شکست مذاکرات ایران و آمریکا در اسلامآباد، تنها یک رویداد دیپلماتیک نبود؛ بلکه به سرعت به یکی از مهمترین نقاط تمرکز افکار عمومی در شبکههای اجتماعی تبدیل شد. دادههای این گزارش نشان میدهد که کاربران در بسترهای مختلف نه تنها به تحلیل چرایی این شکست پرداختهاند، بلکه به طور گسترده تلاش کردهاند آینده پس از آن را نیز پیشبینی کنند. این آیندهنگریها، بازتابی از نگرانیها، امیدها، جهتگیریهای سیاسی و درک کاربران از توازن قدرت در شرایط کنونی است.
این تحلیل بر پایه دادههای گردآوری شده از شبکههای اجتماعی توسط سامانه سوشال لیسنینگ لایفوب در بازه زمانی روز ۲۳ فروردین و ساعات ابتدایی پس از اعلام شکست مذاکرات انجام شده است. پس از پالایش دادهها، با روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) و با تمرکز بر استخراج الگوهای معنایی، روایتهای غالب و جهتگیریهای کاربران در محتواها انجام شده است. در مجموع، حدود ۶۰ هزار پست از گروههای بزرگ ایتا، ۹۲ هزار محتوا در بستر ایکس (توییتر) و ۱۰ هزار پست از گروههای بزرگ و عمومی تلگرام در دادههای اولیه مورد بررسی قرار گرفتهاند که این حجم داده، امکان دستیابی به تصویری نسبتاً دقیق از روندهای ادراکی و روایی کاربران در مواجهه با این رویداد را فراهم میکند.
اهمیت بررسی این بخش از دادهها در آن است که «تصویر آینده» در ذهن کاربران، میتواند جهتگیری افکار عمومی، انتظارات اجتماعی و حتی رفتارهای سیاسی را شکل دهد. به بیان دیگر، آنچه کاربران درباره آینده تصور میکنند، صرفاً پیشبینی نیست، بلکه نوعی بازتعریف وضعیت موجود و مسیر پیشرو است. در این یادداشت، تلاش شده با تمرکز بر سه بستر ایکس، تلگرام و ایتا، این تصاویر آیندهنگر به صورت مقایسهای و تحلیلی بازخوانی شود.
در بستر ایکس، آینده پس از شکست مذاکرات عمدتاً در قالب سناریوهای تنشآلود و تقابلی تصویر شده است. مهمترین سناریو، با سهم ۳۹/۴ درصدی، «تشدید فشار، محاصره و بازگشت به جنگ» است. در این نگاه، شکست مذاکرات به معنای پایان مسیر دیپلماسی و آغاز فاز جدیدی از رویارویی سخت تلقی میشود.
در کنار این، ۲۶ درصد از کاربران همچنان امکان توافق را منتفی نمیدانند، اما آن را کاملاً مشروط و وابسته به تغییر رفتار آمریکا میدانند. این گروه، اگرچه درِ دیپلماسی را نبستهاند، اما آن را به عنوان مسیری دشوار و محدود میبینند.
از سوی دیگر، یک خوشه مهم با سهم ۱۸/۱ درصدی، آینده را نه در قالب جنگ یا مذاکره، بلکه در چارچوب تغییر سیاسی داخلی و ظهور آلترناتیو تحلیل میکند. این دسته، شکست مذاکرات را نشانهای از بنبست ساختاری دانسته و آن را به سناریوی «گذار سیاسی» پیوند میزند.
در مجموع، فضای ایکس نشان میدهد که آینده در این بستر بیشتر به صورت گذار از دیپلماسی به تقابل یا تغییر فهم میشود؛ جایی که امید به حلوفصل عادی کاهش یافته و روایتهای رادیکالتر تقویت شدهاند.
در گروههای تلگرام، تصویر آینده به مراتب مبهمتر و چندلایهتر است. مهمترین یافته این بستر، سهم بالای ۵۸/۲ درصدی سناریوی «آینده مبهم و چندسناریویی» است. این یعنی بیش از نیمی از کاربران، نه جنگ را قطعی میدانند و نه صلح را؛ بلکه در فضایی از تردید، حدسزنی و عدم قطعیت قرار دارند.
در عین حال، ۱۳ درصد از کاربران سناریوی «تشدید جنگ و فشار» را محتمل میدانند که نشاندهنده حضور قابلتوجه نگرانی از بازگشت به درگیری است. در کنار آن، ۱۷/۵ درصد نیز از «ادامه مذاکره یا صلح مشروط» صحبت میکنند، اما این نگاه نیز با احتیاط و بدبینی همراه است.
همچنین، بخشی از کاربران (۹/۳ درصد) بر تداوم مقاومت و حفظ دست برتر ایران، به ویژه با تکیه بر اهرمهایی مانند تنگه هرمز، تأکید دارند.
در مجموع، تلگرام بیش از آن که یک تصویر مشخص از آینده ارائه دهد، فضایی از عدم قطعیت، آشفتگی و همزمانی چند سناریو را بازتاب میدهد؛ جایی که کاربران هنوز به جمعبندی مشخصی نرسیدهاند.
در بستر ایتا، تصویر آینده به طور قابلتوجهی متفاوت است. در اینجا، سناریوی غالب با سهم ۴۵/۵ درصدی، «تداوم مقاومت و بازگشت به میدان» است. کاربران این بستر، شکست مذاکرات را نه یک عقبگرد، بلکه نقطه آغاز مرحله جدیدی از فشار و قدرتنمایی ایران میدانند.
در ادامه، ۱۸/۵ درصد از کاربران حتی فراتر رفته و از پیروزی بیشتر ایران و عقبنشینی آمریکا در آینده سخن میگویند. این نگاه، آینده را در مسیر تقویت موقعیت ایران و تضعیف طرف مقابل ترسیم میکند.
در عین حال، ۱۵/۱ درصد نیز سناریوی «تشدید بحران و آغاز دور جدید جنگ» را مطرح میکنند، اما این سناریو در این بستر بیشتر با لحن آمادگی و هوشیاری همراه است تا نگرانی صرف.
سهم سناریوهای صلحمحور یا دیپلماتیک نیز در ایتا محدودتر است؛ به گونهای که «تداوم آتشبس یا صلح مشروط» تنها ۱۰/۳ درصد و «ادامه دیپلماسی اقتدار» حدود ۳/۸ درصد را شامل میشود.
در مجموع، آینده در ایتا عمدتاً در چارچوب مقاومت، قدرت و بیاعتمادی به دیپلماسی با آمریکا تعریف میشود.
مقایسه این سه بستر نشان میدهد که اگرچه همه کاربران به یک رویداد مشترک واکنش نشان دادهاند، اما «آینده» را به شکل کاملاً متفاوتی میفهمند:
در ایکس، آینده عمدتاً تقابلی و رادیکال است؛ با غلبه سناریوهای جنگ یا تغییر سیاسی
در تلگرام، آینده مبهم، بیثبات و چندسناریویی است؛ بدون روایت مسلط
در ایتا، آینده مقاومتی و میدانمحور است؛ با تأکید بر تداوم فشار و قدرت ایران
این تفاوتها نشان میدهد که افکار عمومی در فضای مجازی یکدست نیست، بلکه به شدت چندپاره و وابسته به بستر ارتباطی است. هر پلتفرم، متناسب با ترکیب کاربران و منطق گفتمانی خود، آینده را بازتعریف میکند.
در یک جمعبندی کلان، میتوان گفت که آینده پس از شکست مذاکرات در ذهن کاربران، عمدتاً تنشآلود و ناپایدار تصویر شده است. با این حال، اختلاف اصلی بر سر «نوع این تنش» است:
آیا این تنش به جنگ و فشار سخت منجر میشود؟ (روایت غالب در ایکس)
آیا وارد یک دوره مبهم و فرسایشی میشویم؟ (روایت غالب در تلگرام)
یا به مرحلهای از مقاومت و تثبیت قدرت ایران میرسیم؟ (روایت غالب در ایتا)
نکته مهمتر آن است که برخلاف انتظار، شکست مذاکرات به شکل گستردهای به تقویت گفتمان صلحطلبی منجر نشده، بلکه بیشتر باعث تشدید روایتهای تقابلی، بدبینی به دیپلماسی و حرکت به سمت سناریوهای سختتر شده است.
به بیان دیگر، افکار عمومی در این مقطع نه در مسیر آرامسازی، بلکه در حال بازتعریف بحران در قالب سناریوهای تنش، فشار و تغییر است؛ مسیری که میتواند در ادامه، بر جهتگیریهای اجتماعی و سیاسی نیز اثرگذار باشد.
منبع: لایفوب
