ترب، در ظاهر یک موتور جستجوی کالا و مقایسهگر قیمت است که فروشگاههای مختلف را کنار هم قرار میدهد. تصویری که میبینید، ظاهراً ساده و مفید به نظر میرسد، اما این تنها سطح ماجراست. پشت این پلتفرم، تیمی از نیروهای دورکار با کمترین دستمزد، در چندین شهر پراکندهاند که مسئولیت اصلیشان نگهداری و بروزرسانی دادههاست، نه کنترل واقعی کیفیت یا اصالت کالاها. هیچگاه آدرس مشخص و حتی شماره تلفن ثابتی از ترب نخواهید یافت جز چند شماره مجازی .
"در مقام مدیری که بیش از چهار سال همکاری عملی و بیوقفه با ترب داشتهام، لازم میدانم مجموعهای از تجربههای زیسته و مستند خود و همکارانم با این پلتفرم را در اختیار سایر فروشندگان و فعالان حوزه تجارت الکترونیک قرار دهم. امیدوارم این موارد، چراغ راه تصمیمگیری برای سایر فعالان این حوزه باشد.
مزایای اولیه:
افزایش فروش و ورودی مشتری طی ماههای نخست حضور ( مشروط به ارائه قیمتهای کاملاً رقابتی).
چالشها و معایب اساسی همکاری با ترب:
۱. نابودی هویت برند و فروشگاه:
ساختار ترب به شکلی است که عملاً فروشگاهها را به حاشیه میراند و مشتریان بعد از چند خرید، نام فروشگاه اصلی را دیگر به یاد نمیسپارند. اعتبار و برندینگ فروشنده، در ذهن مشتریان به نفع نام ترب مصادره میشود.
۲. رقابت قیمتی فرسایشی و غیرپایدار:
در فضای ترب، بازار به شدت تحت تأثیر رقابت قیمتی است. کاهش حتی هزار تومان از سوی یک رقیب کافیست تا تمام فروش شما متوقف شود. این امر موجب شکلگیری یک چرخه باطل و مخرب میشود که نتیجه آن، نابودی تدریجی سود خالص و زیاندهی فروشگاههاست.
۳. هزینه بالای کلیک و بازدهی پایین تبلیغات:
افزایش هزینه کلیک (CPC) و نرخ تبدیل پایین موجب میشود هزینه تبلیغات پیش از کسب سود از فروش، بر عهده فروشنده باشد. متوسط هزینه هر سفارش عملاً حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار تومان است که با احتساب نرخ تبدیل پایین، پایداری و بهصرفه بودن این همکاری زیر سؤال میرود. پلتفرمهای دیگر، هزینه کمتر و بازدهی بهتری حتی برای برندسازی ارائه میدهند.
۴. سیستم امتیازدهی ناکارآمد، انتقال تمام ریسک به فروشنده:
سیستم امتیازدهی ترب به گونهای است که با هر پیگیری یا نارضایتی کوچک (که در ۹۰٪ موارد ناشی از رفتارهای هیجانی یا ناآشنایی مشتریان با فرآیند آنلاین است) بدون بررسی عادلانه، امتیاز فروشگاه را کاهش میدهد. این کاهش امتیاز علاوه بر تشدید رقابت قیمتی، موجب افزایش هزینه کلیک و کاهش فروش میشود. مهمتر از همه، ترب در اختلافات، عملاً نقش داور بیطرف را بازی نکرده و تمامی ریسکها بر دوش فروشنده تحمیل میشود، حتی در موارد سوءاستفاده یا تقلب توسط مشتری (مانند تعویض کالا با کالای معیوب و اجبار به ارسال دوباره یا استرداد وجه).
۵. تبعیض سیستماتیک و امتیازدهی ساختگی برای فروشگاههای خاص:
براساس مشاهدات زیسته و مستند، روند امتیازدهی در ترب نهتنها شفاف و عادلانه نیست، بلکه مستعد تبعیض به سود فروشگاههای خاص است. فروشگاههایی مانند «تکنولایف» مثال بارز این موضوع هستند: پس از هر شکایت یا کاهش مصنوعی امتیاز، در مدت کوتاهی شاهد بازیابی سریع و غیرمنطقی امتیازشان هستیم. این رویکرد، اعتماد بهکل نظام رتبهبندی ترب را مخدوش و عملاً رقابت سالم را تبدیل به مسابقهای نابرابر و رانتی میسازد. چنین تبعیضهایی، استقلال و رشد فروشگاههای مستقل را زیر سؤال میبرد و «حاشیه امن» برای برخی ایجاد کرده است.
۶. افزایش سنگین بار اداری و فرآیندهای طاقتفرسای مستندسازی:
فرآیندهای مستندسازی و احراز هویت در ترب، سالبهسال پیچیدهتر و فرسایندهتر شده است. فروشندگان موظفند به طور مکرر ویدئوهایی ضبط کنند که در آن علاوه بر نمایش چهره و مدرک شناسایی، باید مراحل کامل فروشگاه، تمامی بخشها، محصولات، معرفی مالک، تاریخ ضبط و ورود و خروج به فروشگاه یا انبار را نمایش دهند.
در مواردی، حتی پس از ارسال این مدارک نیز مجدد درخواست فیلمها یا فاکتورهای خرید تکمیلی مطرح میشود. این بار اداری زائد، وقت و تمرکز فروشنده را به جای بازاریابی، صرف کاغذبازی و بروکراسی طاقتفرسا میکند و بیدلیل او را درگیر چرخهای میسازد که کوچکترین سهمی در رشد و دیدهشدن فروشگاه ندارد.
۷. پشتیبانی ضعیف و فاقد رویکرد حل مسئله:
تنها بخشی از ترب که تا حدودی منظم کار میکند، بخش مالی است؛ اما در سایر بخشها، پشتیبانی واقعاً در سطح انتظارات یک پلتفرم حرفهای نیست و فروشندگان کوچک و متوسط، عملاً بیپناه هستند.
۸. سرقت ساختاری «سئو» و محتوای فروشندگان به سود ترب:
یکی از مخربترین رفتارهای ترب، استفاده بدون اجازه و بدون ذکر منبع از محتوای اختصاصی بارگذاری شده توسط فروشندگان است. بارها اتفاق افتاده که فروشنده با صرف وقت و هزینه، برای محصولات ویژه خود تصاویر و توضیحات اختصاصی و یونیک آماده میکند، اما بعد از مدت کوتاهی میبیند صفحه همان محصول در ترب بالاتر از سایت خود فروشنده در نتایج گوگل ظاهر میشود؛ چون ترب بلافاصله آن محتوا را کپی و ایندکس میکند و با قدرت دامنه خود در صدر نتایج قرار میگیرد. این مسئله عملاً سوءاستفاده ساختاری از زحمات و سرمایهگذاری محتوایی فروشندگان است و موجب هدایت تمام ترافیک و اعتبار به ترب و غیراصیل ماندن فروشگاه میشود.
جمعبندی پایانی:
ترب صرفاً ابزاری کوتاهمدت و گذرا برای جذب مشتری جدید در ماههای نخست است. اما تداوم همکاری علاوه بر اتلاف منابع، آسیب عمیق به برندینگ، زیان اقتصادی، از دست دادن سئو و فرصت دیدهشدن مستقل فروشگاه را به دنبال دارد.
پیشنهاد اکید من به همکارانم این است که وقت و سرمایه خود را به جای ورود به چرخه ناکارآمد ترب، صرف توسعه سایت و برند اختصاصی، کانالهای ارتباطی مستقیم و پلتفرمهای تخصصیتر (حتی با مخاطب کمتر اما هدفمند و مستقل) کنند. تجربه کاری با ترب، برای فروشندگان جز هزینه، فرسودگی و عقبماندن از رقبا، دستاوردی نخواهد داشت."
اغلب کاربران با دقت به امتیازاتی که برای هر فروشگاه درج شده تصمیم به خرید میگیرند ، اما خبر ندارند که این امتیاز رو کاربران بر اساس تجربیات خود به فروشگاه نمیدهند ، بلکه ترب بر اساس میل خود به فروشگاه امتیاز میدهد .
قیمتهای نمایشدادهشده در ترب اغلب قدیمی یا غیرواقعیاند. بسیاری از فروشگاهها با درج یک قیمت پایین، کاربر را به کلیک و خرید ترغیب میکنند، اما در لحظه نهایی سفارش، قیمت را افزایش میدهند. اولویت نمایش محصولات نیز بر اساس میزان پرداخت فروشنده به ترب تعیین میشود، نه بر پایه ارزانترین یا معتبرترین گزینه. این یعنی آنچه شما بهعنوان «نتیجه جستجوی بیطرف» میبینید، در واقع جدولی از تبلیغات پولی است.
ترب هیچ مسئولیت مستقیمی در قبال کیفیت و اصالت کالا ندارد. در این فضا، فروشگاههای بیاعتبار بهراحتی میتوانند فعالیت کنند و حتی با تصاویر و توضیحات جعلی، کاربر را فریب دهند. از سوی دیگر، ترب تمام دادههای جستجو، کلیکها و رفتار خرید شما را جمعآوری و تحلیل میکند؛ اتفاقی که حریم خصوصی شما را به شدت تهدید میکند. نتیجه؟ شما به اشتباه به این پلتفرم اعتماد میکنید، اما هزینه آن را با زمان، پول و اطلاعات شخصی خود میپردازید.
یکی از خطرات جدی ترب، وابستهکردن تدریجی فروشگاهها به پلتفرم است. فروشنده برای دیده شدن ناچار میشود هزینه تبلیغ بپردازد و مشتریانش را عمدتاً از مسیر ترب به دست آورد. این وابستگی یعنی با کوچکترین تغییر سیاست، افزایش تعرفه یا حذف ناگهانی محصول ، جریان فروش مختل و حتی بقای کسب و کار تهدید میشود. رقابت ناسالم ایجادشده هم به حذف فروشندگان کوچک و انحصار چند فروشگاه بزرگ منجر خواهد شد.
ساختار ترب به شکلی طراحی شده که حق و حقوق فروشگاه و مشتری برابر نیست. مشتری ناراضی میتواند در ترب شکایت کند، اما فروشگاه در صورت متضررشدن — مثل نمایش اشتباه قیمت، درج نظر ناعادلانه یا کاهش ناگهانی رتبه — عملاً هیچ مسیر داخلی برای اعتراض ندارد. طبق قرارداد، ترب حق دارد فروشگاه را حذف یا محدود کند بدون اینکه توضیحی بدهد یا خسارتی بپردازد.
فروشگاههایی که با ترب کار میکنند، معمولاً با انبوه مشتریان کمسود و پُر دردسر مواجه میشوند. تصور کنید فروشگاه شما با دقت و کیفیت بالا کار میکند، اما مشتری معرفیشده از ترب، خریدی ۱۰ هزار تومانی ثبت میکند و با کوچکترین مشکل، اعتراض میکند. لغو سفارش؟ نتیجهاش کاهش امتیاز و تبلیغ منفی در سیستم ترب خواهد بود.
سئو و تولید محتوای اختصاصی در سایت خود فروشگاه
استفاده از شبکههای اجتماعی (اینستاگرام، تلگرام، واتساپ بیزینس) برای ارتباط مستقیم با مشتری
بازاریابی ایمیلی و پیامکی هدفمند برای حفظ ارتباط با خریداران قبلی
پلتفرمهای فروش مستقل و چندکاناله مانند وبسایت شخصی و مارکتپلیسهای معتبر
برندسازی اختصاصی تا مشتری به نام شما اعتماد کند، نه یک واسطه
توصیه پایانی: برای حفظ استقلال فروشگاهها و امنیت مشتریان، بهعنوان کاربر هرگز از ترب استفاده نکنید و بهعنوان فروشنده، آینده کسبوکار خود را به این پلتفرم وابسته نسازید.
«آزادی و استقلال در خرید و فروش، وقتی معنا دارد که واسطهای سودجو بر انتخاب شما سایه نیندازد؛ چه خریدار باشید چه فروشنده، نگذارید ترب برایتان تصمیم بگیرد.»
