گوگرد مایع برای انگور

گوگرد مایع (Liquid Sulfur) به عنوان یکی از پیشرفته‌ترین فرم‌های تغذیه‌ای-محافظتی در کشاورزی مدرن، نقشی دوگانه در گیاهان حساس نظیر خیار دارد: از یک سو تغذیه و فعال‌سازی مسیرهای متابولیک، و از سوی دیگر دفاع در برابر بیماری‌های قارچی نظیر سفیدک پودری و آنتراکنوز. پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که کاربرد متعادل این ماده می‌تواند تا حدود 15٪ افزایش عملکرد و کاهش قابل توجه بیماری‌ها را به همراه داشته باشد، مشروط بر آنکه دوز و نحوه استفاده به‌درستی کنترل شود.

یک نکته مهم قابل توجه دیگر در استفاده از گوگرد مایع انتخاب بهترین برند برای محلول پاشی گوگرد مایع است. برند بیوبی، لایف و کالچری بهترین نوع گوگرد مایع به صورت پایه کلسیم و پایه پتاسیم را تولید میکند که لوله تیپ را مسدود نمیکند و اثر سوزندگی بسیار پایین‌تری نسبت به انواع گوگرد‌های مایع دیگر دارد.

میزان مصرف گوگرد مایع برای خیار

۱. کاربرد خاکی (ایمن‌ترین روش)

مقدار: حدود ۲ تا ۴ لیتر گوگرد مایع در هر ۱۰۰۰ لیتر آب آبیاری

دفعات: هر ۲ تا ۳ هفته یک‌بار در دوره رشد فعال گیاه

زمان مصرف:

مرحله رشد رویشی (پس از استقرار نشا)

مرحله تشکیل گل و میوه

توضیح علمی: این روش بیشترین جذب ریشه‌ای و کمترین خطر سوختگی برگ را دارد، همچنین باعث بهبود فعالیت میکروبی خاک و افزایش جذب عناصر غذایی (N، P، Zn، Mn) می‌شود.

۲. محلول‌پاشی برگی (فقط با احتیاط و در دمای پایین)

غلظت مجاز: حداکثر ۰.3 تا 0.5 درصد (یعنی حدود ۳ تا ۵ سی‌سی در هر لیتر آب)

شرایط:

فقط در دمای زیر ۳۲ °C

در صبح زود یا عصر خنک

با فاصله حداقل ۲ هفته از محلول‌های روغنی یا امولسیون‌پذیر

هشدار: گیاه خیار از خانواده کدوئیان است و به گوگرد بسیار حساس می‌باشد؛ در بسیاری از محصولات صنعتی گوگرد، به صراحت منع مصرف برگی برای خیار ذکر شده است. مصرف زیاد یا در گرما باعث سوختگی برگ و میوه می‌شود.

۳. افزودن به خاک در ناحیه ریشه

میزان کاربرد خاکی مستقیم (تغذیه پایه): حدود ۰.5 تا ۰.6 گرم گوگرد خالص به ازای هر کیلوگرم خاک (مطابق مطالعات Agronomy 2024–2025)

اثرات مشاهده‌شده:

کاهش شدت سفیدک پودری تا ۸۰٪

افزایش عملکرد میوه تا ۸٫۸٪

بی‌اثر بر میکروارگانیسم‌های مفید خاک در محدوده دوز بهینه

۱. سازوکار تغذیه‌ای: نقش گوگرد مایع در متابولیسم خیار

گوگرد به عنوان چهارمین عنصر ماکرو پس از N، P و K شناخته می‌شود و در بیوسنتز آمینواسیدهای گوگرددار مانند سیستئین و متیونین نقش کلیدی دارد.

در قالب فرم محلول، گوگرد به سرعت در خاک یا محیط ریشه جذب شده و به سولفات تبدیل می‌شود. این یون در فرآیندهای زیر دخیل است:

افزایش کلروفیل و ظرفیت فتوسنتزی:

مطالعه‌ی Rahman et al., 2011 نشان داد که محلول گوگرد در خاک شنی باعث سبزینگی بیشتر برگ خیار و افزایش فعالیت آنزیم‌های تولید کلروفیل می‌شود.

بهبود جذب عناصر غذایی:

گوگرد مایع سبب افزایش دسترسی نیتروژن، فسفر، منگنز و روی در محیط ریشه شده و به‌واسطه‌ی کاهش pH خاک، قابلیت تبادل یونی عناصر ریزمغذی را افزایش می‌دهد. رشد و ساختار ریشه نیز بهبود می‌یابد که جذب عناصر را آسان‌تر می‌کند.

۲. اثرات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی بر خیار

تحقیقات از Emirate Univ. و مجموعه‌های پژوهشی Nature و ScienceDirect (2024–2025) نشان داده‌اند:

افزایش میزان پروتئین‌های محلول و ویتامین C در میوه‌ها که به طور مستقیم بر ارزش غذایی خیار تأثیر دارد.

افزایش فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی شامل SOD، POD و CAT؛ این آنزیم‌ها رادیکال‌های اکسیژن فعال (ROS) را خنثی کرده و سبب کاهش استرس‌های نوری، حرارتی و خشکی می‌شوند.

افزایش نرخ فتوسنتز خالص (Pn) و بازده تنفسی، که نهایتاً در افزایش عملکرد میوه منعکس می‌شود.

۳. نقش ضد‌قارچی گوگرد مایع در کنترل بیماری‌های خیار

گوگرد در حالت مایع دارای خاصیت ضدقارچی سیستمیک و تماسی است. مطالعات متعدد (Frontiers in Plant Science, 2021؛ PMC6758697) نشان داده‌اند:

آنتراکنوز: اسپری برگی ترکیب Bio‑Sulfur روی برگ‌های خیار، هیف‌های قارچ Colletotrichum orbiculare را مهار کرده و شدت بیماری را همانند بنومیل (قارچ‌کش تجاری) کاهش داد.

سفیدک پودری: کاربرد خاکی گوگرد مایع، وقوع بیماری Powdery Mildew را تا بیش از ۸۰٪ کم کرد، بدون اثر منفی بر میکروبیوم خاک.

کپک کرکی (Downy Mildew): مطالعات جدید در عراق و مصر (2025) نشان می‌دهند گوگرد مایع می‌تواند ایمنی درون‌زاد گیاه را تحریک کند و موجب رشد مجدد برگ‌های سالم پس از آلودگی شود.

۴. اثرات بر خاک و زیست‌میکروبیوم

گوگرد محلول اسیدیته خاک را کاهش داده و جذب عناصر ریزمغذی مانند Fe، Mn و Zn را افزایش می‌دهد. با این حال، استفاده بیش از حد منجر به:

کاهش تنوع باکتری‌های مفید،

اختلال در تعادل بیولوژیکی خاک،

احتمال افزایش سمیت گوگردی.

بنابراین، مقدار مصرف باید بر اساس آزمون خاک و نیاز واقعی محصول تنظیم شود؛ معمولاً بین ۲ تا ۴ لیتر در هزار لیتر آب برای آبیاری یا محلول‌پاشی مجاز گزارش شده است.

۵. اثرات زیست‌محیطی و ملاحظات ایمنی

هرچند گوگرد مایع از نظر تجزیه‌پذیری زیست‌محیطی ایمن‌تر از قارچ‌کش‌های مصنوعی است، اما حساسیت گیاه خیار به گوگرد به‌ویژه در دمای بالا (<32 °C) باید جدی گرفته شود.

هشدارهای علمی معتبر:

اسپری مستقیم روی برگ‌های خیار در آفتاب شدید منجر به نکروز و سوختگی می‌شود.

ترکیب گوگرد با روغن‌های گیاهی یا امولسیون‌های نفتی خطر را چند برابر می‌کند.

بهتر است گوگرد مایع در ساعات خنک روز (صبح زود یا عصر) و در غلظت‌های پایین‌تر از ۰.۵٪ استفاده شود.

۶. تحلیل عملکرد و کیفیت میوه

در مزرعه‌های آزمایشی، استفاده از گوگرد به شکل خاکی باعث:

افزایش تعداد گل ماده و وزن میوه‌ها تا ۸.۸۶٪،

بهبود TSS (مواد جامد محلول) و طعم میوه،

افزایش طول عمر نگهداری (Shelf Life) به دلیل محتوای ویتامین C بالاتر،

اما ممکن است در برخی دوزهای بالا قند محلول کاهش یابد (تغییر اولویت انرژی گیاه از تولید شیرینی به دفاع فیزیولوژیک).

۷. رویکرد نوین علمی: «تغذیه خاکی به جای محلول‌پاشی برگی»

مقاله منتشرشده در Agronomy (2024) انقلابی در روش استفاده از گوگرد ایجاد کرد.

در این تحقیق، افزودن گوگرد مایع به خاک خیار, به جای اسپری روی برگ، باعث کنترل موفق سفیدک پودری و حذف خطر سوختگی شد. این یافته، مسیر تازه‌ای برای «کاربرد ایمن گوگرد در کدوئیان» ترسیم می‌کند.