اگر حافظ غزل را به اوج رساند و حسین منزوی آن را در روزگار معاصر احیا کرد، مریم جعفری آذرمانی از کسانی است که نشان داد غزل هنوز زنده است و میتواند زبان قرن بیستویکم نیز باشد.
مریم جعفری آذرمانی از شناختهشدهترین شاعران نسل پس از انقلاب در ایران است که نام او بیش از هر چیز با «غزل مدرن» و «غزل اجتماعی» گره خورده است. او در میان شاعران معاصر جایگاهی ویژه دارد؛ زیرا از یک سو به سنت چندصدساله غزل فارسی وفادار مانده و از سوی دیگر کوشیده است این قالب کهن را با دغدغههای انسان امروز پیوند بزند.
مریم جعفری آذرمانی در ۵ آذر ۱۳۵۶ در تهران متولد شد. او پس از دریافت دیپلم ریاضی فیزیک، تحصیل در رشته حسابداری دانشگاه علامه طباطبایی را آغاز کرد اما پس از چند سال این رشته را رها کرد و به مترجمی زبان فرانسه روی آورد. سپس در مقطع کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی ادامه تحصیل داد. این ترکیب کمنظیر از دانش ادبیات فارسی و آشنایی با ادبیات فرانسه، تأثیر قابل توجهی بر نگاه شعری او گذاشت.
او از حدود سال ۱۳۷۵ به شکل جدی سرودن شعر را آغاز کرد و به تدریج به یکی از چهرههای شاخص غزل معاصر تبدیل شد.
در دهههای اخیر، غزل فارسی مسیرهای متنوعی را تجربه کرده است. پس از نوآوریهای شاعرانی چون حسین منزوی و محمدعلی بهمنی، نسل جدیدی از شاعران کوشیدند ظرفیتهای تازهای در غزل کشف کنند.
مریم جعفری آذرمانی از مهمترین چهرههای این جریان است. شعر او نه تقلیدی از غزل کلاسیک است و نه گسستی کامل از سنت. او میکوشد با حفظ موسیقی، قافیه و ساختار غزل، زبان و اندیشهای کاملاً امروزی ارائه کند. به همین دلیل بسیاری از منتقدان او را از نمایندگان برجسته غزل مدرن ایران میدانند.
بخش مهمی از آثار او به مسائل اجتماعی، تبعیض، عدالت، آزادی و نقد وضعیت انسان معاصر میپردازد. شعر او صرفاً عاشقانه نیست؛ بلکه جهان پیرامون را نیز به چالش میکشد.
در غزلهای او واژگان روزمره، اصطلاحات معاصر و حتی مفاهیم رسانهای و سیاسی وارد شعر میشوند. این ویژگی باعث شده شعرش برای نسل جدید ملموستر باشد.
او از شاعرانی است که قالب غزل را محدود به الگوهای سنتی نمیبیند. در بسیاری از آثارش روایت، دیالوگ، چندصدایی و ساختارهای نمایشی دیده میشود.
جعفری آذرمانی تنها شاعر نیست؛ او منتقد ادبی نیز هست و مقالات متعددی درباره شعر معاصر نوشته است. همین نگاه پژوهشی باعث شده آثارش از پشتوانه نظری برخوردار باشند.
از میان مجموعههای منتشرشده او میتوان به آثار زیر اشاره کرد:
«سمفونی روایت قفلشده»
«پیانو»
«هفت»
«زخمه»
«قانون»
«۶۸ ثانیه به اجرای این اپرا مانده است»
«صدای ارّه میآید»
«تریبون»
«مذاکرات»
«دایره»
«ضربان»
«راویه»
«نواحی»
«تشریح»
«تو رها باش و دوست داشته باش»
«بایستههای پژوهش در شعر معاصر»
در میان شاعران همنسل خود، مریم جعفری آذرمانی از معدود افرادی است که هم در حوزه خلق شعر و هم در عرصه نقد و پژوهش ادبی فعالیت مستمر داشته است. آثار او در دانشگاهها، پایاننامهها و نشستهای نقد شعر مورد توجه قرار گرفتهاند و نامش در بحثهای مربوط به تحول غزل معاصر بارها مطرح شده است.
اگر بخواهیم جایگاه او را در یک جمله توصیف کنیم، میتوان گفت:
مریم جعفری آذرمانی تلاش کرده است غزل را از فضایی صرفاً عاشقانه به عرصهای برای بیان مسائل انسان معاصر تبدیل کند؛ بیآنکه پیوند خود را با میراث هزارساله شعر فارسی از دست بدهد.
در روزگاری که بسیاری قالب غزل را کهنه و محدود میدانستند، او نشان داد که هنوز میتوان در همین قالب سنتی، سخنانی تازه، جسورانه و تأثیرگذار گفت.
منبع: چت جی پی تی .
