دنیای توکنهای غیرمثلی (NFT) این روزها خیلی سر و صدا کرده و هنرمندان، طراحان و تولیدکنندگان محتوا با شوق به این عرصه وارد میشوند. اما در کنار هیجان و فرصتهای جدید، یک موضوع همیشه مهم بوده و هست: حقوق مالکیت معنوی و قوانین کپیرایت. درست است که NFTها این امکان را به شما میدهند که آثار دیجیتال خود را ثبت، بفروشید یا منتقل کنید، اما این سؤال همیشه مطرح است که آیا صرف ساختن یک NFT به معنای انتقال قانونی حق نشر یا کپیرایت اثر است؟
واقعیت این است که مرز بین مالکیت توکن و حقوق قانونی اثر هنوز برای بسیاری روشن نیست. وقتی حرف از بلاکچین میشود، اغلب فکر میکنیم همه چیز شفاف و امن است، اما دنیای غیرمتمرکز با پیچیدگیهای حقوقی خودش همراه است. در این مقاله از بلاگ کیف پول من قصد داریم نگاهی عمیق به این مسئله داشته باشیم: تعریف حقوق مالکیت معنوی در دنیای NFTها، حقوق خالق اثر و آنچه خریداران NFT واقعا به دست میآورند.
NFTها داراییهای دیجیتال منحصربهفرد هستند که روی بلاکچین ایجاد میشوند و برخلاف ارزهای دیجیتال مثل ارز بیت کوین یا اتریوم، قابل تعویض با هم نیستند. هر NFT یک اثر دیجیتال خاص، مانند تصویر، ویدیو، موسیقی یا حتی یک دارایی فیزیکی را نمایندگی میکند و با ثبت روی بلاکچین، مالکیت آن شفاف و تغییرناپذیر میشود.
فرایند ایجاد NFT یا همان "مینت کردن NFT" از طریق قراردادهای هوشمند انجام میشود؛ کدهایی که قوانین مالکیت و انتقال را به صورت خودکار اجرا میکنند. پلتفرمهایی مثل OpenSea و SuperRare در سطح جهانی و Nftbaz در ایران خدمات حرفهای برای ساخت و مدیریت NFT ارائه میدهند.
NFTها نه تنها راهی برای اثبات مالکیت دیجیتال هستند، بلکه در حوزههایی مثل هنر، بازی، کلکسیونها و حتی املاک، نقش مهمی در شکلگیری اقتصاد دیجیتال آینده دارند. این داراییها به هنرمندان اجازه میدهند آثار خود را به صورت دیجیتال به فروش برسانند و برای خریداران، فرصتی برای سرمایهگذاری یا جمعآوری آثار منحصر به فرد فراهم میکنند.
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که افراد در دنیای NFT انجام میدهند، این است که فکر میکنند با خرید یک NFT، تمام حقوق قانونی اثر را دارند. در حقیقت، مالکیت توکن صرفاً به خود NFT محدود میشود و مالکیت معنوی یا حقوق کپیرایت اثر، اغلب همچنان در اختیار خالق اثر است.
با اینکه فناوری بلاکچین امکان ثبت دائمی مالکیت را فراهم کرده، اما بدون قوانین مشخص برای حمایت از خالقان، مسیر برای سوءاستفاده باز است. هنرمندان و تولیدکنندگان محتوا وقتی وارد بازار NFT میشوند، انتظار دارند حقوقشان رعایت شود و امکان نقض حق نشر اثرشان وجود نداشته باشد. این اطمینان نه تنها امنیت حقوقی اثر را تأمین میکند، بلکه اعتماد کاربران به کل اکوسیستم NFT را نیز تقویت میکند.
بنابراین، نکته کلیدی این است که توکنیزه کردن یک اثر دیجیتال به معنای واگذاری یا دریافت حقوق مالکیت معنوی آن نیست، مگر اینکه این مسئله به صورت صریح در قرارداد هوشمند یا شرایط پلتفرم ذکر شده باشد.
سؤال اصلی این است: وقتی یک NFT میخرید، دقیقاً چه چیزی را مالک میشوید؟
هر NFT دارای یک شناسه منحصربهفرد و امضای دیجیتال است که مشخص میکند چه کسی دارنده رسمی آن توکن است. اما این مالکیت صرفاً به خود توکن محدود میشود و به معنای مالکیت کامل محتوای دیجیتال نیست.
به عبارت دیگر، خریدار NFT در اصل یک گواهی دیجیتال از دارایی را در اختیار دارد، نه خود اثر یا حقوق قانونی آن. به همین دلیل، اگر کسی از تصویر یا ویدیو اسکرینشات بگیرد یا نسخهای دستکاری شده منتشر کند، معمولاً نمیتوان به راحتی جلوی آن را گرفت. حتی ثبت مالکیت NFT در بلاکچین تضمینکننده کنترل کامل بر محتوا نیست، چرا که قوانین بینالمللی و نهادهای اجرایی مرکزی در حوزه دیجیتال هنوز محدود هستند.
خرید NFT به معنای داشتن حق استفاده انحصاری، انتشار یا فروش مجدد اثر نیست، مگر اینکه این موارد بهطور صریح در قرارداد هوشمند یا شرایط پلتفرم مشخص شده باشد. تفاوت میان مالکیت توکن و حقوق معنوی اثر یکی از مهمترین چالشهای دنیای NFTهاست و تا زمانی که زیرساختهای قانونی و فنی این فضا توسعه پیدا نکند، کاربران باید با دقت و آگاهی وارد این بازار شوند.
مالکیت اثر اصلی: خالق اثر دیجیتال مالک اصلی حق چاپ و مالکیت معنوی است. او میتواند اثر را مینت، منتشر و به بازار عرضه کند. حتی پس از فروش NFT، اغلب حقوق معنوی اثر همچنان در اختیار خالق باقی میماند.
حقوق خریداران NFT: خریداران معمولاً فقط حق خرید، فروش یا انتقال توکن دیجیتال را دارند و اجازه بهرهبرداری تجاری یا چاپ اثر بهطور پیشفرض به آنها داده نمیشود، مگر اینکه قرارداد هوشمند به صورت صریح این حقوق را بدهد.
تفاوت قراردادهای مالکیت: حقوق مالکیت و استفاده از NFT میتواند بسته به توافق فروشنده و خریدار متفاوت باشد. برخی فروشندگان تمام حقوق را منتقل میکنند، در حالی که در بسیاری از موارد، تنها خود NFT منتقل میشود و حقوق معنوی اثر در اختیار خالق باقی میماند.
نقش قرارداد هوشمند: قراردادهای هوشمند شرایط حقوق مالکیت و استفاده از اثر را ثبت میکنند. این قراردادها نحوه استفاده، فروش، چاپ و حتی حق کپیبرداری را مشخص میکنند و شفافیت و امنیت بیشتری برای طرفین فراهم میکنند.
چالشها و مخاطرات سوءاستفاده: حتی با وجود قراردادهای دقیق، خطر سوءاستفاده و نقض کپیرایت همیشه وجود دارد. کپی غیرمجاز آثار دیجیتال و استفاده از باگهای سیستم، از جمله چالشهای مهم در دنیای NFTها هستند.
اهمیت توسعه قوانین و امنیت بیشتر: برای حفظ حقوق هنرمندان و افزایش اعتماد بازار NFT، قوانین دقیقتر و فناوریهای امنیتی پیشرفته ضروری هستند. این اقدامات تضمین میکنند حقوق مالکیت معنوی به صورت کامل و عادلانه رعایت شود.
پرونده جیزی و دیمون دش: دیمون دش بدون مجوز، یکی از آلبومهای جیزی را به صورت NFT منتشر کرد و دادگاه شد.
توکنایز کردن کارتهای Magic: The Gathering: گروهی NFT کارتهای دیجیتال این بازی را منتشر کردند بدون توجه به قوانین مالکیت معنوی، که با واکنش شدید شرکت سازنده مواجه شد.
شکایت برند هرمس از MetaBirkins: NFTهای MetaBirkins شباهت زیادی به محصولات اصلی هرمس داشتند و نقض حقوق معنوی محسوب شد.
این مثالها نشان میدهند که رعایت قوانین کپیرایت نه تنها الزامی است، بلکه باعث حفظ اعتبار و امنیت بازار دیجیتال میشود.
اطمینان از اصالت اثر: قبل از مینت کردن، مطمئن شوید اثر اورجینال و متعلق به شماست.
رضایت همه سازندگان اثر مشترک: اگر اثر گروهی است، اجازه همه افراد دخیل ضروری است.
احترام به حقوق معنوی سفارشدهنده: آثار سفارشی متعلق به سفارشدهنده هستند و بدون اجازه نمیتوان NFT ساخت.
بررسی قراردادهای فروش پیشین: اگر اثر قبلاً فروخته شده، قراردادها را با دقت بررسی کنید یا با وکیل مشورت کنید.
دریافت مجوز از هنرمندان دیگر: اگر از آثار دیگران الهام گرفتهاید، مجوز قانونی لازم است.
با رعایت این نکات میتوانید به صورت حرفهای و قانونی وارد بازار NFT شوید و از مشکلات حقوقی احتمالی جلوگیری کنید.
در دنیای NFT، حفظ حقوق کپیرایت و مالکیت معنوی یکی از مهمترین چالشهاست. رعایت قوانین، از اختلافات حقوقی جلوگیری میکند و ارزش آثار دیجیتال را تضمین میکند. قراردادهای هوشمند نقش کلیدی در تعیین حدود استفاده و انتقال حقوق دارند و آگاهی کاربران و هنرمندان، همراه با تعامل با نهادهای قانونی، حفاظت از حقوق معنوی را تقویت میکند.
فناوری بلاکچین با ثبت شفاف و غیرقابل تغییر مالکیت، بستری مناسب برای هنرمندان و ناشران ایجاد کرده است، اما موفقیت واقعی نیازمند توسعه قوانین، استانداردهای حقوقی و همکاری فعالان بازار است. رعایت دقیق حقوق کپیرایت کلید رشد سالم و پایدار اکوسیستم NFT خواهد بود.
