تاریخ معاصر عربستان سعودی، داستان دگرگونی یکی از فقیرترین و پراکندهترین سرزمینهای خاورمیانه به یکی از ثروتمندترین و تأثیرگذارترین کشورهای جهان اسلام است. این تاریخ از اوایل قرن بیستم آغاز میشود؛ زمانی که شبهجزیره عربستان مجموعهای از قبایل، امارتها و مناطق پراکنده بود و هنوز کشوری به نام عربستان سعودی وجود نداشت.
بنیانگذار عربستان جدید، Abdulaziz Ibn Saud (معروف به ابن سعود) بود. او در سال ۱۹۰۲ شهر Riyadh را از رقبای خود بازپس گرفت و به تدریج قدرتش را در منطقه گسترش داد.
در آن زمان، بخش بزرگی از عربستان تحت نفوذ قبایل مختلف و خاندانهای محلی قرار داشت. ابن سعود طی سه دهه جنگ، اتحاد و مذاکره توانست بیشتر شبهجزیره را تحت فرمان خود درآورد.
سرانجام در سال ۱۹۳۲، کشور جدیدی با نام رسمی Saudi Arabia تأسیس شد. این رویداد نقطه آغاز تاریخ معاصر عربستان به شمار میرود.
مهمترین رخداد تاریخ معاصر عربستان در سال ۱۹۳۸ اتفاق افتاد: کشف نفت در منطقه شرقی کشور.
این کشف سرنوشت عربستان را برای همیشه تغییر داد. تا پیش از آن، اقتصاد کشور عمدتاً بر دامداری، تجارت محلی و درآمد حاصل از زیارت شهرهای مقدس استوار بود.
پس از کشف نفت، شرکت Saudi Aramco شکل گرفت و درآمدهای نفتی به سرعت افزایش یافت. عربستان به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت جهان تبدیل شد.
در خلال و پس از World War II روابط عربستان و United States به سرعت گسترش یافت.
دیدار تاریخی میان Franklin D. Roosevelt و ابن سعود در سال ۱۹۴۵، پایههای اتحاد راهبردی دو کشور را بنا نهاد؛ اتحادی که تا امروز یکی از مهمترین عوامل سیاست خارجی عربستان محسوب میشود.
در برابر تضمین امنیت عربستان، آمریکا به نفت این کشور دسترسی گسترده پیدا کرد.
پس از مرگ ابن سعود در سال ۱۹۵۳، فرزندان او یکی پس از دیگری به سلطنت رسیدند:
Saud bin Abdulaziz
Faisal bin Abdulaziz Al Saud
Khalid bin Abdulaziz Al Saud
Fahd bin Abdulaziz Al Saud
Abdullah bin Abdulaziz Al Saud
Salman bin Abdulaziz Al Saud
هر یک از این پادشاهان در توسعه کشور و تثبیت حکومت نقش مهمی ایفا کردند.
پادشاه فیصل (۱۹۶۴ تا ۱۹۷۵) یکی از تأثیرگذارترین رهبران عربستان بود.
او:
نظام اداری کشور را مدرن کرد.
آموزش عمومی را گسترش داد.
نخستین شبکههای تلویزیونی را راهاندازی کرد.
نقش عربستان را در جهان اسلام تقویت نمود.
اما در سال ۱۹۷۵ توسط یکی از بستگانش ترور شد.
در جریان Yom Kippur War، عربستان صادرات نفت به کشورهای حامی اسرائیل را محدود کرد.
این اقدام موجب جهش قیمت جهانی نفت شد و اهمیت راهبردی عربستان را در اقتصاد جهان آشکار ساخت.
از آن زمان عربستان به یکی از مهمترین بازیگران بازار انرژی جهان تبدیل شد.
وقوع Iranian Revolution در ایران نقطه عطف مهمی در سیاست منطقهای عربستان بود.
رهبران سعودی نگران گسترش نفوذ انقلاب اسلامی در منطقه شدند. از آن زمان رقابت ژئوپلیتیکی میان Iran و عربستان به یکی از مهمترین عوامل سیاست خاورمیانه تبدیل شد.
در سال ۱۹۷۹ گروهی از تندروها به رهبری Juhayman al-Otaybi مسجدالحرام در Mecca را اشغال کردند.
این حادثه شوک بزرگی به حکومت سعودی وارد کرد و باعث شد دولت برای کسب حمایت بیشتر روحانیون محافظهکار، برخی سیاستهای مذهبی را تشدید کند.
در سال ۱۹۹۰، Saddam Hussein به Kuwait حمله کرد.
عربستان از بیم حمله عراق، نیروهای آمریکایی را در خاک خود پذیرفت. این تصمیم باعث اختلافات داخلی و خشم برخی گروههای اسلامگرا شد.
عملیات آزادسازی کویت در سال ۱۹۹۱ موقعیت عربستان را در منطقه تثبیت کرد.
در سال ۲۰۰۱، حملات September 11 attacks روابط عربستان و آمریکا را تحت فشار قرار داد؛ زیرا بیشتر عاملان حملات تابعیت سعودی داشتند.
با این حال همکاری امنیتی دو کشور ادامه یافت و عربستان مبارزه گستردهای با گروههای افراطی آغاز کرد.
در سال ۲۰۱۱ موج اعتراضات موسوم به Arab Spring بسیاری از کشورهای عربی را دربر گرفت.
عربستان با افزایش هزینههای اجتماعی و اصلاحات محدود توانست از بیثباتی گسترده جلوگیری کند.
مهمترین تحول سیاسی سالهای اخیر، قدرت گرفتن Mohammed bin Salman بوده است.
او از سال ۲۰۱۵ به تدریج به قدرتمندترین چهره سیاسی کشور تبدیل شد.
برنامه مشهور او با نام Saudi Vision 2030 با هدف:
کاهش وابستگی به نفت
توسعه گردشگری
جذب سرمایه خارجی
گسترش فناوری
افزایش مشارکت زنان در اقتصاد
طراحی شده است.
عربستان امروز یکی از تأثیرگذارترین کشورهای خاورمیانه است:
بزرگترین صادرکننده نفت جهان از جمله بازیگران اصلی بازار انرژی است.
میزبان شهرهای مقدس Mecca و Medina است.
در سازمان Organization of the Petroleum Exporting Countries نقش کلیدی دارد.
در حال سرمایهگذاری گسترده در فناوری، گردشگری و زیرساختهاست.
تاریخ معاصر عربستان را میتوان در سه مرحله خلاصه کرد:
دولتسازی (۱۹۰۲ تا ۱۹۳۲)؛ اتحاد قبایل و تأسیس کشور.
عصر نفت (۱۹۳۸ تا اوایل قرن بیست و یکم)؛ ثروت عظیم نفتی و تبدیل شدن به قدرت منطقهای.
عصر تحول اقتصادی و اجتماعی (از ۲۰۱۵ تاکنون)؛ تلاش برای کاهش وابستگی به نفت و بازتعریف جایگاه عربستان در جهان.
منبع: چت جی پی تی
عربستان سعودی امروز در نقطهای قرار دارد که میان سنتهای مذهبی و قبیلهای از یک سو، و مدرنسازی اقتصادی و اجتماعی از سوی دیگر، در حال ایجاد توازن جدیدی است؛ فرایندی که احتمالاً سرنوشت این کشور را در دهههای آینده تعیین خواهد کرد.
