چرم یکی از قدیمیترین و بادوامترین موادی است که بشر از آن برای ساخت پوشاک، کفش، کیف، کمربند و انواع اکسسوری استفاده کرده است. چرم از دو منبع اصلی تولید میشود: چرم طبیعی که از پوست حیوانات به دست میآید و چرم مصنوعی که از مواد پلیمری ساخته میشود. شناخت کامل انواع چرم، فرآیند تولید آن و ویژگیهای هر نوع، میتواند به انتخاب بهترین کیفیت در تولید محصولات چرمی کمک کند.
۱. چرم طبیعی چیست؟
چرم طبیعی از پوست حیواناتی مانند گاو، گاومیش، بز، گوسفند، شتر، مار، کروکودیل، شترمرغ و… تولید میشود. این چرم پس از طی مراحل مختلف آمادهسازی و دباغی، به مادهای مقاوم، منعطف و ماندگار تبدیل میشود. چرم طبیعی به دلیل دوام بالا، زیبایی منحصربهفرد و بافت یکتای خود، محبوبترین نوع چرم در دنیا است.
۲. انواع چرم طبیعی براساس لایه و کیفیت
چرم طبیعی بسته به اینکه از کدام بخش از پوست گرفته شده، به چند دسته تقسیم میشود:
۱. چرم فولگرین (Full Grain)
رباکیفیتترین و لوکسترین نوع چرم است. سطح پوست دستنخورده و بدون سمباده است و تمام بافت طبیعی روی چرم دیده میشود. این چرم به مرور زمان زیباتر میشود و عمر بسیار زیادی دارد.
۲. چرم تاپگرین (Top Grain)
لایه بالایی پوست است اما کمی سمبادهخورده تا سطحش یکنواخت شود. نرمتر از فولگرین است و قیمت مناسبتری دارد.
۳. چرم اصلاحشده (Corrected Grain)
روی آن کاملاً سمبادهزده میشود و رویه مصنوعی یا طرح پرس میخورد. قیمت پایینتری دارد و برای محصولات صنعتی مناسب است.
۴. چرم زیرین یا اسپلیت (Split Leather)
از لایههای زیرین پوست به دست میآید. ضخامت و مقاومت کمتر دارد و برای آستری کیف یا بخشی از محصولات سبک استفاده میشود.
۳. انواع چرم طبیعی براساس حیوان
۱. چرم گاوی
پرکاربردترین نوع چرم در ایران و جهان. مقاوم، انعطافپذیر، ضخیم و مناسب برای کیف، کفش، کمربند، کیف پول و محصولات دستدوز.
۲. چرم بزی
سبک، نرم، انعطافپذیر و مقاوم. ظاهر شکیل و قیمت مناسب آن باعث شده در کیفهای زنانه و محصولات ظریف بسیار استفاده شود.
۳. چرم گوسفندی
بسیار نرم اما کمدوام. بیشتر برای لباس چرمی، پالتو، کت، دستکش و اقلام لطیف مناسب است.
۴. چرم شتری
بسیار مقاوم، کمی خشن و بسیار بادوام. ظاهر خاصی دارد و برای محصولات لوکس استفاده میشود.
۵. چرمهای خاص
شترمرغ: دارای نقطههای طبیعی، بسیار بادوام و گرانقیمت
کروکودیل: بسیار لوکس و گران، با طرح طبیعی فلس
مار: ظریف، سبک و لاکچری
ماهی: طرح فلس متفاوت و مقاوم
۴. فرآیند تولید چرم طبیعی (دباغی)
برای تبدیل پوست خام حیوانات به چرم قابل استفاده، مراحل مختلفی انجام میشود:
مرحله اول: آمادهسازی پوست
خیساندن در آب
زدودن نمک، خون و آلودگی
آهک دادن برای جدا شدن موها
حذف چربیها و بافت اضافی
مرحله دوم: دباغی (تثبیت چرم)
دو روش اصلی دارد:
۱. دباغی گیاهی (Vegetable Tanning)
استفاده از مواد گیاهی مثل «تانن».
مزایا:
بسیار مقاوم
کاملاً طبیعی
مناسب حکاکی و منبت روی چرم
یکی از بهترین گزینهها برای محصولات دستساز
۲. دباغی کرومی (Chrome Tanning)
استفاده از نمکهای کروم.
مزایا:
سرعت بالا
چرم نرم و سبک
قیمت اقتصادی
استفاده گسترده در کیف و کفش صنعتی
مرحله سوم: رنگرزی و چربکاری
در این مرحله چرم رنگ میشود، چربی لازم به آن اضافه میشود و انعطافپذیر میگردد.
مرحله چهارم: فینیشینگ (پرداخت نهایی)
پولیش
پرس طرح
تثبیت رنگ
ایجاد پوشش مقاوم در برابر خطوخش
واحد اندازهگیری چرم طبیعی معمولاً بر اساس وزن، مساحت و ضخامت بیان میشود:
۱. مساحت: رایجترین واحد فوت مربع (sq ft) یا متر مربع (m²) است. مثلاً گفته میشود یک تکه چرم گاوی ۵۰ فوت مربع است. در ایران و اروپا، متر مربع بیشتر استفاده میشود.
۲. وزن: به صورت اونس (oz) یا گرم بر متر مربع (g/m²) بیان میشود. هر اونس تقریباً معادل ۲۸٫۳۵ گرم است. وزن چرم با ضخامت و دانسیته آن رابطه مستقیم دارد؛ هرچه چرم ضخیمتر و متراکمتر باشد، وزن بیشتری دارد.
۳. ضخامت: با واحد میلیمتر (mm) یا میل (mil) اندازهگیری میشود. ۱ میل = ۰.۰۱ اینچ ≈ 0.254 میلیمتر است.
به طور خلاصه: برای خرید و فروش چرم طبیعی معمولاً مساحت (m²) و ضخامت (mm) و گاهی وزن (oz) مهم هستند.
---
۵. انواع چرم مصنوعی
چرم مصنوعی از مواد صنعتی و پلیمری ساخته میشود و اقتصادیتر است.
۱. چرم PU (پلییورتان)
نرم، شبیه چرم طبیعی و پر کاربرد در کیف و کفش اقتصادی.
۲. چرم PVC
ضخیم، مقاوم و ضدآب. مناسب محصولات صنعتی و کفشهای ارزان.
۳. چرم وگان (Vegan Leather)
تولیدشده از مواد گیاهی مثل قارچ، آناناس، سیب یا کاغذ. دوستدار محیطزیست و جدید اما گرانقیمت.
چرم مصنوعی هم مانند چرم طبیعی بر اساس مساحت، وزن و ضخامت اندازهگیری میشود، اما کمی تفاوت در استانداردها دارد:
۱. مساحت: معمولاً به متر مربع (m²) یا فوت مربع (sq ft) بیان میشود. برای مثال رولهای چرم مصنوعی در بازار ممکن است ۵ یا ۱۰ متر مربع باشند.
۲. وزن: گاهی با گرم بر متر مربع (g/m²) مشخص میشود. وزن چرم مصنوعی نشاندهنده تراکم لایههای پلاستیکی و پارچه زیرین آن است.
۳. ضخامت: با میلیمتر (mm) یا میل (mil) اندازهگیری میشود. ضخامت چرم مصنوعی معمولاً کمتر و یکنواختتر از چرم طبیعی است، مثلاً ۰.۵ تا ۱.۵ میلیمتر برای کیف و کفش.
۴. تراکم یا GSM (گرم بر متر مربع): در چرم مصنوعی به ویژه PU و PVC، گاهی از GSM برای نشان دادن وزن کل لایههای چرم در یک متر مربع استفاده میشود.
۵. واحدهای رایج چرم مصنوعی: متر مربع (مساحت)، میلیمتر (ضخامت) و گرم بر متر مربع یا GSM (وزن/تراکم) هستند.
---
۶. انواع چرم ایرانی
ایران از قدیمیترین کشورهای تولیدکننده چرم است و شهرهای مختلف آن به تولید انواع چرم مشهور هستند:
۱. چرم تبریز
اکیفیتترین و اصیلترین چرم ایران.
مناسب کیفهای دستدوز لوکس.
۲. چرم مشهد
معروف در کنار تولیدات صنعتی.
تنوع بسیار زیاد و کیفیت مناسب.
۳. چرم چرمشهر (ورامین)
تولید انبوه و قیمت مناسب.
برای محصولات اقتصادی عالی است.
۴. چرم اصفهان
معروف به چرم بزی و گوسفندی باکیفیت.
مناسب لباس و محصولات سبک.
۵. چرم همدان و زنجان
پوست گاوی مرغوب و محکم.
مناسب کفش، کمربند و کیفهای مستحکم.
---
۷. بهترین چرمها برای تولیدات
برای محصولاتی مثل کیف پول، جاسوئیچی، کیف دوشی، کمربند و جاکارتی:
چرم گاوی نوبوک
چرم گاوی فلوتر
چرم گاوی میلاندویکس
چرم بزی برای کیفهای زنانه
چرم شتری برای محصولات خاص
۸. چطور چرم طبیعی را از مصنوعی تشخیص دهیم؟
۱. بو – چرم طبیعی بوی پوست میدهد، مصنوعی بوی پلاستیک.
۲. طرح – چرم طبیعی طرح ناهمسان دارد، چرم مصنوعی طرح تکراری.
۳. سوختن – چرم طبیعی بوی موی سوخته میدهداماچرم مصنوعی بوی پلاستیک می دهد.
۴. لبهها – لبه چرم طبیعی الیافی است، مصنوعی پلاستیکی.
۵. انعطاف – چرم طبیعی ترک نمیخورد، مصنوعی ممکن است شکننده شود.
جمعبندی
شناخت دقیق انواع چرم، روش تولید و تفاوتهای آن، یکی از مهمترین موضوعات برای تولیدکنندگان و خریداران محصولات چرمی است. چرم طبیعی بهعنوان یک ماده با دوام، زیبا و ماندگار، ارزش بالایی دارد؛ در حالی که چرم مصنوعی گزینهای اقتصادی و مناسب برای تولید انبوه محسوب میشود. چرمهای ایرانی نیز به دلیل کیفیت بالا، جایگاه ویژهای در بازار داخلی و خارجی دارند.
