تجویز دمنوش لاغری یا کرم پوست در اینستاگرام چقدر آب میخوره؟ مجازات سنگین مشاوره پزشکی غیرمجاز و راهکار شکایت را اینجا بخوانید.
همهچیز از یک دایرکت ساده یا یک استوری پر زرقوبرق شروع میشود: «با این معجون گیاهی، لکهای پوستیتان را برای همیشه ضربهفنی کنید!» یا «پکیج طلایی لاغری، تضمینی بدون بازگشت!». در نگاه اول، اینستاگرام به یک کلینیک شبانهروزی رایگان و در دسترس تبدیل شده است که در آن هر کسی با چند هزار فالوور، روپوش سفید مجازی به تن میکند و نسخه میپیچد. اما آیا تا به حال از خودتان پرسیدهاید که پشت پرده این توصیههای به ظاهر دلسوزانه، چه چاه عمیق حقوقی حفر شده است؟
واقعیت این است که فضای مجازی، فراری از مسئولیت ایجاد نمیکند. تجویز یک دمنوش اشتباه، تشخیص نادرست بیماری در دایرکت یا فروش پکیجهای درمانی بیاصالت، میتواند یک شبه ادمین یا بلاگر سلامت را از عرش شهرت به فرش دادسرا بکشاند. در این مقاله قرار است به عنوان یک وکیل، بیپرده و بر اساس آخرین آپدیت قوانین سال ۱۴۰۵، ابعاد حقوقی و کیفری طبابتهای اینستاگرامی را کالبدشکافی کنیم؛ چه شاکیِ یک پیج فیک هستید و چه ادمینی که نگران عواقب استوریهایش است، این راهنما نقشه راه شماست.
شاید بپرسید چرا قانونگذار تا این حد روی این موضوع حساس است؟ پاسخ ساده است: سلامت مردم شوخیبردار نیست و حیطه پزشکی، برخلاف حوزههایی مثل دیجیتالمارکتینگ یا مد، مستقیماً با جان و روح انسانها در ارتباط است. در حقوق کیفری ایران، «نداشتن تخصص و مجوز رسمی» مرز میان فعالیت مجاز و جرم تلقی میشود.
از نظر حقوقی، هرگونه اقدام به تشخیص، توصیه درمانی، تجویز دارو، معرفی فرآوردههای دارویی یا گیاهی برای یک بیماری خاص، و حتی تفسیر برگه آزمایش که توسط فرد بدون مدرک دکتری پزشکی و پروانه مطب انجام شود، «دخالت غیرمجاز در امور پزشکی» است. حتی اگر این کار در قالب یک استوری ۱۵ ثانیهای یا یک پیام متنی در دایرکت اینستاگرام و بدون دریافت وجه انجام شده باشد، باز هم ماهیت جرم تغییر نمیکند.
سنگ بنای برخورد با این پدیده، ماده ۳ «قانون مربوط به مقررات امور پزشکی، دارویی، خوردنی و آشامیدنی» است. طبق این ماده قانونی، هر کس بدون داشتن پروانه رسمی از وزارت بهداشت به امور پزشکی، داروسازی، دندانپزشکی، آزمایشگاهی و حتی طب سنتی اشتغال ورزد یا پیج و موسسهای دایر کند، بلافاصله مجرم شناخته میشود. قانونگذار در این ماده صراحتاً علاوه بر مجازات فرد، حکم به تعطیلی و پلمب فوری محل فعالیت (که امروزه شامل پیجهای اینستاگرامی و کانالها نیز میشود) داده است.
برخی تصور میکنند چون این قانون قدیمی است، فضای مجازی را شامل نمیشود؛ این یک اشتباه بزرگ است. وقتی شما از بستر اینترنت برای معرفی خود به عنوان پزشک یا متخصص سلامت استفاده میکنید، «قانون جرایم رایانهای» وارد عمل میشود. انتشار اطلاعات کذب علمی، فریب مردم از طریق سیستمهای رایانهای برای کسب درآمد (کلاهبرداری رایانهای) و انتشار تصاویر یا ادعاهای واهی، همگی عواملی هستند که قاضی را مجاب میکنند مجازات شما را به حداکثر میزان قانونی تشدید کند.
پاسخ: بله. دخالت غیرمجاز در امور پزشکی از جرایم واجد جنبه عمومی است. مدعیالعموم (دادستان) یا معاونت درمان وزارت بهداشت و پلیس فتا میتوانند به محض رصد پیج یا گزارشهای مردمی، بدون نیاز به شاکی خصوصی، علیه ادمین اعلام جرم کرده و پیج را مسدود کنند.
پاسخ: طبق قانون، مجازات دخالت غیرمجاز در امور پزشکی شامل ۶ ماه تا ۳ سال حبس، جریمه نقدی سنگین و پلمب (مسدودسازی) پیج و کانال است. در صورت آسیب به بیمار، مجازات پرداخت دیه نیز به آن اضافه میشود.
پاسخ: این کار تخلف انتظامی محسوب میشود. پزشکان دارای مدرک نیز مجاز به ویزیت تخصصی و نسخهنویسی صرفاً بر اساس دایرکت بدون تشکیل پرونده و زیرساختهای قانونی تلهمدیسین (پزشکی از راه دور) نیستند و با جریمه و توبیخ نظام پزشکی مواجه میشوند.
پاسخ: خیر، صرفاً نوشتن متن سلب مسئولیت (Disclaimer) رافع مسئولیت کیفری نیست. اگر محتوای ارسالی در دایرکت یا پکیج فروخته شده مستقیماً جنبه درمانی و تجویزی داشته باشد، قانونگذار به ماهیت عمل نگاه میکند و ادمین همچنان مجرم است.
پاسخ: خیر، خریدار یا بیمار از نظر قانون مجرم نیست، بلکه به عنوان «مالباخته» یا «بزهدیده» شناخته میشود و حق دارد از ادمین یا مشاور پیج به دلیل فریب و ورود خسارت شکایت کند.
پاسخ: اسکرینشات از پستها، استوریها یا چتهای دایرکت (توصیههای درمانی)، فیشهای واریزی وجه به حساب ادمین، و در صورت آسیب جسمی، گواهی پزشک متخصص یا نظریه پزشکی قانونی از اصلیترین مدارک هستند.
پاسخ: این اقدام علاوه بر جرم «دخالت در امور پزشکی»، مصداق «فروش غیرمجاز فرآوردههای دارویی و مداخله در امور داروسازی» است که مجازات مجزای حبس و جریمههای نقدی فوقالعاده سنگین سازمان تعزیرات و دادسرای جرایم رایانهای را در پی دارد.
پاسخ: شاکی باید ابتدا به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و دادخواست خود را به طرفیت ادمین ثبت کند. پرونده جهت تحقیقات مقدماتی به دادسرای جرایم رایانهای (و پلیس فتا) و در صورت بروز آسیب جسمی به دادسرای ویژه جرایم پزشکی ارجاع میشود.
