حتی از ماهی قرمز هم کمتریم

از وقتی تَب تلگرام، اینستاگرام و سایر اپلیکیشن‌های مشابه بین ما ایرانی‌ها بالا گرفت، آن یک ذره حال نداشته‌ای که برای مطالعه داشتیم هم از بین رفت. در این میان نقش کانال‌های تلگرامی بسیار پررنگ‌تر از بقیه است.

کانال‌ها با ارائۀ مطالب کوتاه و پراکنده‌، نظم فکری را بر هم زده و در یک کلام مغز را به لجن می‌کشند! ( به قول خارجی‌ها WTF). مدتی بود که همه هندزفری به گوش داشتند، الان همه دارند سوایپ می‌کنند. صف نانوایی، اتوبوس، باشگاه، بغالی، چوپان ده بالا، حتی بچه‌های قد و نیم‌قدی که مجموع سنشان به ده پانزده سال نمی‌رسد همگی دارند سوایپ می‌کنند. دنیا در حال سوایپ شدن است!

برهۀ توجه (Attention Span) به مقدار زمانی گفته می‌شود که انسان می‌تواند بدون حواس‌پرتی روی کاری تمرکز کند. مثلاً در حال خواندن یک کتاب هستید، هنوز پاراگراف اول را تمام نکرده‌اید که خودتان را در سیر آفاقی و انفسی می‌بینید. کتاب دستتان ولی فکر و حواستان جایی دیگر. این یعنی برهۀ توجه پایینی دارید.

چند سال قبل مایکروسافت مطالعه‌ای با هدف بررسی تأثیر تکنولوژی و سبک زندگی دیجیتال روی میزان برهۀ توجه انسان انجام داد که نسخۀ کامل گزارش را می‌توانید از اینجا دانلود کنید. تصویر جالبی در این گزارش وجود داشت:

میزان افت برهۀ توجه انسان از سال 2000 تا 2013 بر اساس مطالعات مایکرسافت
میزان افت برهۀ توجه انسان از سال 2000 تا 2013 بر اساس مطالعات مایکرسافت


همانطور که می‌بینید در سال 2000 میانگین برهۀ توجه انسان 12 ثانیه بوده که این رقم در سال 2013 به 8 ثانیه کاهش یافته است؛ یعنی حتی 1 ثانیه کمتر از برهۀ توجه ماهی قرمز!

هرقدر میزان اطلاعات ورودی به مغز بیشتر و پراکنده‌تر باشد، میزان برهۀ توجه و به تبع آن کارایی فکری انسان کاهش می‌یابد. اینکه مدام چندین تب در مرورگر باز می‌کنیم و از این تب به آن تب سوئیچ می‌کنیم. یا دائم بین کانال‌های تلگرامی و پست‌های کوتاه و پراکنده گشت‌وگذار می‌کنیم شاید در ظاهر باعث اغناء فکری ما شود ولی تاثیر مخرب آن به مراتب بیشتر است.

این تاثیرِ مخرب در هنگام خواندن یک کتاب چاپی به وضوح احساس می‌شود. لحظه‌ای نمی‌توانید روی مطلب تمرکز کنید. مدام به فکر تمام کردن کتاب یا بهانه‌ای برای خلاص شدن از شر آن هستید. فکرتان از این شاخه به آن شاخه می‌پرد. چطور ممکن است چندین ساعت را به راحتی صرف پراکنده‌خوانی - یا همان هرزه‌خوانی - کنید ولی نتوانید کتابی را با حوصله تا آخر بخوانید؟ جوابش ساده است؛ چون مغزتان تنبل شده است.

چه کنیم؟

راه‌هایی که به شخصه جواب گرفته‌ام:

  • عجول نباشید؛ چه در غذا خوردن، چه در آشامیدن، چه در گفتار، چه در نوشتار، چه در کار و ... ؛ باور کنید آن یک‌ذره سریع راه‌رفتن‌ها، آن با عجله نوشتن‌ها و سریع غذاخوردن‌ها هیچ سودی برای دنیا و آخرت شما ندارند؛ فقط حرص‌تان را افزایش داده و لذت یک زندگی آرام را از شما می‌گیرد. زندگی نه دُوی ماراتن است نه مسابقۀ ماست‌خوری؛ پس لطفا کمی اسلوموشن‌تر زندگی کنید؛
  • به جای اینکه در اختیار تکنولوژی باشید، تکنولوژی را به اختیار خود در آورید. به قول دوستی از فیدخوان استفاده نکنید تا با اختیار خودتان به سمت محتوا بروید نه اینکه هر وقت اسمارت‌فون‌تان صدایش درآمد، بله‌قربان‌گو به دیدارش روانه شوید. همین موضوع برای نوتیفیکیشن‌های گوشی و اپلیکیشن‌های نصب شده روی آن هم صادق است. خودتان را از منجلابی که در آن فرو رفته‌اید، برهانید؛
  • کتاب‌های طولانی و سخت بخوانید؛ از آن دست کتاب‌هایی که مغزتان را وادار به پردازش کند. چه اشکالی دارد یک ساعت از ولگردی باسوادانۀ خود را صرف خواندن ریاضیات پیشرفته، فیزیک کوانتوم و فلسفه کنید! ضرر نمی‌کنید؛ تضمین می‌کنم؛ 😉
  • کارهای هنری انجام دهید؛ با خوش‌نویسی، طراحی و نقاشی، ضمن تقویت نیم‌کرۀ راست (یعنی بخش تصویری مغز) میزان بردباری‌تان نیز افزایش می‌یابد.