هدف از نگارش این مقاله، ارزیابی کامل و دقیق طراحی ظاهری و داخلی تیبا (مدل سدان) و تیبا ۲ (مدل هاچبک) به عنوان یکی از پرفروشترین خودروهای اقتصادی ایران است. این بررسی نه تنها به نقد عناصر طراحی، بلکه به ریشهیابی و تأثیر آن بر تجربه کاربری و جایگاه خودرو در بازار میپردازد.
سایپا تیبا که در ابتدا با نام مینیاتور معرفی شد، اولین محصول ملی سایپا بر پایه پلتفرم X200 (نسخهی ارتقا یافتهی پراید) است. طراحی این خودرو حاصل همکاری تیمهای خارجی (از جمله استودیوهای طراحی ایتالیایی و طراحان ژاپنی) و مهندسین ایرانی بود، اما در نهایت، هرگز نتوانست از برچسب "ظاهر نامتعارف" رهایی یابد.
طراحی بدنه تیبا یک نمونه بارز از "فیسلیفتهای سازهای" است که در آن، تلاش شده با کمترین تغییر در ساختار اصلی پلتفرم قدیمی، چهرهای جدید خلق شود.
نمای جلوی تیبا تلاش میکند تا حالتی تهاجمی و عضلانی داشته باشد که در زمان رونمایی، از خودروهای همرده خود (پراید) جسورانهتر به نظر میرسید.
چراغهای مثلثی شکل: چراغها ابعادی بزرگ و شکلی تیز دارند که در هماهنگی کامل با دیگر بخشهای خودرو نیستند.
کاپوت با خطوط برجسته: وجود خطوط قوی روی کاپوت برای القای حس قدرت است، اما در کنار ابعاد کوچک خودرو، به نظر اغراقآمیز میآید.
جلوپنجرهی کوچک و ساده: جلوپنجره ساده و کوچک، باعث شده تا دماغه خودرو بیروح به نظر برسد و تناسب بصری با چراغهای بزرگ ندارد.
نمای عقب تیبا سدان بیشترین انتقادات را به خود جلب کرد.
عقبنشینی ناگهانی صندوق: به دلیل تغییر شاسی پراید و عدم توانایی طراحان در ایجاد یک انحنای مناسب، صندوق عقب به صورت ناگهانی و عمودی از اتاق جدا شده است که باعث شده لقب طعنهآمیز "آهوی زشت" به این خودرو داده شود.
چراغهای عقب عمودی: طراحی چراغهای عقب سدان، کاملاً ساده و بدون خلاقیت است و بر ناهماهنگی کلی بدنه میافزاید.
نمای جانبی تیبا بسیار ساده است و تنها یک خط جانبی کمرنگ از گلگیر جلو تا چراغهای عقب کشیده شده.
رینگهای کوچک: استفاده از رینگهای ۱۳ اینچی (در مدلهای اولیه)، باعث میشود فاصله بین چرخ و گلگیر زیاد به نظر رسیده و ظاهر خودرو شلخته باشد.
تیبا ۲، نسخه هاچبک تیبا سدان، از نظر طراحی ظاهری بسیار موفقتر و هماهنگتر از مدل صندوقدار عمل کرد.
اصلاح ناهماهنگی عقب: حذف صندوق عقب و استفاده از یک طراحی هاچبک استاندارد، ناهماهنگی نمای عقب مدل سدان را به کلی برطرف کرد.
چراغهای جذابتر: چراغهای عقب تیبا ۲ با فرمی مناسب و در هماهنگی با خطوط جانبی، تنها نقطه قوت طراحی کل خانواده تیبا به شمار میآید و توانست تا حدی نظر خریداران جوان را جلب کند.
تناسب بهتر ابعاد: ابعاد کلی تیبا ۲، برای یک خودروی شهری اقتصادی، متناسبتر از مدل سدان است.
کابین تیبا (در هر دو مدل سدان و هاچبک) نشاندهنده یک خودروی اقتصادی و با تمرکز بر کاهش هزینههای تولید است.
داشبورد تیبا ترکیبی از قطعات و المانهای طراحی پراید و کیا ریو است.
سادگی مفرط: طراحی داشبورد بسیار ساده و یکپارچه است و هیچ عنصر جذاب یا مدرنی در آن به چشم نمیخورد.
استفاده از قطعات مشترک: بسیاری از ادوات داخلی، مانند دکمههای بالابر شیشهها، دریچههای تهویه و دسته برفپاککن مستقیماً از پلتفرمهای قدیمیتر (پراید) به عاریت گرفته شدهاند.
تریم داخلی: در مدلهای اولیه از تریم دو رنگ مشکی-طوسی استفاده شده بود که در نسخههای جدیدتر (مانند تیبا ۲ پلاس) به تریم مشکی یکدست تغییر یافت.
کیفیت بسیار پایین مواد پلاستیکی خشک و ارزان قیمت که در ساخت داشبورد و رودریها استفاده شده، بزرگترین انتقاد وارد بر کابین تیبا است.
انتقال صدا: این متریال ضعیف به همراه عایقبندی نامناسب، باعث انتقال شدید صدای موتور و لرزشها به داخل کابین میشوند.
دوام پایین: پلاستیکهای خشک در گذر زمان و در معرض نور خورشید مستعد ایجاد صدای اضافی، ترک خوردگی و تغییر رنگ هستند.
فضای سرنشینان: با وجود ابعاد بیرونی کوچک، فضای داخلی تیبا به خصوص در ردیف عقب، از پراید و حتی پژو ۲۰۶ جادارتر است و میتواند برای ۴ سرنشین بزرگسال در مسافتهای کوتاه مناسب باشد.
صندوق عقب (تیبا سدان): صندوق عقب مدل سدان با حجم مناسب خود، برای یک خانوادهی کوچک کاملاً کارآمد است.
صندوق عقب (تیبا ۲): حجم صندوق عقب تیبا ۲ به دلیل هاچبک بودن محدود است (حدود لیتر) اما امکان تا شدن صندلیهای عقب، فضای بار را برای حمل وسایل بزرگتر افزایش میدهد.
طراحی داخلی تیبا در طول سالهای تولید، تغییرات بنیادینی نداشته و تنها در نسخههای "پلاس" و "EX" شاهد افزودن آپشنهای محدود بودهایم که تأثیر زیادی بر زیبایی بصری نداشتهاند:
تیپویژگیهای ظاهری و داخلی افزوده شدهتأثیر بر طراحیتیبا EXرینگ آلومینیومی، شیشههای عقب برقی، آینههای جانبی برقیاندکی بهبود در ظاهر بیرونی و رفاه داخلیتیبا ۲ پلاسسیستم مالتی مدیا و دوربین دید عقب، سنسور پارک، صندلی چرمی، تریم مشکیافزایش تجهیزات فنی، اما حفظ کیفیت متریال پایه
نتیجه: این تغییرات بیشتر در حوزه تجهیزات رفاهی بوده و مشکل اصلی کیفیت پایین متریال کابین همچنان پابرجاست.
تیبا از نظر طراحی، حاصل یک اجبار اقتصادی برای جایگزینی پراید با حداقل هزینه و پاس کردن استانداردهای حداقلی بود.
ضعف در تناسبات: مدل سدان (تیبا ۱) به دلیل ناهماهنگی در طراحی عقب، از دیدگاه زیباییشناسی موفق نیست.
پذیرش بهتر هاچبک: مدل هاچبک (تیبا ۲) با اصلاح نمای عقب، مقبولیت بیشتری بین مصرفکنندگان به دست آورد.
بزرگترین ضعف: در هر دو مدل، کیفیت پایین متریال پلاستیکی کابین، تجربه استفاده از خودرو را تحتالشعاع قرار میدهد.
با این حال، تیبا در بازار ایران به دلیل قیمت رقابتی، هزینههای نگهداری پایین و جادار بودن نسبی کابین، توانست با وجود نقدهای طراحی، به یک گزینه پرفروش در رده خودروهای اقتصادی تبدیل شود.
