حسین احمدی | دانشجوی ارشد مدیریت رسانه - دانشگاه صداوسیما
زمان لازم برای مطالعه: 4 دقیقه
سالهاست درباره «مردمیسازی» در حوزههای مختلف صحبت میشود، اما در عرصه رسانه، این مفهوم اغلب در حد یک شعار باقی مانده است. در بهترین حالت، مشارکت مردم به ارسال ویدئو یا حضور در مسابقات و برنامههای تلویزیونی محدود شده است؛ در حالی که مشارکت واقعی، زمانی شکل میگیرد که مردم بخشی از زنجیره تولید محتوا باشند.
واقعیت این است که امروز انحصار تولید محتوا از بین رفته است. میلیونها کاربر هر روز در شبکههای اجتماعی ویدئو میسازند، روایت میکنند، تحلیل مینویسند و مخاطب جذب میکنند. مسئله این نیست که مردم توان تولید محتوا دارند یا نه؛ مسئله این است که آیا رسانه ملی میتواند این ظرفیت پراکنده را در یک چارچوب حرفهای سازماندهی کند؟
تلوبیون؛ فراتر از یک آرشیو
تلوبیون امروز بیشتر بهعنوان سامانه پخش زنده و آرشیو برنامههای صداوسیما شناخته میشود، اما شاید زمان آن رسیده باشد که نقش آن از یک «پلتفرم نمایش» به یک «پلتفرم تولید» تغییر کند.
تصور کنید بخشی در تلوبیون ایجاد شود که کاربران بتوانند آثار خود را در قالبهای مشخص بارگذاری کنند؛ از مستندهای کوتاه و گزارشهای محلی گرفته تا روایتهای تاریخی، برنامههای علمی، محتوای آموزشی، انیمیشن، فیلم کوتاه، موشنگرافیک و حتی ایدههای برنامهسازی.
در این مدل، تلوبیون دیگر فقط محل تماشای برنامه نیست؛ بلکه به بازار رقابت تولیدکنندگان محتوا تبدیل میشود؛ ظرفیتی که هم در ارتقای کیفیت و تنوع محتوا اثرگذار است و هم میتواند منبعی برای تأمین آنتن باشد.
بازار رقابتی محتوا
مهمترین مزیت چنین مدلی، ایجاد رقابت سالم است. محتواها میتوانند بر اساس موضوع، استان، گروه سنی یا قالب رسانهای دستهبندی شوند و پس از بررسی اولیه، در معرض دید مخاطبان قرار گیرند. میزان بازدید، امتیاز کاربران، نظر کارشناسان و شاخصهای فنی، همگی در ارزیابی آثار نقش داشته باشند.
به این ترتیب، مسیر دیدهشدن دیگر صرفاً از اتاقهای تولید سازمان عبور نمیکند؛ بلکه هر تولیدکننده مستعد، فارغ از محل زندگی یا ارتباطات سازمانی، میتواند فرصت رقابت پیدا کند.
از پلتفرم تا آنتن
نقطه قوت این ایده، اتصال فضای مجازی به آنتن تلویزیون است. اگر آثار برتر تنها در فضای آنلاین باقی بمانند، انگیزه مشارکت به مرور کاهش پیدا میکند؛ اما اگر مخاطب بداند که محتوای تولیدی یا ایده خلاقانهاش، در صورت موفقیت میتواند روی آنتن شبکههای تلویزیونی پخش شود، کیفیت تولیدات نیز بهشکل طبیعی افزایش خواهد یافت. همچنین میتوان سازوکاری برای بهرهمندی تولیدکنندگان از منافع حاصل از پخش نیز تعریف کرد.
در واقع تلوبیون میتواند به «مرحله انتخاب» و آنتن تلویزیون به «مرحله نمایش نهایی» تبدیل شود؛ مشابه جشنوارهای دائمی که هر روز استعدادهای تازهای را کشف میکند.
سازوکار میدان مردمیسازی محتوا
مردمیسازی بدون ضابطه، به آشفتگی منجر خواهد شد؛ بنابراین موفقیت چنین مدلی به طراحی یک سازوکار شفاف وابسته است. تعریف موضوعات مشخص، استانداردهای فنی، نظام داوری چندمرحلهای، اعتبارسنجی محتوا، رعایت حقوق مالکیت فکری و همچنین نظام حمایت مالی از تولیدکنندگان برتر، همگی از مؤلفههای مهم طراحی این سازوکار هستند.
حتی میتوان برای هر موضوع فراخوانهای دورهای منتشر کرد؛ مثلاً روایت پیشرفت، سبک زندگی اسلامی- ایرانی، محیط زیست، فناوری، گردشگری، مسائل عمومی مردم و یا موضوعات مناسبتی. این کار، تولید محتوا را از حالت پراکنده خارج کرده و آن را در مسیر نیازهای رسانه قرار میدهد.
فرصت کشف سرمایه انسانی
مهمترین دستاورد این الگو، کشف استعدادهاست. بسیاری از فیلمسازان، مستندسازان و برنامهسازان آینده، امروز خارج از ساختار رسمی رسانه فعالیت میکنند. ایجاد یک سکوی رقابتی در تلوبیون، امکان شناسایی این افراد را بدون پیچیدگیهای فرآیندهای اداری فراهم میکند. کیفیت آثار، خود بهترین معیار انتخاب خواهد بود.
مردمیسازی تولید محتوا، بیش از آنکه به معنای افزایش تعداد تولیدکنندگان باشد، به معنای تغییر نقش رسانه ملی است. رسانه دیگر تنها تولیدکننده محتوا نیست؛ بلکه طراح یک زیستبوم رسانهای است که در آن مردم تولید میکنند، مخاطبان انتخاب میکنند، کارشناسان داوری میکنند و بهترین آثار، از دل یک رقابت سالم، به آنتن تلویزیون راه پیدا میکنند. رسانه ملی بهعنوان یک «رسانه خدمت عمومی»، بایستی عموم مردم را نه صرفاً بهعنوان مخاطب، بلکه بهعنوان ظرفیت بالقوهای ببیند که در آینده این رسانه، مشارکت فعال و نقشی سازنده دارد. در این مدل، صداوسیما نقش حمایتگر، تنظیمگر و توزیعکننده را ایفا میکند.
این مطلب در نبض تحول شماره 32 نشریه نبض دانشگاه صداوسیما منتشر شده است.
