تجربۀ کار با نرم‌افزار افترافکت

چند ماه قبل به صورت اتفاقی با نرم‌افزار افترافکت آشنا شدم. با سایر محصولات ادوبی جسته و گریخته کار کرده بودم ولی با این یکی که سلطان بلامنازعۀ هنر موشن‌گرافیست نه؛ حتی محیطش را هم ندیده بودم. علاقه و کنجکاوی باعث شد برنامه را دانلود، نصب و شروع به بررسی قابلیت‌هایش کنم. این کنجکاوی تقریبا دو ماهی طول کشید که با تجربیاتی همراه بود.

تصویر اسپلش اسکرینِ افترافکت 2019
تصویر اسپلش اسکرینِ افترافکت 2019

افترافکت چیست؟

ویکی‌پدیای فارسی، این نرم‌افزار را اینگونه توصیف می‌کند:

افتر افکت (به انگلیسی: After Effects) نرم‌افزار ایجاد جلوه‌های بصری دیجیتال، موشن گرافیک و برنامه کاربردیِ ترکیب عناصر بصری مختلف است که توسط شرکت ادوبی سیستم توسعه یافته و در فرایند پس از تولید در فیلم‌سازی و تولیدات تلویزیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به نظر من افترافکت را می‌توان یک فتوشاپ رقصان دانست. افکت Gaussian blur را به خاطر آورید؛ همان افکتی که با تغییر مقدار radiusاش تصاویر را در فتوشاپ blur می‌کنید. حالا تصور کنید تغییرات radius یا هر پارامتر و خصوصیت گرافیکی دیگری را می‌توانستید انیمیت کنید؛ این کاری است که افترافکت انجام می‌دهد. با افتر می‌توانید ویدیوهای خود را ویرایش و هر افکتی دوست داشتید روی فریم‌های آن اعمال کنید ولی چیزی که در ایران، افتر را تا این حد محبوب کرده، کاربردش در حوزۀ موشن‌گرافیک است.

افتر اجازه می‌دهد با قوۀ خیالتان هر خصوصیت گرافیکی را به رقص درآورید؛ از رنگ و ابعاد آبجکت‌ها گرفته تا انواع افکت‌ها و جلوه‌های حرکتی. این خصوصیات را می‌توانید مثل دانه‌های زنجیر به هم متصل و صحنه‌های بی‌نظیری خلق کنید. تقریباً هیچ تبلیغ تلویزیونی نیست که در گوشه‌ای از جلوه‌های بصری‌اش از توانایی‌های این ابزار محیرالعقول استفاده نکرده باشد.

یادگیری کار با ابزار تنها مقدمۀ فراگیری هنر است

افتر از آن ابزارهایی است که بعد از آموختنش قشنگ حس می‌کنید یادگیریِ ابزار با ذوقِ هنری آن کار داشتن فرق دارد. یادگیری افترافکت کسی را موشن‌گرافیست نمی‌کند همانطور که آموختن کار با شاغول و ریسمان کسی را بنا. پیکاسو با همان قلمی نقاشی می‌کرد که در دست من و شماست. پس یادگیری ابزار فقط بخش کوچکی از کار است و مابقی‎اش: تمرین، تجربه و پشتکار.

متأسفانه بسیاری از آموزش‌ها بخصوص آموزش‌های هنری که با عناوین جذابی مثل آموزش صفر تا صد موشن‌گرافیک، آموزش انیمیشن‌سازی، آموزش آهنگسازی و ... در اینترنت به فروش می‌رسند فقط و فقط آموزش ابزار می‌دهند. بنده هم فتوشاپ کار کردم، هم Fl Studio و هم افترافکت ولی نه گرافیستم، نه آهنگساز و نه موشن‌گرافیست.

توصیه می‌کنم دوستانی که زحمت‌کشان این آموزش‌های خوب را تهیه می‌کنند همان ابتدا اعلام کنند که فقط آموزش ابزار می‌دهند. چه بسا یادگیری یک هنر گاهی نیازمند قریحه و ذوق هنری و چندین و چند سال شاگردی استاد و خاکِ کلاس خوردن است. به هر روی در این دو ماه منابع آموزشی مختلفی را زیر و رو کردم و تجربیات خوبی هم به دست آوردم که در ادامه خواهم گفت؛ البته در حوزۀ یادگیری خودِ ابزار!

استراتژی یادگیری افترافکت

افترافکت حقیقتاً نرم‌افزار گردن‌کلفتی است. داخلِ برنامه که می‌شوید انگار وارد کابین خلبان هواپیمای جنگنده شده‌اید. کلی دکمۀ ریز و منوهای فراوان که کنار و گوشه ریخته است. طوری که همان اول خواهید گفت «نه بابا این کار من نیست!» اما با روشی که می‌گویم نه‌فقط افترافکت بلکه نرم‌افزارهای شلوغ‌تر را هم خواهید آموخت. در ابتدا حتی اگر منابع آموزشی داشتید از یک طرف شروع نکنید به بررسی قسمت‌های مختلف برنامه. این کار در نرم‌افزارهای شلوغ شما را خسته و ناامید می‌کند چون هرچقدر بیشتر بررسی کنید چیزهای بیشتری برای بررسی پیدا می‌کنید.

من خودم از روش چند لایه استفاده می‌کنم؛ به این صورت که قابلیت‌های برنامه را لایه لایه باز می‌کنم. مثلاً در شروع کار نمی‌آیم تک تک افکت‌های منوی Effect را بررسی کنم. ابتدا از آموزش‌های اینترنت، پروژه‌ای را انتخاب می‌کنم و سپس حول کارهای انجام شده، قابلیت‌های بیشتری را بررسی می‌کنم. کمی که با تایم‌لاین کار کردم گزینه‌های مختلف را بررسی می‌کنم و اینجا باز هم از استراتژی لایه لایه استفاده می‌کنم.

وقتی به افکت‌ها رسیدم، یک ماه صرف پارامتهای مختلف آن نمی‌کنم. ابتدا دیدی کلی به افکت‌ها می‌اندازم که مثلاً در چه دسته‌بندی‌هایی قرار دارند. سپس افکت‌های مهمِ هر دسته را به صورت مجزا بررسی می‌کنم؛ بعداً پارامترهای هر افکت را با دقت بیشتری بررسی خواهم کرد. همین کار را برای پنل‌ها، گزینه‌های موجود در منو و پنجره‌های دیگر نیز تکرار می‌کنم.

به یک نکتۀ مهم هم دقت کنید، در اغلب نرم‌افزارها چندین روش برای انجام یک کار واحد وجود دارد و چه بسا همین تعدد روش‌ها، نرم‌افزار را در نظرتان پیچیده و شلوغ کند در حالی که اینطور نیست. اصلاً یکی از روش‌های خوبِ یادگیری، فهم این روش‌هاست. این کار پیچیدگی برنامه را کمتر کرده و خواهید فهمید که آنطور هم که فکر می‌کردید برنامه دشوار نیست.

معرفی چند کتاب

افترافکت ماهیتی چند رسانه‌ای دارد. بنابراین یادگیری‌اش با فیلم‌های آموزشی آسان‌تر است ولی اگر دنبال یادگیری عمیق‌‌تر بودید از کتاب‌های خوب غافل نباشید. مثلاً برای یادگیری افکت‌های پیچیده حتماً به اکسپرشن‌ها و کدنویسی جاوا اسکریپت نیاز پیدا می‌کنید که در کتاب After Effect Expression نوشتۀ Marcus Geduld به خوبی مقدمات آن آموزش داده شده است. این کتاب را خواندم و به جرأت می‌توانم بگویم یکی از بهترین منابع اسکریپت‌نویسی در افتر افکت است.

https://www.amazon.com/After-Effects-Expressions-Marcus-Geduld/dp/024080936X

در کتاب یاد شده چندین انیمیشن پیچیده مثلاً برخورد توپ با زمین و گردش زمین حول خورشید که پیاده‌سازی‌شان نیازمند ریاضیات است تشریح شده است. توصیه می‌کنم برای درک کاربرد ریاضیات در موشن‌گرافیک و یادگیری بهتر اکسپرشن‌ها این کتاب را بخوانید.

دو کتاب دیگر هم با رویکرد موشن‌گرافیک نوشته شده‌ که البته نخوانده‌ام ولی دیگران از آن تعریف کرده‌اند: Creating Motion Graphics with After Effects و After Effects Apprentice

https://www.amazon.com/Creating-Motion-Graphics-After-Effects/dp/0240814150/ref=sr_1_3?s=books&ie=UTF8&qid=1546085312&sr=1-3&keywords=After+effect
https://www.amazon.com/After-Effects-Apprentice-Real-World-Aspiring/dp/1138643084/ref=sr_1_4?s=books&ie=UTF8&qid=1546085312&sr=1-4&keywords=After+effect

در پایان باید اعتراف کنم که افترافکت واقعاً حوصله و خلاقیت بالایی می‌طلبد. شاید یادگیری کار با ابزار سخت نباشد ولی اینکه از آن ابزار چطور در راستای تولید یک موشن‌گرافیک حرفه‌ای یا پیاده‌سازی تخیلات بصری خود استفاده کنید الله‌ اعلم. شما علاوه بر یادگیری فتوشاپ، ایلوستریتور و حتی Cinema 4D (برای موشن‌گرافیک‌های سه‌بعدی) و داشتن دانش خوبی از گرافیک باید خلاقیت و تجسم بصری بی‌نظیری هم داشته باشید تا بتوانید با به کارگیری تکنیک‌های مختلف، موشن‌گرافیک‌های حرفه‌ای تولید کنید. شاید گوشه‌ای از این خلاقیت‌ها را بتوانید در کتاب The After Effects Illusionist بیابید.

https://www.amazon.com/After-Effects-Illusionist-Complete-Guide/dp/0240818989

بیشتر از خواندن به تمرین و دیدن نمونه‌کارها بپردازید. با خودتان قرار کنید هر روز یک نمونۀ جدید از اینترنت پیدا کنید و آن را در محیط افترافکت بازتولید کنید. برای شروع از تورهای آموزشی یوتیوب استفاده کنید و بعدها ایده‌هایی که در تلویزیون می‌بینید را سعی کنید بازتولید کنید. این کار به مرور شما را در استفاده از ابزار ورزیده و قوۀ خیالتان را تقویت می‌کند. توصیه می‌کنم در ابتدا خودتان را درگیر داستان‌نویسیِ موشن‌گرافیک و بحث‌های اینچنینی نکنید. چند ماهی را (من که می‌گویم حداقل دو سالی) باید فقط بسازید و بسازید و بسازید تا خم و چم کار دستتان بیاید.

سیستم مورد نیاز

برای تولید موشن‌گرافیک‌های دو بعدی و سبک با یک سیستم معمولی و داغان هم کارتان راه می‌افتد ولی برای کارهای ویدیوییِ سنگین و موشن‌گرافیک‌های سه‌بعدی که سروکلۀ افکت‌ها و نورپردازی‌های سنگین پیدا می‌شود داشتن یک سیستم خفن برای رندر و پیش‌نمایش سریع ضروری به نظر می‌رسد؛ مگر اینکه اعصاب پولادین داشته باشید و حوصله‌ای به وسعتِ دریا!

این نکته هم گفتنی است که گرچه امکان ویرایش و تدوین فایل‌های ویدیویی در افترافکت وجود دارد ولی قطعاً ابزار مناسب‌تر آن پریمیر است؛ هر کسی را بحر کاری ساختند. انجام کارهای تدوین با افتر به همان اندازه خنده‌دار به نظر می‌رسد که خرید ماست از سرکوچه با خاور!