا قمی با ۲۳ گل در ۳۵ بازی ملی، رکوردهای درخشانی ثبت کرده است. چهرههایی مانند شقایق نوریزاده و مریم ایراندوست نیز با حضور در مسابقات آسیایی و اروپایی، نقش مهمی در ارتقای سطح این ورزش داشتهاند.
با وجود تمام پیشرفتها، هنوز راه درازی در پیش است. برای درک بهتر این چالشها، متن زیر را که دقیقاً از گزارشهای تخصصی این حوزه استخراج شده، با هم مرور میکنیم:
مهمترین موانع فوتبال زنان ایرانی به ترتیب اولویت عبارتند از:
کمتوجهی به اماکن و تسهیلات ورزشی
عدم حمایت شغلی و ورزشی از جمله بیمه و حقوق پس از دوران قهرمانی
کمتوجهی به توسعه استعدادیابی ورزشی در سطوح پایه
عدم تخصیص عادلانه منابع فدراسیونها بین زنان و مردان
نبود استراتژی ملی برای سازماندهی رقابتهای بینالمللی در کشور
اولویت ندادن به تحقیقات علمی در حوزه فوتبال زنان در ایران
عدم وجود نظام نوین مربیگری در ورزش کشور؛ مدیریت ضعیف و نبود جایگاه زنان در مدیریت و سیاستهای ورزشی کشور
نبود سرمایهگذاری مناسب از طرف بخشهای خصوصی.
ورزش گاهی با حواشی سیاسی نیز گره میخورد. پس از پایان جام ملتهای آسیای زنان ۲۰۲۶ در استرالیا و تاخیر در پرواز بازگشت به دلیل بسته بودن حریم هوایی ایران (جنگ رمضان)، اتفاقات نادری رخ داد.
برخی رسانهها از پناهندگی چند تن از اعضای تیم خبر دادند. با دخالت و هماهنگیهای سیاسی کشورهای استرالیا و آمریکا، ۷ عضو تیم (۶ بازیکن و یک مربی) هتل را ترک کردند. با این حال، با تلاش و پیگیریهای دستگاه دیپلماسی و فدراسیون، ۵ نفر از آنها به تیم برگشتند و کاروان ایران در نهایت تنها با غیبت ۲ نفر به کشور بازگشت.
منبع: ایران پدیا | دانشنامه عمومی ایرانیان
https://iranpedia.net/wiki/فوتبال_زنان_در_ایران
نظر شما چیست؟ به نظر شما مهمترین اقدامی که فدراسیون میتواند برای پیشرفت و استعدادیابی بانوان فوتبالیست انجام دهد چیست؟ حتماً نظرات و پیشنهادهای خود را در بخش کامنتها برای ما و دیگر خوانندگان بنویسید!
۱. اولین تیم رسمی فوتبال زنان در ایران کدام باشگاه بود؟ باشگاه تاج (استقلال کنونی) نخستین باشگاهی بود که در سال ۱۳۴۹ شمسی تیم رسمی فوتبال زنان را در ایران تشکیل داد.
۲. مشکل پوشش و حجاب زنان فوتبالیست ایران چگونه حل شد؟ پس از ممانعت فیفا از حضور تیم ملی در مسابقات انتخابی المپیک ۲۰۱۲، با پیگیریهای فدراسیون فوتبال ایران، فیفا سرانجام یک لباس استاندارد و محجبه را برای زنان تأیید کرد.
۳. چرا دستمزد بازیکنان زن در لیگ فوتبال ایران پایینتر از مردان است؟ این موضوع به دلایلی نظیر عدم پخش تلویزیونی، نبود اسپانسرهای قدرتمند، پایین بودن ارزش تجاری مسابقات و کمتوجهی به زیرساختهای پایه در بخش بانوان برمیگردد.
