در محیطهای درمانی، بسیاری از اقدامات روزمره آنقدر تکرار میشوند که خطر نادیدهگرفتهشدن جزئیاتشان بالا میرود. پوشیدن دستکش پزشکی یکی از همین کارهاست؛ ساده، سریع و بهظاهر بدیهی. اما واقعیت این است که یک اشتباه کوچک در انتخاب یا استفاده از دستکش میتواند زنجیرهای از آلودگیها را فعال کند؛ زنجیرهای که در نهایت به عفونت بیمار، خطای تشخیصی یا حتی تهدید جان انسانها میانجامد. این مقاله با نگاهی آموزشی و بیطرف، به شما کمک میکند بفهمید دستکش پزشکی چیست، چه انواعی دارد و کدام اشتباهات رایج باید جدی گرفته شوند.
دستکش پزشکی یک سد موقت و محافظ است که تماس مستقیم دست با خون، ترشحات، پوست آسیبدیده و سطوح بالقوه آلوده را کاهش میدهد. این ابزار نهتنها از بیمار محافظت میکند، بلکه سلامت کادر درمان و حتی همراهان را نیز در نظر میگیرد. با این حال، دستکش جایگزین شستوشوی دست نیست؛ درست مثل چتر در باران که از خیسشدن جلوگیری میکند، اما تضمین نمیکند کفشهایتان همیشه خشک بماند.
دستکشها بر اساس جنس، کاربرد و میزان استریلبودن دستهبندی میشوند. شناخت این تفاوتها نخستین گام برای استفاده درست است.
۱. از نظر جنس
لاتکس: انعطافپذیر و با حس لمسی خوب، اما برای برخی افراد حساسیتزا
نیتریل: مقاومتر در برابر سوراخشدن و مواد شیمیایی، گزینهای مناسب برای حساسیت به لاتکس
وینیل: ارزانتر و مناسب کارهای کوتاهمدت با ریسک پایین
۲. از نظر استریلبودن
استریل: برای جراحیها و اقدامات تهاجمی
غیراستریل: برای معاینات و مراقبتهای عمومی
۳. از نظر کاربرد
معاینه
جراحی
کار با مواد شیمیایی یا آزمایشگاهی
انتخاب نادرست، مثل پوشیدن کفش ورزشی در کوهنوردی است؛ شاید چند قدم اول مشکلی نداشته باشید، اما خطر از جایی شروع میشود که انتظارش را ندارید.
مزایا
کاهش انتقال عوامل بیماریزا
محافظت از پوست دست در برابر آلودگیها
افزایش ایمنی در اقدامات تشخیصی و درمانی
محدودیتها
ایجاد حس امنیت کاذب در صورت استفاده نادرست
احتمال پارگی یا آلودگی متقاطع
حساسیتهای پوستی در برخی کاربران
دانستن این محدودیتها کمک میکند به دستکش بهعنوان «بخشی از یک فرایند ایمنی» نگاه کنیم، نه یک راهحل کامل.
پیش از آنکه دستکش را بپوشید، این نکات ساده اما مهم را در نظر داشته باشید:
تناسب سایز: دستکش تنگ زود پاره میشود؛ دستکش گشاد، کنترل را کاهش میدهد.
کاربری مناسب: برای هر کار، دستکش متناسب همان کار را انتخاب کنید.
تاریخ انقضا: مواد دستکش هم عمر دارند و بعد از آن کیفیتشان افت میکند.
شرایط نگهداری: گرما و نور مستقیم میتواند ساختار دستکش را تضعیف کند.
در منابع آموزشی معتبر، از جمله راهنماهای تکمیلی مرتبط با دستکش پزشکی، بارها تأکید شده که انتخاب صحیح، نیمی از مسیر ایمنی را طی میکند.
بخش زیادی از خطرات نه از نبود دستکش، بلکه از استفاده نادرست آن ناشی میشود. برخی از شایعترین خطاها عبارتاند از:
استفاده طولانیمدت از یک جفت دستکش: دستکش برای یک اقدام مشخص است، نه چند کار پشتسرهم.
لمس سطوح غیرضروری: موبایل، دستگیره در یا خودکار با دستکش آلوده، آلودگی را جابهجا میکند.
پوشیدن دستکش روی دستهای مرطوب یا آلوده: رطوبت و آلودگی زیر دستکش، محیط مناسبی برای رشد میکروبهاست.
عدم تعویض پس از پارگی یا آلودگی: حتی یک سوراخ کوچک میتواند سد محافظ را بیاثر کند.
این اشتباهات شبیه این است که فیلتر آب را عوض نکنید و انتظار آب سالم داشته باشید.
برای کاهش ریسک، چند توصیه ساده اما مؤثر را به عادت روزانه تبدیل کنید:
پیش و پس از استفاده، دستها را بهدرستی بشویید.
دستکش را دقیقاً پیش از اقدام بپوشید و بلافاصله بعد از پایان کار درآورید.
از لمس صورت و وسایل شخصی با دستکش بپرهیزید.
در صورت بروز حساسیت پوستی، جنس مناسبتری انتخاب کنید.
این توصیهها پیچیده نیستند، اما اجرای مداوم آنهاست که تفاوت ایجاد میکند.
دستکش پزشکی ابزار کوچکی است با نقشی بزرگ. اشتباه در انتخاب یا استفاده از آن، میتواند پیامدهایی فراتر از انتظار داشته باشد. با شناخت انواع دستکش، توجه به مزایا و محدودیتها، و پرهیز از خطاهای رایج، میتوان این ابزار ساده را به یک سپر ایمنی مؤثر تبدیل کرد. تصمیم درست در اینجا، نتیجه اطلاعات درست است؛ اطلاعاتی که به شما کمک میکند نهتنها از خود، بلکه از بیماران و اطرافیان نیز محافظت کنید.
