فسفر یکی از عناصر اصلی رشد گیاهان و جزو سه عنصر کلیدی NPK است. بسیاری از کشاورزان اصطلاحات «کود فسفر» و «فسفات» را به جای هم استفاده میکنند، در حالی که تفاوتهای شیمیایی و کاربردی مهمی بین آنها وجود دارد. این مقاله به صورت علمی و کاربردی به بررسی فرق کود فسفر با فسفات، نقش آنها در تغذیه گیاهان و اثرات زیستمحیطی میپردازد.
نماد شیمیایی: P
عدد اتمی: 15
نافلز، بسیار واکنشپذیر
به صورت آزاد در خاک وجود ندارد و همواره در ترکیبات معدنی یا آلی یافت میشود.
فسفر سفید: سمی و بسیار واکنشپذیر
فسفر قرمز: پایدارتر، کاربردی در کبریتسازی
فسفر سیاه: پایدارترین شکل، نیمهرسانا
توسعه سیستم ریشهای قوی
افزایش گلدهی و تشکیل میوه
مشارکت در متابولیسم کربوهیدراتها
افزایش مقاومت به تنشهای محیطی
فسفات یک آنیون چنداتمی است که در آب و خاک به شکل محلول وجود دارد و تنها فرم قابل جذب برای گیاهان محسوب میشود.
یون دیهیدروژن فسفات (در خاکهای اسیدی)
یون مونو هیدروژن فسفات (در خاکهای خنثی تا کمی قلیایی)
یون فسفات کامل (در خاکهای قلیایی)
بیشترین جذب فسفات در pH بین ۶ تا ۷ اتفاق میافتد.
در خاکهای اسیدی، فسفات نامحلول میشود.
در خاکهای قلیایی، فسفات کلسیم تشکیل شده و جذب کاهش مییابد.
ویژگی فسفر (Phosphorus - P) فسفات (Phosphate) ماهیت عنصر شیمیایی ترکیب یونی حاوی فسفر و اکسیژن حضور در طبیعت به صورت آزاد وجود ندارد شکل قابل جذب گیاه مصرف مستقیم غیرعملی به صورت کود فسفاته استفاده میشود نقش در کشاورزی پایه تغذیه گیاهان منبع مستقیم جذب فسفر توسط ریشه
اصطلاح کود فسفر یک واژه تجاری است و شامل تمام محصولاتی میشود که برای تأمین فسفر گیاه استفاده میگردند. این کودها حاوی فسفاتهای محلول (مثل MAP، DAP یا TSP) هستند.
تنها ۱۰ تا ۳۰ درصد فسفر کودها در سال اول جذب گیاه میشود.
بخش زیادی تثبیت شده و به ترکیبات نامحلول تبدیل میشود.
نقش میکروارگانیسمها (مثل باکتریهای حلکننده فسفات و قارچهای میکوریزا) در آزادسازی فسفر تثبیتشده بسیار مهم است.
سنگ فسفات (آهستهرهش، مناسب کشاورزی ارگانیک)
سوپرفسفات ساده (SSP) → 16-20% P₂O₅ + گوگرد و کلسیم
سوپرفسفات تریپل (TSP) → 46% P₂O₅
مونوآمونیوم فسفات (MAP) → 11-52-0
دیآمونیوم فسفات (DAP) → 18-46-0 (رایجترین کود فسفاته)
ارتوفسفاتها و پلیفسفاتها → مناسب سیستم آبیاری قطرهای
رشد کند ریشه و ساقه
برگهای ارغوانی (تجمع آنتوسیانینها)
تأخیر در رسیدگی محصول
پخش سطحی + شخم
مصرف نواری (Banding) → کارایی بالا
کود آبیاری (Fertigation) → مناسب کشتهای گلخانهای و آبیاری قطرهای
کاهش جذب ریزمغذیهایی مثل روی و آهن
آلودگی آبهای سطحی و پدیده شکوفایی جلبکی
منابع فسفر جهان محدود هستند.
بازیافت از فاضلاب، کود دامی و پسماندهای آلی یک ضرورت آینده است.
استفاده از فناوریهایی مثل رسوبدهی استروویت میتواند به تولید کود فسفاته پایدار کمک کند.
تفاوت اصلی فسفر و فسفات در این است که فسفر یک عنصر شیمیایی پایه است، اما فسفات شکل قابل جذب آن برای گیاهان محسوب میشود. کود فسفر اصطلاحی تجاری است و عملاً همان ترکیبات فسفاته محلول هستند که در کشاورزی کاربرد دارند. شناخت این تفاوت به کشاورزان کمک میکند تا مصرف کود را بهینه کرده، هزینهها را کاهش دهند و از آلودگی زیستمحیطی جلوگیری کنند.
