نرگس خزاعی | دانشجوی کارشناسی روزنامه نگاری – دانشگاه صداوسیما
زمان لازم برای مطالعه: 2 دقیقه
اطلاع از اخبار و اتفاقات مهم روز، که هم جنبه سرگرمی دارد و هم اجتماعی و فرهنگی، از علایق بسیاری از ماست؛ اما در عین حال، ممکن است بهدلیل اشتغال به امور روزمره، این کار از حوصلهمان خارج باشد.
در سالهای اخیر، رسانههای تصویری نقش مهمی در شکلدهی به سلیقه فرهنگی و الگوهای مصرف محتوای مخاطبان داشتهاند. تلویزیون، بهعنوان یکی از قدیمیترین و همچنین پرمخاطبترین رسانهها، میتواند با تولید محتواها و قالبهای متنوع، پاسخگوی نیازهای مختلف فرهنگی، آموزشی و سرگرمی باشد. «پاورقی» بهعنوان یک برنامه تلویزیونی با قالب طنز و در عین حال دارای باطنی ژرف، یکی از این تولیدات رسانهای است که به این نیاز مخاطب پاسخ درخوری میدهد. مخاطب امروز فقط نمیخواهد «خبر» بشنود؛ او نیاز دارد بداند چه چیزی مهم است، چرا مهم است و چگونه روایت میشود. به همین دلیل، برنامههایی که ترکیبی از تحلیل رسانهای، بررسی روایتهای خبری و توضیح سازوکارهای پشتصحنه رسانهها را ارائه میدهند، مفیدتر بوده و طرفداران بیشتری جذب کردهاند تا برنامههای صرفا خبری.
«پاورقی» که از سال ۱۴۰۱ با هدف بیان اخبار و اتفاقها و روشنسازی هدف و پشتپرده اخبار از شبکه دو سیما پخش شده است، بهجای آنکه به خود «خبر» بپردازد، معمولا به نحوه انتشار، بازتابها و روایتهای مختلف آن توجه میکند. این زاویه دید، آن را از بسیاری از برنامههای خبری مستقیم متمایز میسازد. بیان شفاف و بهدور از پیچیدگی، که به زبان محاورهای تکیه دارد، وقتی با اجرای توأمان با طنزِ محمدرضا شهبازی ترکیب میشود، بهدلیل انتقال اطلاعات در قالب متفاوت، مخاطب را به تماشا وامیدارد و علاقه او را برمیانگیزد.
این برنامه گاهی به مشکلات یا مسائلی از جامعه میپردازد که کمتر به چشم آمده و مورد توجه قرار گرفتهاند، و با بررسی اخبار، توییتهای افراد موثر و چهرهها، فیلمهای ترند و اتفاقهای داغ فضای مجازی، و روشنسازی منظور و اهداف پنهان آنها، زاویهدیدی جدید و متفاوت برای مخاطب ایجاد میکند. همین کار باعث میشود افراد نسبت به مسائل پیرامون خود آگاهتر شده و با دید شک و ظن به منبع، هدف خبر و یا صدق و کذب روایت نگاه کند. این نگاه به تدریج به مسائل دیگر نیز تعمیم مییابد و در نتیجه، سواد رسانهای مخاطب را ارتقا میدهد. ضمن اینکه، با پاسخ به شبهات و روشنسازی مغالطات شبکههای رسانهای دشمن، به جریان انتقال اخبار ورود میکند و ذهن مخاطب را از افتادن به دام این مغالطات نجات میدهد.
ذهن مخاطب امروزی، به دلیل تماشای زیاد فیلمهای یک دقیقهای در فضای مجازی، به محتوای فشرده و سریع علاقهمند است و تحمل انتقال مفاهیم در زمان طولانی را ندارد. «پاورقی» به دلیل اینکه از نظر زمانی به بخشهای کوتاه تقسیم شده و در هر بخش به موضوعی متفاوت میپردازد، خوشایند ذهن مخاطب است. استفاده از نمادهای متعدد، کلیپها، نمودارها و تصویرهای خبری باعث شده برنامه حس «سرعت» و «پویایی» داشته باشد و مخاطب با آن همراه بماند. همچنین لحن طنزآلود مجری، به جذابیت این برنامه میافزاید. در خلال این برنامه، با هدف ترویج ارزشها و الگوهای انقلابی، موضعگیریهای صحیح و میهندوستانه، چهرههای جامعه نیز مورد تشویق قرار میگیرد.
ناگفته نماند که گاهی مجری با بیانی تند و صریح یا استفاده از لحنی که به مزاج همه خوش نمیآید، به بیان برخی از مسائل میپردازد؛ که ممکن است زمینه را برای سودجویی رسانههای دشمن فراهم آورد. همچنین در برخی موارد، صرفا به موضوعات خاص میپردازد و از پرداختن به برخی از مسائل یا زوایای دیگر اتفاقات چشمپوشی میکند. اما در مجموع، «پاورقی» برای حفظ قشر سفید مخاطبان صداوسیما و برای نجات ذهن قشر خاکستری جامعه از دام روایتهای دروغین، میتواند موفق عمل کند؛ البته در صورتی که این لحن تند و تیز فراهمکننده بستر سودجویی رسانههای معاند و دشمن نشود.
این مطلب در نبض پلاس شماره 31 نشریه نبض دانشگاه صداوسیما (ویژهنامه جنگ رمضان 1405) منتشر شده است.
