کره ماه، در هر ماه قمری یک بار به طور کامل دور زمین میچرخد. این دور کامل را به دوازده قسمت تقسیم کرده اند. اولین آنها برج حَمَل و آخرین آنها برج حوت است. هنگامی که کره ماه در چرخش خود به دور زمین به برج عقرب میرسد، قمر وارد عقرب میشود و هنگامی که از برج عقرب خارج میشود، گفته میشود قمر از عقرب خارج شد. ورود و خروج کره ماه در برج عقرب، دو روز و نیم طول میکشد و این حالت در هر ماه قمری یک بار رخ میدهد.
در ماههایی نظیر آبان، آذر و دی، به خاطر این که خورشید در برج عقرب قرار دارد، عبور ماه از آن در روز اتفاق میافتد که به علت روشنایی خورشید، تنها ماه دیده خواهد شد. در مقابل، در ماههایی نظیر خرداد و تیر، ماه در شب از صورت فلکی عقرب عبور میکند و در چنین شبهایی، از زمان غروب آفتاب تا طلوع آفتاب روز بعد میتوان هم ماه و هم صورت فلکی عقرب را رویت کرد.
در بعضی موارد پدیده قمر در عقرب با گذر ماه از برابر ستاره قلبالعقرب همراه است که این اتفاق تقریباً هر سال یک بار رخ میدهد و در همه جهان قابل مشاهدهاست اما ناظر در هر نقطهای از زمین با اختلاف درجه و ساعت این واقعه را مشاهده میکند.
صورت فلکی عقرب به دلیل حضور ستاره سرخ قلبالعقرب در آن، در افکار پیشینیان خوشیمن نبوده و پدیده قمر در عقرب در باور تاریخی واقعهای شوم محسوب میشدهاست. چنانکه در لغتنامه دهخدا آمده است؛ قمر در عقرب، یعنی ماه در برج عقرب قرار گیرد. حادثه ای نحس که مردم از انجام کارها خودداری میکنند. همچنین قمر در عقرب را کنایه از نابسامانی اوضاع و احوال دانستهاند. در مقابل، عبور سالانه خورشید از صورت فلکی اسد (که در ماه مرداد رخ میدهد) نیک و خوشیمن دانسته میشد.
پدیده نجومی قمر در عقرب در سنگنوشتهها و حجاریهای باستانی نیز به نمایش درآمده است. شاعران و دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان بیرونی، رازی و شرفالدین مسعودی به این واقعه نجومی در آثار خود اشاره کردهاند.
از جمله احادیثی که چنین باورهایی را تأیید میکند، حدیثی از امام صادق(ع) است.
امام صادق (علیه السلام): «مَنْ سَافَرَ أَوْ تَزَوَّجَ وَ الْقَمَرُ فِي الْعَقْرَبِ لَمْ يَرَ الْحُسْنَى؛ زمانیکه قمر در عقرب است، هر کس مسافرت کند یا عقد نکاح نماید، نیکویى نبیند.» (کافی، ج 8 ص 275- بحارالانوار، ج 100 ص 268- وسائل الشیعه، ج 11 ص 367)
