هنر چیست؟ تعریف هنر چیست؟ چه کسی هنرمند است؟ چه نوع هنرهایی داریم؟ هر موقع صحبت از هنر می شود با توجه به اینکه آدم زیاد هنرمندی نیستم یاد این جمله معروف از یک بنده خدایی می افتم که می گوید بودن یا نبودن مسئله این است !! تعریف هنر چیست ؟
تعریف هنر از نظر من چندان هم آسان نیست ، به نظر من هر چیزی که جنبه ای از زیبایی شناسی را در خودش داشته باشد هنر محسوب می شود و الزامی هم نیست که این چیز الزاما فیزیکی باشد ! اما از نظر استاندارد و تحقیقاتی که البته در این خصوص برای نوشتن این مقاله انجام شده است هنر تعاریف بهتر و قابل قبول تری هم دارد که در ادامه به آنها می پردازیم.

هنر یا Art طیف وسیعی از فعالیت های انسانی را در بر می گیرد ، فعالیت هایی که در آن یک یا چند اثر خلق می شود و اثرات آن صمعی ، بصری ، یا قابل لمس هستند. آثار هنری توسط مهارت های انسانی مثل تخیل یا بر اساس یک سری قواعد و قوانین فنی خلق می شوند. هنر وقتی تبدیل به یک اثر می شود ارزشمند می شود و با توجه به احساس زیبایی شناسی که در انسان وجود دارد ناخودآگاه توسط انسان ها مورد قدردانی و توجه قرار می گیرد.
هنر چیزی است که از زمان های بسیار قدیم همیشه همراه انسان ها بوده است و شما نمونه های بسیار زیادی از اثرات هنری که توسط انسان ها حتی در زمان غارنشینی به وجود آمده اند را می توانید مشاهده کنید. از هنرهایی که بصورت تجسمی ( قابل لمس ، دارای جسم ) هستند می توانیم به هنرهایی مثل مجسمه سازی ، نقاشی ، عکاسی ، خطاطی ، مقعرکاری و ... نام ببریم.
برخی افراد از معماری نیز به عنوان یکی از انواع هنرهای تجسمی نام می برند اما در این خصوص بین علما اختلاف است و برخی می گویند که هنر یعنی فارغ از علم و قواعد فکر کردن و به همین دلیل با توجه به اینکه در معماری از اصول مهندسی و ساختمان تقریبا ثابتی وجود دارد این رشته را به عنوان هنر در نظر نمی گیرند .
برای مثال معماری را با نقاشی مقایسه می کنند و اعتقاد دارند که نقاشی هیچوقت یک چیز مشخص و معین برای خروج و نمایش ندارد و همیشه چیز جدیدی ارائه می دهد اما معماری در بسیاری از موارد یک چیز ثابت است و حتی با توجه به اینکه جنبه زیباسازی در آن وجود دارد یک هنر محسوب نمی شود.
البته برخی دیگر اعتقاد دارند که دسته ای دیگر از هنر به نام هنرهای تزئینی وجود دارد که معماری در آن دسته از هنرها قرار می گیرد. جالب است بدانید که در طی گذر زمان تعاریف مختلفی از هنر ارائه شده است و بعضا شاهد این هستیم که این روزها چیزهای عجیب و غریبی را به عنوان هنر معرفی می کنند اما در خصوص هنر همیشه یک چیز ثابت است ، هنر برای بیان احساسات ، برای برقراری ارتباطات و همچنین دارای یک ایده در پس زمینه است که باید از قدرت تخیل انسان برگرفته شده باشد.
وقتی شما از نحوه شناسایی یک اثر هنری از نظر ظاهری صحبت می کنید نمی توانید دقیقا تصمیم بگیرید که یک چیز اثر هنری است یا خیر !! در واقع شناسایی یک اثر هنری الزاما این نیست که شکل هنر شناخته شده ای در آن به وضوح مشخص باشد !!
هیچ مجموعه ای از صفات و ویژگی های زیبایی شناسی پیشفرضی برای توصیف یک اثر هنری بصورت دقیق وجود ندارد و ممکن است چند خط خرچنگ و قورباغه از نظر ما !! از نظر بسیاری دیگر یک اثر هنری باشد. اما نکته اینجاست که علی رقم اینکه یک اثر هنری ممکن است ظاهری نامعلوم از لحاظ هنری داشته باشد اما همیشه قواعد و قوانین رسمی خاصی برای قضاوت و تحلیل زیبایی شناختی اثر وجود دارد که با توجه به آنها یک اثر هنر محسوب می شود.
جالب است بدانید که در بیشتر مواقع زمانیکه صحبت از هنرهای تجسمی می شود منظور ما قطعا داشتن یک سری قوانین و قوعد زیبایی شناختی مشخص از نظر عامه مردم و همچنین داشتن یک شکل و ظاهر هنری است که در اصطلاح فنی تر ما می گوییم که اثر هنری باید قوعد و قوانین هنرهای تجسمی از نظر ظاهر و فرم را باید داشته باشد یا در اصطلاح فرمالیسم مناسب را باید داشته باشد.
اگر بخواهیم یک اثر تجسمی را در دسته بندی هنر قرار بدهیم بایستی ضمن اینکه اثر مربوطه فرمالیسم مناسب را باید داشته باشد باید اصول و عناصر هنری آن با هم تعامل و هماهنگی داشته باشند. اصول هنز شامل حرکت ، اتحاد ، هماهنگی ، تنوع ، تعادل ، کنتراست ، نسبت و البته الگو است.
یعنی اگر یک اثر هنری اینها را نداشته باشد هنر تجسمی در نظر گرفته نمی شود. یک اثر هنری برای این هنر محسوب شود بایستی دارای بافت ، فرم ، شکل ، رنگ ، ارزش و خط مشخص باشد. یعنی اگر شخصی در هر اثر هنری خودش یک سبک و روش مشخص را رعایت نمی کند و هر چیز بی ساختاری را هنر می داند این در دسته بندی هنر قرار نمی گیرد.
اما اگر چیز از نظر ما عجیب و غریبی را با رعایت نظم و ساختار و الگوی همیشگی خودش به اشکال مختلف به تصویر یا تجسم در بیاورد این یک نوع هنر محسوب می شود. داشتن قواعد و قوانینی که عنوان کردیم است که باعث می شود سایر هنرمندان بتوانند آثار هنری را تجزیه و تحلیل کنند و آنها را با معیارهای زیباشناسی خودشان تطبیق بدهند. در واقع اثری به عنوان اثر هنری محسوب می شود که توسط دیگران قابل بحث و گفتگو و تجزیه و تحلیل باشد.
از نظر ویکی پدیا هنر مجموعه ای از آثار یا فرآیندهایی است که به دست انسان ساخته می شوند. این آثار با هدف انتقال یک مفهوم ، یک ایده یا یک تفکر طراحی و خلق می شوند. الزامی به وجود داشتن زیبایی در هنر نیست اما هنر همیشه همراه با خلاقیت بوده است. هر چند هنر در برخی اوقات به توانایی و قدرت خلق کردن یا آفریدن زیبایی نیز اطلاق می شود. به شخصی که اثر هنری را ایجاد می کند ( خلق می کند ) در اصطلاح هنرمند گفته می شود.
تعریف جالبی که این دانشگاه از هنر داده است به این شکل است : هنر در واقع استفاده کردن از توانایی ها و تخیلات برای خلق کردن آثار زیباست ، با هنر می توان تجربیات و احساسات را با دیگران تقسیم کرد. در ادامه باید به این موضوع توجه کنید که هنوز هیچ توافق جامع و کاملی در خصوص اینکه اساس هنر چیست ، وجود ندارد ! بحث هنر آنقدر بزرگ است که ذات هنر و مفاهیم مرتبط با آن مثل زیبایی و خلاقیت بصورت ویژه در شاخه از هنر به نام فلسفه هنر و زیبایی شناسی بررسی می شود.
تعریف هنر بر اساس این کتاب به این شکل است : بصورت کلی به دو دسته بندی هنر کارکردی و هنر رویه ای تقسیم بندی می شود. در هنر کارکردی ، هنر برای رساندن یک منظور و هدف طراحی شده است و در واقع هنر راهی برای دست پیدا کردن به هدف هنرمند است . در عین حال وظیفه دیگر هنر کارکردی ایجاد کردن تجربه های زیبایی شناختی و لذت بخش است. اما در هنر رویه گرایانه حتما فرمول و فرآیند مشخصی برای خلق اثر هنری وجود دارد . بد نیست بدانید که هنرها و آثار هنری می توانند ابتدا بصورت هنر کارکردی معرفی شده و سپس در نهایت به صورت هنر رویه ای عمل کنند.
در ادامه تعاریف هنر از دیدگاه بزرگان از جمله " میکل آنژ | پابلو پیکاسو | آلبرت انیشتین | لئو تولستوی | ارسطو | لئوناردو داوینچی | مارسل دوشامپ | مارک روتکو | نیچه | اسکار وایلد | رالف والدر امرسون | هیلدگارد | ونگوگ | ژول ورن و ... را برای شما نقل قول کرده ایم :
تا اینجای کار شما با معنی و مفهوم هنر آشنا شدید. تعریف هنر از دیدگاه بزرگان را مشاهده کردید و البته از لحاظ دانشگاه و آکادمیک و حتی ویکی پدیا هم جمله هنر چیست را درک کردید. هر چند در نهایت به این نتیجه رسیدید که یک تعریف جامع و دقیق از هنر چیست و هنرمند کیست وجود ندارد. شما باید در نهایت برداشت شخصی خودتان از هنر را داشته باشید. در ادامه ما به انواع هنر یا مهمترین انواع هنرها اشاره ای می کنیم تا با هفت هنر اصلی که در دنیا مشهور هستند آشنا شویم.
اولین نوع هنر موسیقی است. هنری که با روح و روان شما بازی می کند. از دیرباز وزیدن باد در میان شاخه های درختان و نیزارها صداهایی تولید می کرد که انسان را به این فکر فرو برد که خودش هم می تواند با استفاده از نی صدا تولید کند. این سر منشاء اصلی طراحی یک آلت موسیقی و به وجود آمدن هنری شنیداری به نام موسیقی بود.
هنر موسیقی طبق اسناد تاریخی و باستانی در اولین تمدن های بشری هم وجود داشته است. قدمت این هنر به قدمت تاریخ تمدن انسان است. موسیقی هنر ترکیب کردن صدا و سکوت ، زیر و بم ، کلام و ریستم است و به صورت ویژه ای با احساسات درونی انسان ارتباط دارد. خوانندگی ، آهنگ سازی ، نوازندگی از جمله زیر مجموعه های هنر موسیقی هستند.
هنر دوم حرکات نمایشی است. دقت کنید که حرکات نمایشی با هنرهای نمایشی متفاوت هستند که در ادامه توضیح می دهیم. حرکات نمایشی شامل انواع رقص ، شعبده بازی ، تردستی ، آواز خووانی ، نمایش های سیرک ( بندبازی ، معرکه گیری ، کار کردن با حیوانات و نمایش های پهلوانی ) و هنرهایی از این گونه می باشد که مستقیما با بدن انسان مرتبط است .
شروع این هنر از ابتدای قرن ششم میلادی می باشد. قبلا به نوعی هنر تاتر هم معروف بود که توسط گلادیاتورها انجام می شد اما امروزه تقریبا از هنرهای نمایشی ، حرکات نمایشی را جدا کرده اند. اگر دقت کنید حرکات نمایشی ، هنرهای نمایشی و هنر سینما همپوشانی های زیادی در تعریف هنر چیست ایجاد می کنند.
هنر سوم ، هنری دو بعدی است. هنرهای تجسمی از جمله هنرهایی هستند که مشخصا با حس بینایی افراد ارتباط میگیرند.از جمله مهمترین هنرهای ترسیمی می توانیم به خوشنویسی ، نقاشی ، طراحی ، مجسمه سازی ، عکاسی ، گرافیک ، طراحی دکوراسیون ، طراحی صنعتی ، معماری و طراحی داخلی و حتی هنرهای مشتق شده از اینها نیز اشاره کنیم . این نوع هنرها بر روی تابلو ، دیوار و فضا خلق می شوند.
هنر تجسمی نیز از انواع هنرهایی است که به عنوان هنرهای بصری ( دیداری ) نیز از آن یاد می شود. هنرهایی که بر اساس هنرهای تجسمی هستند بیشتر شناخته شده هستند و از آن جمله می توانیم به نقاشی ، مجسمه سازی ، طراحی محصول ، چاپ دستی ، عکاسی ، گرافیک ، طراحی صنعتی ، طراحی سرامیک ، صنایع دستی ( با هنر سنتی فرق دارد ) ، فیلمسازی ، معماری و طراحی داخلی اشاره کرد.
همانطور که متوجه شدید برخی از هنرها در زیر مجموعه چند هنر می توانند قرار بگیرند و این کاملا طبیعی است. هنرهای تجسمی شامل گروه دیگری از هنر با عنوان هنرهای کاربردی هم می شوند که به طراحی مد ، طراحی گرافیک ، طراحی داخلی و هنرهای تزئینی اشاره دارد.
هنر ادبیات یا هنر ادب را می توان معرف فرهنگ ، آداب و رسوم ، تفکرات ، آرمان ها و عقاید یک جامعه دانست. بد نیست ابتدا تعریفی از ادبیات داشته باشیم . ادبیات عبارت است از سخنانی که از حد سخنان عادی و عمومی برتر و والاتر بوده و مردم آن سخنان را در بین خود نقل و ضبط می کنند و از خواندن ، نوشتن آنها تحت تاثیر قرار گرفته و دگرگون می شوند و احساس غم ، شادی یا لذت می کنند.
معنی لغوی ادبیات در بین کارشناسان ادبی دنیا به عنوان دانش فرهنگی نیز عنوان می شود. از جمله هنرهای ادبی می توان به نویسندگی ، شاعری ، داستان سرایی ، سفرنامه نویسی ، فیلمنامه نویسی و سایر مشتقات آن اشاره کرد. بدون شکر فردوسی یکی از بهترین هنرمندان هنر ادبی دنیاست.
هنرهای نمایشی و حرکات نمایشی کمی همپوشانی دارند. در واقع هنرهای نمایشی شکلی از هنر است که هنرمند در آن با استفاده از فیزیک و بدن خود در وهله اول و در نهایت با استفاده از امکانات دیگری از جمله زبان بدن ، تکنیک های شنیداری و دیداری هنر خود را خلق می کند.
هنر دوم یا همان حرکات نمایشی ( رقص و ... ) و هنر ششم ( تئاتر و هنرهای نمایشی ) شباهت های بسیار زیادی با هم دارند اما در نهایت از هم تفکیک می شوند. از جمله هنرهای نمایشی می تواند به تئاتر ، اپرا ، اجرای عروسکی ، اجرای زنده ، داستان گویی ، تغزیه خوانی و ... اشاره کرد.
آخرین دسته بندی انواع هنر به هنر سینما اشاره می کند. کلمه سینما یا Cinema یک واژه یونانی است و هیچ ربطی به کلمه های ترکیبی فارسی عدد سی و نما ندارد. این کلمه یونانی به معنی حرکت است اما در اصطلاح سینما هنر و تکنیکی است که به وسیله آن یک سری تصاویر متحرک ( واقعی یا ساخته شده ) پیامی را به مخاطب خود که تماشاگر نام دارد انتقال می دهد.
هنر سینما تلفیقی از صنعت ، فن و تکنیک است. این روزها سینما و رسانه ابزاری قدرتمند برای دستیابی به اهداف کشورها به حساب می آیند. برای مثال سینمای هالیوود افکار عمومی دنیا را تحت تاثیر گذاشته و باعث ایجاد خرابکاری های زیادی در دنیا می شود از جمله محیط زیست که در ادامه پیشنهاد می کنم مقاله زیر را بخوانید.
اگر واقعیت را بخواهید ، ما چیزی به نام هنر هشتم بصورت رسمی نداریم و جزو دسته بندی انواع هنر قرار نمیگیرد. اما بصورت غیر رسمی کلمه هنر هشتم و حتی هنر نهم برای هنرهایی مثل هنر روابط عمومی ، هنر روزنامه نگاری ، هنر تبلیغات و رسانه ، هنر دوبله ، هنر انیمیشن و بازی های رایانه ای ، هنر آشپزی ، هنر کمیک استریپ ، به کار برده می شود.
هنر نوعی زیبایی شناسی است که معمولا با هدف رساندن یک منظور یا هدف به مخاطبش طراحی و تولید می شود. ما هنرهای مختلف را به هفت دسته بندی هنرهای موسیقی ، نقاشی ، نویسندگی ، هنرهای دستی ، شعر ، تئاتر ، سینما تقسیم بندی می کنیم.