در اکوسیستم استارتاپی ایران، بارها یک الگوی تکراری دیده میشود. محصولی در بازار جهانی موفق میشود، توجهها را جلب میکند و خیلی زود نسخههای مشابه آن در ایران شروع به شکلگیری میکنند. در نگاه اول، این تصمیم منطقی به نظر میرسد؛ اگر چیزی در جای دیگری جواب داده، احتمالاً اینجا هم بازار دارد. اما تجربه نشان داده که بخش بزرگی از این کپیها خیلی زود متوقف میشوند، بدون اینکه حتی به یک جامعه کاربری پایدار برسند.
مشکل اصلی معمولاً نه فنی است و نه ناشی از کمکاری تیمها. مسئله اینجاست که بسیاری از این محصولات، بدون درک فرهنگ بازار ایران ساخته میشوند. آنچه کپی میشود ظاهر محصول است، نه منطق رفتاری، زیرساختی و فرهنگی که پشت موفقیت نسخه خارجی قرار داشته است. همین شکاف، تجربه کاربر را از پایه ناقص میکند.
یکی از مهمترین تفاوتها، مسئله اعتماد است. در ایران، اعتماد پیشنیاز هر تعامل کاربر با محصول است. برخلاف بسیاری از بازارهای خارجی که یک UI مناسب و توضیح شفاف برای شروع کافی است، کاربر ایرانی پیش از ثبتنام یا استفاده، ناخودآگاه دنبال نشانههای امنیت، اعتبار و واقعی بودن محصول میگردد. تجربههای منفی گذشته، ناپایداری بازار و وعدههای عملنشده باعث شده اعتماد بهسادگی شکل نگیرد. به همین دلیل، شفافیت، بازخورد کاربران، نمایش مسیر رشد و هویت مشخص سازندگان، نقش حیاتی در پذیرش محصول دارند.
عامل مهم دیگر، سرعت بالای قضاوت کاربر ایرانی است. کاربر معمولاً در چند ثانیه اول تصمیم میگیرد که بماند یا صفحه را ببندد. اگر در همان برخورد اولیه نفهمد محصول دقیقاً چه مسئلهای را حل میکند و چه ارزشی برای او دارد، بهسادگی کنار میکشد. برخلاف بسیاری از نمونههای خارجی که روی کشف تدریجی محصول حساب میکنند، در ایران پیام باید سریع، واضح و بدون ابهام منتقل شود.
تفاوت رفتاری در پرداخت هم بسیار تعیینکننده است. کاربر ایرانی معمولاً برای نوآوری یا ایدههای انتزاعی پول نمیدهد، بلکه به دنبال نتیجه فوری و قابل لمس است. محصولی که نتواند بهوضوح نشان دهد چه سود مشخصی ایجاد میکند، شانس کمی برای تبدیل کاربر به مشتری دارد. به همین دلیل، تمرکز MVP در ایران باید روی خروجی ملموس و قابل اندازهگیری باشد، نه صرفاً امکانات جذاب.
در کنار اینها، نباید نقش زیرساخت را نادیده گرفت. بسیاری از محصولات خارجی بر اساس فرض یک محیط پایدار ساخته شدهاند؛ پرداخت آسان، اینترنت قابل اعتماد، قوانین شفاف و دسترسی دائمی به سرویسها. در حالی که بازار ایران پر از ناپایداری، محدودیت و تغییرات ناگهانی است. محصولی که قرار است در ایران موفق شود، باید از ابتدا انعطافپذیر طراحی شود و توان تطبیق با این شرایط را داشته باشد، نه اینکه صرفاً ترجمهشده یک نسخه خارجی باشد.
در نهایت، تجربه نشان میدهد محصولاتی که در ایران بهتر رشد میکنند، سه ویژگی مشترک دارند: پاداش سریع برای کاربر، جامعه فعال و محتوای کوتاه و قابل هضم. کاربر دوست دارد خیلی زود نتیجه تعاملش را ببیند، رفتار دیگران را مشاهده کند و بدون درگیر شدن با توضیحات طولانی، ارزش محصول را بفهمد.
جمعبندی ساده است. مشکل اصلی کپیبرداری از محصولات خارجی، تکنولوژی نیست؛ نادیده گرفتن فرهنگ است. محصولی که برای بازار خارجی طراحی شده، الزاماً برای ایران ساخته نشده و اگر این تفاوت درک نشود، حتی بهترین ایدهها هم خیلی زود از حرکت میایستند. تیمی که این واقعیت را بپذیرد و محصولش را از ابتدا بر اساس رفتار و محدودیتهای بازار ایران طراحی کند، میتواند حتی با منابع محدود هم شانس موفقیت واقعی داشته باشد.
اگر قرار باشد یک محصول در ایران شانس واقعی رشد داشته باشد، باید قبل از لانچ رسمی در معرض قضاوت و بازخورد واقعی قرار بگیرد؛ جایی که بتوان دید کاربران چه میفهمند، کجا مکث میکنند و چه چیزی برایشان ارزشمند است. لانچینو دقیقاً برای همین مرحله ساخته شده است؛ فضایی برای معرفی محصولات، دیدن واکنشها و گرفتن بازخورد واقعی پیش از آنکه مسیر توسعه غیرقابل بازگشت شود.
لینک نسخه کامل این تحلیل در بخش نظرات قرار داده شده است.
