۳۶۵ روز تغییرات

اگر از طرفداران فناوری ، استارت آپ ها و حتی خود دیجیکالا باشید احتمالا در یک سال گذشته اسم سوپرنوا(پلتفرم جدید دیجیکالا) را شنیده اید. با رسیدن به جشن یکسالگی لانچ این پلتفرم در دیجیکالا، لازم دانستم که در مورد این پلتفرم از زوایایی که تاکنون شاید مطلبی منتشر نشده، مطلبی بنویسم. البته باید خاطر نشان کنم که این مقاله را ابتدا به زبان انگلیسی نوشته بودم و این نسخه، نسخه ترجمه شده آن است که در بعضی قسمتها توضیحات بیشتری نسبت به نسخه انگلیسی دارد. در این مقاله مروری خواهیم داشت در مورد پروژه سوپرنوا و دستاوردهای مهم مرتبط با این پروژه در دیجیکالا از سه زاویه دید : مالکین و ذینفعان کسب و کار ، تیم محصول و تیم مهندسی نرم افزار. قاعدتا هر کدام از این دستاوردها جزییات فراوانی دارند که در این مقاله فرصت بررسی این جزییات وجود نخواهد داشت و بنده سعی کردم که به صورت خلاصه به هر کدام از آنها اشاره کنم.

سوپرنوا ، پلتفرم تجارت الکترونیکی قدرتمند دیجیکالاست که در سال ۱۳۹۷ جایگزین پلتفرم قبلی شد. همزمان با اجرای این پروژه قسمتهای بسیار حساسی از سیستم بازنگری و بازنویسی شد. مانند سیستم مالی، پروسه ها عملیات ، پنل فروشندگان دیجی کالا ، وب سایت دیجی استایل و سیستم قیمت گذاری و بسیاری از زیر سیستم های دیگر که در سال گذشته بهبود داده شدند.

این مقاله برای چه کسانی مفید خواهد بود؟

  • مدیران عامل (CEO)، که در فکر گسترش کسب و کار خود هستند.
  • معاونان فناوری (CTO)، که برای داشتن قابلیت بیشتر ، قصد به روز رسانی پلتفرم خود را دارند.
  • معاونان محصول (CPO)، که میخواهند تیم های محصول موثرتری داشته باشند.

نگاه از زاویه مالکان و ذینفعان کسب و کار - گسترش کسب و کار

با یک استوری (Story) کلی درباره خواسته های هر یک از ذینفعان کسب و کار آنلاین شروع میکنیم البته این یک استوری کوچک نیست بلکه عمده خواسته های ذینفعان از یک سیستم است :

به عنوان یک ذینفع یا مالک کسب و کار ، میخواهم کسب و کار و خود را گسترش دهم، کالای یا سرویس بیشتری بفروشم، تعداد سفارشات مشتریان را بیشتر کنم، سود خالص( یا ناخالص) را بالا ببرم، هزینه های بازاریابی را کاهش دهم، تعداد کاربران فعال را افزایش دهم و …

اگر به هر کدام از اهداف بالا دقت کنیم، متوجه میشویم که هر کدام در نهایت به یک قسمت از پلتفرم سوپرنوا وابسته هستند و بدون داشتن قابلیت هایی که در زمان مناسب پشتیبان این اهداف باشد، رسیدن به این اهداف سخت و یا غیر ممکن خواهد بود. در ادامه برخی از این امکانات را بررسی خواهیم کرد.

تاثیر مستقیم روی توسعه پایدار

قبل از هر چیزی، باید به این سوال پاسخ دهیم، آیا رسیدن به اهداف ذکر شده با پلتفرم قبلی امکان پذیر بود؟ پاسخ "شاید" خواهد بود.ولی در حقیقت این سوال باید دقیق تر مطرح شود، آیا رسیدن به اهداف ذکر شده با پایداری لازم و کیفیت و هزینه مناسب توسط پلتفرم قبلی امکان پذیر بود؟ پاسخ "خیر" خواهد بود. علت این است که ارایه برنامه ریزی واقعی و دقیق همراه با تاریخ تحویل مشخص در پلتفرم قبلی امکان پذیر نبود و رسیدن به اهداف غیر ممکن بود ولی در پلتفرم جدید اهداف با برنامه ریزی دقیق و واقعی و قبل از اینکه ارزش خود را در مارکت از دست بدهند، قابل دستیابی خواهند بود.

پلتفرمی بدون محدودیتهای یکپارچه سازی

برای گروه نسبتا بزرگی از شرکت ها که بزرگترین کسب و کار آنلاین در خاورمیانه را تشکیل میدهند، قابلیت یکپارچگی از امکانات کلیدی و پر اهمیت است که در پلتفرم جدید به صورت جدی پشتیبانی شده است که این امکان را به تمام شرکت های زیر مجموعه مانند دیجی پی و فیدیبو میدهد که به راحتی تمام امکانات خود را به پلتفرم دیجی کالا (پلتفرم فروش یا پنل فروشندگان) متصل کنند. بنابراین بیزینس دیجیکالا دیگر نگران اتصال هر کدام از سرویس ها مجموعه خود نخواهد بود و دیجیکالا به عنوان یک کسب و کار آنلاین مبتنی بر سرویس دهنده/ گیرنده شناخته خواهد شد.

حرکت به سمت Business as service

جلوگیری از در هم تنیدگی سیستم نرم افزاری نیاز اولیه گسترش کسب و کار مخصوصا آنلاین است بنابراین هر Entity/Service باید به صورت جداگانه قابلیت سرویس دهی ، پشتیبانی و نهایتا قابلیت درآمد زایی داشته باشد. بنابراین پلتفرمی با قابلیت نگهداری دیتا به صورت غیر مرتبط و توسعه محصولات به صورت جداگانه و به عنوان یک سرویس مستقل، ضروری به نظر میرسد. به عنوان یک قاعده کلی ،سرویسهای اصلی یک کسب و کار آنلاین می توانند به صورت جداگانه رشد کرده و به عنوان خدمات و شرکتهای جداگانه درآمد کسب کنند. نمونه بارز این موضوع، سرویس لجستیک آمازون است که می تواند به عنوان یک سرویس جدا و درآمدزا در نظر گرفته شود.

آمادگی فعال کردن کسب و کارهای جدید و گسترش آنها

اولین فکر در ذهن هر یک از ذینفعان کسب و کار این است که آیا می توانم تجارت فعلی خود را گسترش دهم؟ این سوالی است که پلتفرم جدید با نشان دادن توانایی اضافه کردن مدل های جدید کسب و کار به صورت سریع و قابل ارتقا پاسخ داده است. برای درک بهتر می توانیم به پروژه DK Fresh (فروش محصولات غذایی خشک، تازه و یخ زده) اشاره کنیم. DK Fresh گروه جدید کسب و کار در دیجیکالا است که روی محصولات خوراکی خشک ، تازه و یخ زده تمرکز دارد که در کمتر از 2 ماه آماده بهره برداری شد. همراه با این پروژه چندین پروژه های مهم دیگر مانند چند انباری و قابلیت ارسال سریع (۳ ساعته) نیز راه اندازی شده است. بنابراین مشاهده میشود که پلتفرم جدید طوری از نیازهای کسب و کار پشتیبانی می کند که ارزش آن ایده در زمان مشخص حفظ شود.

نگاه از زاویه تیم مهندسی - تبدیل شدن به یک شرکت فناوری

تجربه هیجان انگیز

کابوس همه توسعه دهندگان نرم افزار انجام کارهای تکراری ، غرق شدن در مشکلات فنی و بدهی های فنی ، کمبود فضای کافی برای توسعه و بهبود عملکرد سیستم است. از طرف دیگر ، علاقه بیشتر توسعه دهندگان، یادگیری و توسعه سیستم با فناوری های جدید است. بنابراین اگر ساختار تیم و پلتفرم چنین فرصتی فراهم کند ، این بستر قابل فراهم شدن است و تمام گروه مهندسی هم انگیزه لازم برای ارائه بهترین کار را دارند و هم پلتفرم به صورت همیشگی در حال به روز رسانی با تکنولوژی و متدهای جدید است. شاید ساده به نظر برسد ، اما این موضوعات به ظاهر ساده مشکلات زیادی را برای یک کسب و کار آنلاین رقم خواهد زد.

توسعه دهندگان دیگر فقط توسعه دهندگان معمولی نخواهند بود ، آنها می توانند با استاندارد کردن فرآیند و حذف کارهای تکراری ، مسائل را کاملا از طریق راه حل های علمی و استاندارد بررسی و حل کنند. ثبات و کارایی پلتفرم همچنین باعث شده که افراد خارج از تیم هم علاقه مند به همکاری در دپارتمان فناوری دیجیکالا شوند و این باعث تسهیل پروسه جذب نیروها حرفه ای شده است.

ساختن پلتفرم ، ساختن ساختار استاندارد ، ساختن فرهنگ

تأثیر پلتفرم جدید فقط به توسعه سیستم نرم افزاری محدود نمی شود ، بلکه تا حد قابل توجهی بر ساختار تیم نیز تاثیر گذاشته است. بیشتر اوقات پیچیدگی یک پلتفرم ،ساختار تیم را تحت تاثیر قرار میدهد نمیتوان به راحتی نیروی انسانی را به تیم ها اختصاص داد. در صورتی که انعطاف پذیری پلتفرم جدید باعث شده است تیم ها به درستی تعریف شوند ، برنامه ریزی نیز به صورت صحیح و واقع بینانه انجام می شود و تعادل مناسب بار مسئولیت بین تیمهای مهندسی را باعث شده است.

از طرف دیگر ، انعطاف پذیری پلتفرم منجر به تشکیل ساختار تیم محصول با کارایی ، فرهنگ مشارکت تیمی و کار تیمی عالی به خصوص در مدیریت اصولی وابستگی بین محصولات (Products Dependencies) شده است.

تمرکز روی تولید علم

یکی از اهداف مهم برای شرکتهای فناوری، تولید علم و تجربه است و کاملاً بدیهی است که این هدف به زمان نیاز دارد. اما این زمان به سادگی ایجاد نخواهد شد مگر اینکه پروژه های تحقیقاتی در برنامه توسعه پلتفرم قرار داشته باشد. تعریف این پروژه ها و قابلیت های پلتفرم به توسعه دهندگان اجازه می دهد که زمان مطالعه بیشتری داشته باشند و همچنین فضا لازم برای آزمون و خطا و به دست آوردن تجربه هایی که در شرکتهای مشابه قابل دستیابی نیست را به به وجود آورده است. این نکته باعث شده است که تجربه های به دست آمده، در سایر استارت آپ ها و شرکت های اکوسیستم کسب و کار آنلاین کشور، قابل استفاده باشد. محاسبات ابری (Cloud Computing) و پروژه های هیجان انگیز بر پایه AI در Digikala Next از بهترین نمونه های این پروژه های ویژه است.

کلید اصلی موفقیت هر کسب و کار آنلاین ، استفاده کاربردی از دانش و تکنولوژی های جدید است. تعالی یک کسب و کار موفق زمانی مشخص میشود که استفاده از تکنولوژی های نوین و راه حل های علمی تاثیر مستقیم بر اهداف شرکت داشته باشد. به عنوان مثال ، استفاده از هوش مصنوعی برای سیستم پیشنهاد محصولات ، قیمت گذاری پویا یا شخصی سازی از طریق بررسی رفتار که همه آنها در پروژه های توسعه پلتفرم فعلی گنجانده شده اند. این بستر باعث ایجاد پل ارتباطی بین دیجیکالا و دانشگاه ها برای استفاده از ظرفیت علمی اعضای هیئت علمی و دانشجویان علاقه مند به این موضوعات نیز شده است.

نگاه از زاویه تیم محصول - بزرگ فکر کردن

به خاطر داشته باشید که تفکر ، ایده و استراتژی بدون داشتن ابزار مناسب قابل دستیابی نیستند. سرعت، کیفیت توسعه و گسترش یک بستر، تاثیر مستقیمی بر اندازه تفکر و ایده های جسورانه در شرکت خواهد داشت. لحظه رونق یک شرکت فناوری ، تحقق ایده های رقابتی و جاه طلبانه مدیران محصولات است و یک پلتفرم قابل اعتماد، شما را به عنوان یک مدیر محصول به یک تصمیم گیرنده قابل اعتماد از طرف بیزینس تبدیل می کند.

هدایت استراتژی ، دستیابی به بهترین نتیجه

با توجه به اینکه هدایت جریان کار بین پلتفرم نرم افزاری و بیزینس پلن توسط تیم محصول انجام می شود ، بستر جدید این امکان را داده است تا استراتژی و چشم انداز هر محصول با برنامه ریزی واقع بینانه تر هدایت شود و هیچگونه جلوگیری از تغییرات اساسی وجود ندارد و همچنین مدیریت وابستگی های بین محصولی، کاملا شفاف مدیریت می شود. در حقیقت ، مدیران محصول با پشتیبانی از طرف پلتفرم جدید می توانند به راحتی ایده های خود را گسترش دهند و به عنوان محرک استراتژی ، بهترین تصمیم را برای محصول خود اتخاذ کنند ، نه لزوماً تصمیمی که باید بخاطر کمبود امکانات سیستم مجبور به گرفتن آن هستند.

شکستها و تجربه های آموزنده

در بحث توسعه نرم افزار ، یکی از اهداف این است که مسائل بالقوه ای که ممکن است در فرایند کلی ایجاد مشکل کنند، شناسایی و با حداقل زمان و هزینه برطرف شوند. نکته کلیدی این است که چه زمان متوجه مشکل می شویم؟ آیا یک ماه یا یک سال؟ اگر نتیجه تغییرات و یا لانچ، مشکل ایجاد کرده باشد، باید سریع متوجه آن شویم قبل از اینکه مشکل ایجاد شده از یک تجربه تبدیل به بحران شود. پلتفرم جدید چه کمکی به تجربه کردن در سیستم به مدیران محصول می دهد؟ پلتفرم سوپرنوا از دو جنبه در این موضوع تاثیر گذار است. ۱- امکان تغییرات سریع ۲- امکان مانیتورینگ دقیق. بنابراین این پلتفرم به مدیران محصول اجازه می دهد تا محصولات خود را سریعتر از گذشته آزمایش کنند و بازخورد مشتریان را سریعتر و دقیق تر بدست آورند.

جمع بندی

اگر بخواهیم در از همان سه زاویه ای که در بالا اشاره کردیم به جمع بندی بپردازیم ، یک پلتفرم قوی برای یک کسب و کار آنلاین باید محیطی برای رشد پایدار باشد. از نظر تیم مهندسی ، باید بر اساس استانداردهای جهانی و علمی و همچنین قابلیت گسترش را دارا باشد. علاوه بر این ، از منظر تیم محصول ، باید پاسخگوی تمام ایده های بزرگ و برنامه ریزی های دقیق باشد.

از طرف دیگر ، پروژه تغییر پلتفرم یک تصمیم پرخطر و پرهزینه است و زمانی باید اتفاق بیفتد ، که برای کسب و کار ارزش افزوده داشته باشد و بدون آن البته دستیابی به اهداف کسب و کار متوقف خواهد شد. علاوه بر داشتن تیم مهندسی و پلتفرم قوی ، بدون شک داشتن تیم اجرایی کارآمد برای تحلیل کلیه نیازها، راه اندازی امکانات جدید ، برنامه ریزی تست ها (UAT) ، آماده کردن سایر تیمها و مدیریت ارتباطات بین تیم ها امری جدایی ناپذیر است.

بدون شک پروژه سوپرنوا یکی از بزرگترین پروژه های نرم افزاری کشور از نظر حجم کار نرم افزار و مهندسی، نیروی انسانی درگیر در پروژه و ارزش افزوده ایجاد شده برای شرکت است. تمامی مطالبی که در بالا به آن اشاره شد فقط بخشی از ارزش و امکانات این پلتفرم است. در یک سال گذشته که این پلتفرم در حال توسعه بوده است، شاید بیش از ۱۰۰٪ به امکانات اولیه آن اضافه شده که این نتیجه همکاری و سخت کوشی تمام پرسنل دیجی کالا، همکاری تمام معاونان و مدیران و علی الخصوص تیم تکنولوژی دیجی کالا.

امیدوارم این مقاله برای تمام دوستان و همکاران در اکوسیستم استارتاپی کشور و شاغلین در حوزه نرم افزار مفید باشد.

برای مشاهده نسخه انگلیسی مقاله اینجا کلیک کنید.