«چربیها و باروری» یکی از موضوعات پربحث و در عین حال پرتحقیق در تغذیه دام است؛ موضوعی که در مورد آن دادههای گاه متناقض و ادعاهای متنوعی درباره انواع مکملهای چربی خوراک دام مطرح شده است. اما شواهد علمی واقعاً چه میگویند؟
مطالعهای جامع که بهتازگی توسط پژوهشگران استرالیایی و در قالب متاآنالیز انجام شده، پایهای علمی و قابل اتکا در اختیار ما قرار میدهد. متاآنالیز یکی از قویترین روشهای آماری برای تجمیع نتایج تحقیقات مختلف و استخراج پیامهای کلیدی است. نتایج این بررسی نشان داد که استفاده از مکملهای چربی در جیره، احتمال آبستنی را بهطور متوسط ۲۷ درصد افزایش میدهد.
البته این به آن معنا نیست که چنین پاسخی در همه گاوها و در همه گاوداریها دقیقاً به یک شکل دیده شود. انواع مختلف چربیها، سیستمهای زیستی متفاوتی را در بازههای زمانی مختلف – از اواخر آبستنی تا تثبیت آبستنی بعدی – تحت تأثیر قرار میدهند. بنابراین استفاده از مکمل چربی برای بهبود تولیدمثل و انتخاب نوع مناسب آن، نیازمند تشخیص دقیق مشکل تولیدمثلی گله است.
آیا رحم گاو پس از زایش بهدرستی به وضعیت طبیعی خود بازنمیگردد؟
آیا بالانس منفی انرژی، شروع مجدد فعالیت تخمدانها را به تأخیر انداخته است؟
آیا جنین جوان قبل و بعد از «تشخیص مادری» (زمان لانهگزینی در رحم و شروع تشکیل جفت) حمایت تغذیهای کافی دریافت میکند؟
تغذیه با چربی، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم، میتواند بر همه این فرآیندهای حیاتی اثرگذار باشد. با این حال، در ادامه تمرکز ما بر بقای جنین و رشد اولیه آن خواهد بود.
در چند روز ابتدایی پس از لقاح، جنین از مادهای مغذی به نام «هیستوتروف» تغذیه میکند؛ ترکیبی از مواد مغذی و فاکتورهای رشد که تحت تأثیر هورمون پروژسترون از رحم ترشح میشود. میزان پروژسترون موجود در خون رحم، حاصل تعادل بین تولید آن در جسم زرد تخمدان (از کلسترول) و تجزیه آن در کبد است.
تحقیقات نشان دادهاند که در گاوهای پرتولید، بهدلیل مصرف بالای ماده خشک و افزایش جریان خون کبدی، تجزیه پروژسترون سریعتر انجام شده و همین موضوع میتواند یکی از دلایل کاهش باروری باشد.
مطالعات متعدد ثابت کردهاند که افزودن چربیهای محافظتشده شکمبهای باکیفیت به جیره گاو شیری، باعث افزایش سطح پروژسترون در خون میشود. این دقیقاً همان هدفی است که در فرمولاسیون مکملهای پودر چربی تولیدی شرکت کیمیا رشد صنعت البرز با برند نیکو رشد پایا دنبال میشود؛ محصولاتی که با مهندسی معکوس و الهام از نمونههای موفق بینالمللی مانند مگالاک طراحی شدهاند.
در پژوهش دانشگاه ناتینگهام، افزایش خطی پروژسترون خون در روزهای حساس پس از تخمکگذاری، با افزایش سطح چربی محافظتشده در جیره مشاهده شد. این نتایج، اهمیت استفاده از منابع چربی استاندارد و پایدار را بهخوبی نشان میدهد.
چند مکانیسم مختلف برای این اثر مثبت مطرح شده است:
بهبود وضعیت انرژی در اوایل شیردهی باعث رشد بهتر فولیکولها شده و در نتیجه، پس از تخمکگذاری سلولهای بیشتری برای تولید پروژسترون در دسترس خواهند بود.
اسیدهای چرب حاصل از مکملهای خوراکی، بهصورت لیپوپروتئین در بدن منتقل میشوند و همین موضوع باعث افزایش انتقال کلسترول (پیشساز پروژسترون) به تخمدانها میشود.
برخلاف چربیهای ذخیرهای بدن که بهصورت NEFA (اسیدهای چرب غیر استریفیه) آزاد میشوند و اغلب با کاهش باروری همراهاند، چربیهای خوراکی محافظتشده – مانند مکملهای پودر چربی نیکو رشد پایا – مسیر متابولیکی متفاوت و اثرات فیزیولوژیک مطلوبتری دارند.
با توجه به ارتباط چندلایه بین چربی جیره و تولیدمثل، میتوان به یک رویکرد برنامهریزیشده و هدفمند فکر کرد؛ یعنی استفاده از منابع مناسب چربی در مراحل مختلف از اواخر آبستنی تا تثبیت آبستنی. هرچند اجرای این رویکرد در سطح گاوداری، بهدلیل نحوه گروهبندی و تغذیه دامها، چالشهایی دارد.
نتایج تحقیقات نشان میدهد که بیشترین نرخ آبستنی پایدار زمانی حاصل میشود که مکمل چربی پس از شروع مجدد فعالیت تخمدانها بعد از زایش استفاده شود. این یافته، کاملاً با استراتژی تغذیهای پیشنهادی شرکت کیمیا رشد صنعت البرز برای مصرف هدفمند مکملهای پودر چربی همراستا است.
چربی و تولیدمثل بدون تردید به یکدیگر وابستهاند. درک عمیقتر از زیستشناسی این ارتباط، به دامدار و متخصص تغذیه کمک میکند تا سطح و منبع مناسب چربی را برای گاو هدف انتخاب کند. نتیجه این انتخاب صحیح، بهبود باروری، کاهش فاصله گوسالهزایی و در نهایت افزایش سودآوری گاوداری خواهد بود؛ هدفی که محصولات نیکو رشد پایا برای دستیابی به آن طراحی شدهاند.
منابع علمی
رودنی و همکاران (2015)
مجله علوم دامپروری (Journal of Dairy Science)، جلد 98، صفحات 5601–5620
بررسی متاآنالیز تأثیر چربیهای جیرهای بر باروری گاو شیری
گارنزورثی و همکاران (2008)
مجله علوم دامپروری (Journal of Dairy Science)، جلد 91، صفحات 3824–3833
اثر چربی محافظتشده شکمبهای بر سطح پروژسترون و عملکرد تولیدمثلی گاو شیری
هاوکینز و همکاران (1995)
مجله علوم علوم دامی (Journal of Animal Science)، جلد 73، صفحات 541–545
تأثیر چربی محافظتشده جیرهای بر متابولیسم پروژسترون در گاوهای گوشتی
هاچینسون و همکاران (2012)
مجله Theriogenology، جلد 78، صفحات 878–886
نقش چربیهای خوراکی در کاهش تجزیه پروژسترون و بهبود باروری در گاو شیری
گارنزورثی و همکاران (2009)
مجله Reproduction، جلد 137، صفحات 759–768
زمانبندی مصرف چربی جیرهای و اثر آن بر تثبیت آبستنی در گاوهای شیری
