در سالهای اخیر، خرید قسطی به یکی از الگوهای پرطرفدار خرید در میان خانوادههای ایرانی تبدیل شده است. از موبایل و لپتاپ گرفته تا لوازم خانه و حتی پوشاک، همهچیز را میتوان با پرداخت اقساطی تهیه کرد. اما پشت این استقبال گسترده چه دلایلی نهفته است؟ این مقاله بهدنبال پاسخ به همین سؤال است.
تا چند سال پیش، وقتی از خرید قسطی صحبت میشد، ذهنها بیشتر به سمت خرید ماشین لباسشویی یا یخچال در فروشگاههای بزرگ میرفت. اما امروز، کافیست وارد یک فروشگاه آنلاین شوید یا تبلیغات شبکههای اجتماعی را مرور کنید؛ خرید اقساطی دیگر محدود به کالاهای لوکس یا ضروری نیست، بلکه تبدیل به یک شیوه رایج و گاه روزمره برای خرید شده است. این تغییر گسترده، فقط یک تصمیم شخصی نیست؛ بلکه حاصل تغییرات بزرگ در اقتصاد، تکنولوژی و فرهنگ مصرفی ماست.
تورم بالا و کاهش ارزش ریال باعث شده بسیاری از خانوادهها توان خرید نقدی کالاهای ضروری را نداشته باشند. در چنین شرایطی، خرید اقساطی راهحل جایگزینی برای تأمین نیازهای فوری است. بهجای چند ماه پسانداز، افراد ترجیح میدهند هزینه را به چند قسط تقسیم کرده و همان لحظه خرید را انجام دهند.
با ظهور فینتکها و اپلیکیشنهای مالی، خرید قسطی آسانتر از همیشه شده است. دیگر نیازی به ضامن یا چکهای سنگین نیست؛ فقط با ثبتنام آنلاین و چند کلیک، میتوان از شرکتهایی مثل دیجیپی، لندو، قسطا و غیره اعتبار خرید گرفت. این دسترسی سریع و بیدردسر، باعث رشد انفجاری این مدل خرید شده است.
نسل جدید، مخصوصاً دهه ۷۰ و ۸۰ به بعد، بیش از آنکه صبر پیشه کنند، خواستار تجربهی فوری هستند. آنها به جای جمعکردن پول، ترجیح میدهند کالا یا خدمات را همین حالا داشته باشند و بعداً هزینهاش را پرداخت کنند. خرید قسطی، دقیقاً با این سبک زندگی همراستا است.
فروشندگان هم از این موج استقبال کردهاند. اقساط بدون بهره، تخفیف برای خریداران قسطی یا تبلیغات هیجانانگیز، راههایی هستند که برندها برای افزایش فروش و جلب مشتری به کار میبرند. درواقع، خرید قسطی به استراتژی جذب تبدیل شده است، نه صرفاً یک گزینهی پرداخت.
با دیدن سبک زندگی لوکس در شبکههای اجتماعی، خیلیها احساس میکنند از دیگران عقب افتادهاند. خرید قسطی به ابزار «برابری ظاهری» تبدیل شده؛ یعنی بدون داشتن سرمایهی کافی، همچنان در ظاهر سطح زندگی بالا را حفظ کنیم. این موضوع، گاهی افراد را به سمت خریدهای احساسی و غیرضروری سوق میدهد.
با تمام انتقاداتی که به فرهنگ خرید قسطی وارد است، نمیتوان تأثیر اجتماعی مثبت آن را نادیده گرفت. بسیاری از اقشار کمدرآمد یا ساکنان مناطق محروم، فقط از طریق اقساط میتوانند کالاهای ضروری مثل گوشی برای آموزش مجازی یا وسایل خانه را تهیه کنند.
محبوبیت خرید قسطی، حاصل ترکیب عواملی مثل تورم، رشد فناوری، تغییرات نسلی و تحول در سبک زندگی ماست. این مدل خرید، اگر درست و با برنامهریزی استفاده شود، میتواند فرصتی برای بهبود کیفیت زندگی باشد.
اما باید مراقب دامهای پنهان آن هم بود:
🔺 خریدهای احساسی
🔺 نداشتن برنامهریزی برای بازپرداخت
🔺 افتادن در چرخهی بدهکاری مداوم
پیشنهاد من به عنوان کسی که سالها در فضای اقتصادی و مالی فعالیت داشتهام این است: قبل از هر خرید قسطی، از خودتان بپرسید: "آیا اگر امکان خرید نقدی داشتم، باز هم این کالا را میخریدم؟"
اگر جوابتان مثبت است و برنامه بازپرداخت دارید، قدمتان مبارک. اما اگر نه، شاید بهتر باشد کمی صبر کنید یا گزینههای دیگری را بررسی کنید.
