که ماین آسان نمود اول

اخیراً تولد ۱۰ سالگی بیت‌کوین توسط فعالان حوزه زنجیره بلوک و رمزارزها در سراسر جهان جشن گرفته شد . ساتوشی ناکاموتو، خالق بیت‌کوین، در سال ۲۰۰۹ در مقام خالق و اولین ارزکاو بیت‌کوین ایفای نقش کرد و بلوک صفر معروف به Genesis blockرا کاوش کرد و به‌ عنوان پاداش پنجاه بیت‌کوین به حساب او واریز شد.
در ایران هم البته عاشقان روندهای برهم‌زننده و پایشگران تیزبین فرصت‌های اقتصاد دیجیتالی، ابتدا به‌ صورت فردی و رفته‌رفته در قالب سازمانی، با سرمایه‌گذاری در این صنعتِ تا امروز غیرقانونی(!) به ارزکاوی در شبکه‌های زنجیره بلوکی به ویژه بیت‌کوین پرداخته‌اند. اینک البته با تبی که در حال فراگیری در بخش‌هایی از دولت – به‌ عنوان روزنه‌ای برای دور زدن تحریم‌ها با رمزارز – است زمزمه‌های به رسمیت شناختن ارزکاوی به‌ عنوان یک صنعت به گوش می‌رسد که تسهیل‌گر سرمایه‌گذاری بیشتر در این عرصه خواهد بود.

اما این همه ماجرا نیست!

برآوردها حاکی از آن است که تنها شبکه بیت‌کوین سالانه نزدیک به سه گیگاوات برق مصرف می‌کند. برای تقریب به ذهن این میزان مصرف تقریباً برابر با انرژی مصرفی سالانه کشور ایرلند یا اتریش است. به‌ طور کلی میزان انرژی مصرفی رایانه‌ها برای ارزکاوی بیت‌کوین در سال جاری میلادی بیشتر از مصرف سرانه برق در ۱۵۹ کشور سراسر جهان گزارش شده است.
از این رو تلاش‌های فراوانی برای کاهش هزینه مصرف انرژی صورت می‌گیرد.
از سوی دیگر باید در نظر داشت که تنها ۲۱ میلیون بیت‌کوین در دنیا وجود دارد (یاخواهد داشت!) که پس از اتمام فرایند ارزکاوی همگی آنها این ارز تنها از طریق مبادله قابل دریافت خواهد بود و به این ترتیب کارمزد تراکنش‌‌ها تنها انگیزه ارزکاوان خواهد بود. تعداد بیت‌کوین‌های کاوش‌شده امسال به ۱۷ میلیون رسید (حدود ۸۰ درصد) و تنها چهار میلیون بیت‌کوین دیگر برای کاوش باقی مانده است.
بیت‌کوین (و بسیاری از رمزارزهای دیگر به طرق مشابه) به گونه‌ای طراحی شده که هر ۲۱۰ هزار بلوک (حدوداً هر چهار سال یک ‌بار) پاداش ارزکاوی در آن به نصف کاهش پیدا می‌کند. این موضوع برای کنترل تورمی صورت می‌پذیرد که دو عامل تاثیرگذار در آن دخالت دارند: افزایش تعداد ارز‌کاوان و همچنین رایانه‌هایی که روز‌به‌روز سریع‌تر شده و از این رو حل مساله برای آنها ساده‌تر می‌شود.
در حال حاضر ارزکاوان ۱۲ و نیم بیت‌کوین در ازای رمزگشایی بلوک جدید دریافت می‌‌کنند. در ماه مه ۲۰۲۰ این پاداش نصف و به میزان ۲۵/۶ بیت‌کوین خواهد رسید. با فرض اینکه این پروتکل هیچ تغییری پیدا نکند، ۱۲۲ سال دیگر یعنی سال ۲۱۴۰ همه بیت‌کوین‌‌ها کاوش شده‌اند.
به طور حتم کاهش پاداش ارز‌کاوی تاثیرات مستقیمی روی عملکرد سیستم بیت‌کوین خواهد داشت، چراکه ارز‌کاوان باید برای دریافت مبلغ پیشین دو برابر روزهای قبل زحمت بکشند و انرژی بیشتری صرف کنند. افراد و شرکت‌هایی که از رایانه‌های مخصوص ارز‌کاوی غیربهینه استفاده می‌کنند باید برای جبران نصف شدن پاداش اقدام به تغییر زیرساخت‌های خود کنند و سخت‌افزار بهینه‌تری را مورد استفاده قرار دهند. ارز‌کاوانی می‌توانند در چنین شرایطی همچنان به کار خود ادامه دهند که هزینه‌های خود را از طریق استفاده از سخت‌افزار به‌روزشده، مصرف محدود انرژی و همچنین استخدام نیروی کار کمتر پایین نگه داشته باشند.
پس عامل پیشران دیگر در این صنعت تجهیزات سخت‌افزاری است که خود به بازاری بزرگ و سودآور تبدیل شده است. شاید در ظاهر قدرت رایانه‌هایی که در قالب شبکه بیت‌کوین به فعالیت می‌پردازند بسیار کوچک به نظر رسد اما باید به این موضوع اشاره کرد که قدرت این شبکه ۴۳ هزار برابر بیشتر از مجموع قدرت ۵۰۰ ابررایانه‌ای است که هم‌اکنون در جهان فعالیت می‌کنند.
اینجا هم پای چینی‌ها در میان است. علاوه بر پیشتازی در تولید سخت‌افزارهای تخصصی ارزکاوی، خنک‌سازها و تامین برق، نیروی کار ارزان‌قیمت هم باعث شده حدود ۷۵ درصد این صنعت را تصاحب کنند. دشواری‌های روزافزون حاصل از پیچیده‌تر شدن شبکه باعث شده ارزکاوان به‌ صورت مجتمع و در قالب استخرهای ارزکاوی همکاری کنند و پاداش دریافتی را با هم به اشتراک بگذارند. اینجا هم چینی‌ها بیش از ۸۰ درصد بازار استخرهای کاوش را در اختیار دارند و تازه‌واردان عمدتاً با پیوستن به استخرهای چینی به ویژهAntPool و TOP.BTC ، که مجموعاً بیش از ۳۰ درصد بازار را در اختیار دارند، شانس کاوش موفق خود را افزایش می‌دهند.
خبر بد دیگر این است که اگر تا سال گذشته هزینه‌های برق، خنک‌سازی، اتصال به شبکه، پاداش همواره نزولی استخراج بیت‌کوین (به‌ عنوان مهم‌ترین ارزرمز قابل استخراج در کنار حدود ۲۰۰ ارزمرز دیگر) و سخت‌افزار متغیرهای کلیدی این صنعت محسوب می‌شد، امروز یک متغیر بزرگ جهانی یعنی روند نزولی قیمت رمزارزها به ویژه بیت‌کوین توجیه اقتصادی آن ‌را کاهش داده است. در حالی ‌که سال گذشته در همین ایام ارزش بیت‌کوین به ۱۸ هزار دلار رسید، اخیراً سقوط به محدوده ۳۵۰۰ تا چهار هزار دلاری را تجربه می‌کند.
ولی خبر خوب برای ارزکاوان ایرانی علاوه بر موضوع سرعت یافتن روند قانونی شدن ارزکاوی این است که در کنار ارزانی برق و اینترنت در ایران یک متغیر مهم دیگر یعنی ارزش ریال در مقابل ارزهای بین‌المللی به نفع ارزکاوان کاهش حدوداً ۴۰۰ درصدی داشته است؛ این یعنی با فرض ثابت ماندن هزینه برق و اینترنت در ایران، افزایش ۴۰۰ درصدی ارزش دلار نسبت به ریال سقوط حدوداً ۴۰۰ درصدی ارزش بیت‌کوین را تا حدی جبران کرده است.
به‌رغم همه این دشواری‌های فزاینده، محاسبات اقتصادی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در ارزکاوی بیت‌کوین در ایران (به شرط امکان ورود تجهیزات و قانونی شدن صنعت ارزکاوی) می‌تواند طی یک ‌سال بازگشت داشته باشد که صنعتی به شدت سودآور به شمار می‌رود.
هرچند نباید از یاد برد که فناوری زنجیره بلوک و ارزرمزها هنوز در ابتدای مسیر خود هستند و به قولی ارزرمز مطلوب و فناوری فراگیر هنوز زاده نشده، به تبع آن صنعت ارزکاوی نیز در آینده دستخوش تغییرات فراوان خواهد شد و به احتمال زیاد روش‌هایی نظیر «اثبات کار» (PoW) به کلی تغییر خواهند یافت. بر این اساس شاید بازگشت سرمایه بیش از یک‌ سال برای این روش ارزکاوی جسورانه به نظر آید.