دینی درس ۶

همه در حال و هوای خویشاند؛ کودک، جوان، پیر؛ که ناگهان اتفاق میافتد؛ آنچه وعدهاش داده شده بود،آنچه وقوعش حتمی و زمانش نامعلوم بود و ما آن را دور میپنداشتیم.قیامت اتفاق میافتد تا آغازی باشد بر حیات ابدی انسان.روزی که هر مادر شیردهی، طفل شیرخوار خود را فراموش میکند. مردم از هیبت آن روز همچون افراد مست بهنظر میرسند؛ درحالی که مست نیستند ولیکن عذاب خدا سخت است.1و تنها نیکوکاراناند که از وحشت این روز در اماناند.2اما این واقعه با چه حوادثی همراه است؟ چه مراحلی دارد؟حج، آیهٔٔ١ــ سوره٢ــ سورهٔنمل،ٔآیه2 ٨٩ 74پایان این جهان با برپایی قیامت همراه است. این رخداد بزرگ که در آیاتی از قرآن کریم ترسیم شده، در دو مرحله انجام میگیرد که در هر مرحله وقایع خاصی رخ میدهد.ّ الف( مرحلٔە اول قیامتدر این مرحله که با پایان یافتن دنیا آغاز میشود، حوادث زیر اتفاق میافتد:1ــ شنیده شدن صدایی مهیب:صـدایی مهیب و سهمگین آسمانها و زمین را فرا میگیرد و این اتفاق چنـان ناگهانی رخ میدهد که همه را غافلگیر میکند؛ قرآن کریم از این واقعه به نفخ صور یاد میکند.١٢ــ مرگ اهل آسمانها و زمین:ٔ همهاهل آسمانها و زمین، جز آنها که خداوند خواسته است، میمیرند٢و٣ و بساط حیات انسان و دیگر موجودات برچیده میشود.3ــ تغییر در ساختار زمین و آسمانها:تحولی عظیم در آسمانها و زمین رخ میدهد. خورشید درهم میپیچد و بینور و تاریک میشود.٤ آن همه ستارهای که در آسمان میدرخشید، همه به یکباره تیره میشوند،٥ زمین به شدت به لرزه در میآید٦ و خرد میشود،٧ کوهها سخت درهم کوبیده شده٨و متالشی میشوند و همچون ذرات گرد و غبار در هوا پراکنده میگردند.٩َیومَ تَُرجُفُ االَرضَ وِبالالجُِتَو کانًَبال کَثیبَهیًُا ملِالجنددر آن روز که زمین و کوهها سخت به لرزه درآیو کوهها )چنان درهم کوبیده شوند که( بهصورت10هایی از شن نرم درآیند.تودهدریاها با آن همه وسعت و عظمت به هم متصل میشوند11 و از درون آنها آتش زبانه میکشد.2١این تغییرات چنان گسترده و عمیق است که آسمانها و زمین به آسمانها و زمینی دیگر تبدیل میشوند.3١ ب( مرحلٔە دوم قیامتدر این مرحله وقایعی رخ میدهد تا انسانها آمادهٔ دریافت پاداش و کیفر شوند.1ــ زنده شدن همٔە انسانها: بار دیگر بانگ سهمناکی در عالم میپیچد و حیات مجدد انسانها آغاز میشود.4١ٔ با این صدا، همه مردگان دوباره زنده میشوند و در پیشگاه خداوند حاضر میگردند. در 68١ــ سورهٔزمر،ٔآیهٔٔزمر، آیه٦٨ ورهــ س٢٣ــ بنابر روایات، پیامبران الهی و امامان بزرگوار از این قضیه استثناشدهاند. )انسان از آغاز تا انجام، عالمه طباطبایی، ص٩٣(٤ــ سورهٔتکویر،ٔآیه١٧ــ سورهٔفجر،ٔآیه٢١٥ــ سورهٔتکویر،ٔآیه٢٨ــ سورهٔحاقه،ٔآیه١٤10ــ سورهّٔمزمل،ٔآیه1411ــ سورهٔانفطار،ٔآیه٣3١ــ سورهٔابراهیم، 4814ــ سورهٔزمر،ٔآیه68٦ــ سورهٔواقعه،ٔآیه٤ 6٩ــ سورهٔواقعه، آیات5و2١ــ سورهٔتکویر،ٔآیه٦ 75این هنگام انسانهای گناهکار بهدنبال راه فراری میگردند؛ دلهای آنان سخت هراسان و چشمهایشان 1از ترس به زیر افکنده است.2ــ کنار رفتن پرده از حقایق عالم:در آن روز با تابیدن نور حقیقت از جانب خداوند پردهها کنار میرود و اسرار و حقایق عالم آشکار میشود2 و واقعیت همه چیز از جمله اعمال و رفتار و نیات انسانها و نیز حوادث تلخ و شیرینی که در زمین اتفاق افتاده است، آشکار میشود.٣ــ برپا شدن دادگاه عدل الهی:ٔ با آماده شدن صحنه قیامت، رسیدگی به اعمال آغاز میشود و اعمال، افکار و نیتهای انسانها در ترازوی عدل پروردگار سنجیده میشود و اگر عملی حتی بهاندازهٔذرهای ناچیز باشد، به حساب آن نیز رسیدگی خواهد شد.3 اعمال پیامبران و امامان معیار و میزان سنجش اعمال قرار میگیرد؛ زیرا اعمال آنان عین آن چیزی است که خدا به آن دستور داده است؛ از اینرو هرچه عمل انسانها به راه و روش آنان نزدیکتر باشد، ارزش افزونتری خواهد داشت.٤ــ دادن نامٔە اعمال:ٔ نامهٔ عمل نیکوکاران را به دست راست و نامه عمل بدکاران را به دست چپ آنها میدهند.4ٔ نامه عمل انسان با نامههای ثبت شده در دنیا تفاوتی اساسی دارد. نامههای این دنیا، ٔتنها گزارشی از عمل است که به صورت کلمات و نوشته درآمده است؛ اما نامه عمل انسان بهگونهای است که خود عمل و حقیقت و باطن آن را در بر دارد. از اینرو، تمام اعمال انسان در قیامت حاضر میشوند و انسان عین اعمال خود را میبیند. کارهای خوب با صورتهای بسیار زیبا و لذتبخش تجسم مییابند و کارهای بد با صورتهای بسیار زشت و وحشتزا و آزاردهنده، مجسم میشوند.ٔبا دیدن نامه اعمال، برخی بدکاران به انکار اعمال ناشایست خود روی میآورند تا جایی که برای نجات خود از مهلکه به دروغ سوگند میخورند که چنین اعمالی را انجام ندادهاند.5 در این هنگام، خداوند شاهدان و گواهانی را حاضر میکند که با وجود آنها دیگر انکار کردن میسر نیست.٥ــ حضور شاهدان و گواهان:براساس آیات و روایات، در این روز شاهدان و گواهانی بر اعمال و رفتار انسانها در پیشگاه خداوند شهادت میدهند. برخی از این شاهدان عبارتاند از:الف( پیامبران و امامان: ایشان همانگونه که در دنیا ناظر و شاهد بر اعمال انسانها بودهاند6، در روز قیامت نیز شاهدان دادگاه عدل الهیاند و چون ظاهر و باطن اعمال انسانها را در دنیا دیدهاند و از هر و91ــ سورهٔنازعات، آیات8ٔٔزمر، آیه692ــ سوره3ــ سورهٔٔانبیاء، آیه47194ــ سورهٔحاقه، آیات26ــ5ــ سورهٔٔمجادله، آیه18٦ــ اینکه پیامبران و امامان، ناظر بر اعمال ما در دنیا هستند، عقیدهای مختص شیعیاناست.76خطایی مصون و محفوظاند، بهترین گواهان قیامتاند. رسول خدا ٔ نیز شاهد و ناظر بر همه پیامبران 1و امتهاست.ب( فرشتگان الهی: فرشتگان در طول زندگی انسانها، همواره مراقب آنها بودهاند و تمامیاعمال آنها را ثبت و ضبط کردهاند.َو اَِّنَ عـلَیـکُم لَِـحافَـظیـنَِـبیـنکًِـرامـا کاتََیـعـلَـمون ما تََـفـعَـلونبیگمان برای شما نگهبانانی هستند،نویسندگانی گرانقدر،میدانند آنچه را که انجام میدهید.2ج( اعضای بدن انسان: برخی آیات و روایات از شهادت اعضای بدن انسان یاد میکنند. بدکاران در روز قیامت سوگند دروغ میخورند تا شاید خود را از مهلکه نجات دهند. در این حال، خداوند بر دهان آنها مهر خاموشی میزند و اعضای آنها به اذن خداوند شروع به سخن گفتن میکنند و علیه صاحب خود شهادت میدهند. اَـمَلـیـومَ نَِـخـتُـمَ عٰـلیِفـواه اَِـهَوُ تِّـکَـلُـمـنـا اَِیـدیـهـمُُـلََُُـهـمَ توـشـهـدرج اَکـسَـبـونبَـمـا کـانـوا یـِِامروز بر دهانشان مهر مینهیمو دستهایشان با ما سخن میگویددهدو پاهایشان شهادت می3اند.درباره آنچه انجام دادهبدکاران از مشاهدهٔ گواهی اعضای خویش به شگفت میآیند و خطاب به اعضای بدن خود با لحنی سرزنشآمیز میگویند که چرا علیه ما شهادت میدهید؟ اعضای بدن آنها میگویند: ما را خدایی به 4سخن آورد که هر چیزی را به سخن میآورد.1ــ سورهٔٔنساء، آیه412ــ سورهٔانفطار، آیات12ــ103ــ سورهٔٔیس، آیه654ــ سورهٔٔفصلت، آیه21 77رتــدبّدر روز قیامت افراد بدکار با دیدن حقیقت آن جهان و عاقبت شوم خویش، شروع به سرزنش خود کرده و آرزو میکنند که ای کاش ... ...ای کاش برای این زندگیام چیزی از پیش فرستاده بودم. سورهٔ فجر، آٔیه٢٤ ...ای کاش )به دنیا( بازگردانده میشدیم و آیات پروردگارمان را تکذیب نمیکردیم و از مؤمنان میشدیم.سورهٔ انعام، آٔیه٢٧ ... ای کاش همراه و هممسیر با پیامبرمیشدم. سورهٔ فرقان، آٔیه٢٧ ای وای، کاش فالن شخص را بهعنوان دوست خود انتخاب نمیکردم. او من را از یاد خدا بازداشت...سورهٔ فرقان، آیات ٢٨ و ٢٩با توجه به آیات باال بگویید برای اینکه ما از حسرتخورندگان آن جهان نباشیم، بایستی در این دنیا چگونه زندگی کنیم؟..................................................................................................................................................بیشتر بدانیمپناه من باش!حضرت علی در مناجات خود در مسجد کوفه این گونه با خدا دربارهٔ روز قیامت سخن میگوید: ٌ َُٰ، ـنون مالَ وَال بَََوم الینفعََُّللُّکَاالَمان یلٰی اَساَنِهَّم ااَلیمَ سٍلبِقاالّ متََّی اللََه بن اٍَِخدایا پناه من باش در روزی که نه مال به درد انسان میخورد نه فرزندو تنها آوردن قلبی پاک به نزد خداست که انسان را فایده میبخشد.ِِ سی معیتنََََّخََذتسولقول یا لی ات الرَََُّبیالً ُِِومو ی ی یمـعٰیه عدَََََضَََُسالیَالل االظک ،َّ االَمانَُّ َُ78خدایا پناه من باش روزی که گناهکار دست حسرت به دندان میگزد میگوید ای کاش با رسول خدا همراه میشدم.َ... وساَُلَکَ االَمانَ یومََ یِفُّرَالمرءُِ مِخیهَوِّمهیَ وبیِهَ وِ صاحبِن اَ اُ اَ اَََبـنیهَتهی وِخدایا پناه من باش روزی که انسان حتی از برادر، مادر، پدر، همسر و فرزند خود فرار میکند.ََُنیه یِومٍِِولکََاالَمانَ یومََ یَوُّدُ الممُ لََو یفتَِدی مَن عذاََسائذ اَِبِبِجرَتهیَ وخیهَ اَِ وَوِ صاحبََُُِّّ ینجیهِه الُتی تِؤویهَ وَ مِن فِی االَرضَ جًمیعا ثمتََ فصیلِِخدایا به من پناه ده در روزی که انسانهای گناهکار حاضرند فرزند، همسر، برادر و خویشان بلکه تمام مردم زمین به جای آنها عذاب شوند تا خود نجات یابند.پاسخ سؤاالت شماوقتی خداوند شاهد اعمال انسان است، دیگر چه نیازی به حضور شاهدان دیگر دارد؟درست است که خداوند برای حسابرسی به اعمال انسان نیاز به هیچ شاهدی ندارد؛ اما باز هم به دلیل لطف و عنایتی که به بندگانش دارد، شاهدانی را بر اعمال انسان میگمارد تا شاید انسان با توجه به این مسئله که تک تک اعمالش زیر نظر ناظران و گواهان بسیار است، از ارتکاب گناه خودداری کند، زیرا این خصلت انسان است که هر چه حضور ناظران و شاهدان را بیشتر احساس کند، در رفتار خود دقت بیشتری میکند. حال اگر انسان بداند که هر عملی که انجام دهد، عالوه بر آنکه خدا شاهد اوست، پیامبر، امامان، مالئک و ... نیز ناظر بر اعمال اویند، میانگیزه پرهیز از گناه در دلش قویتر میشود و این موضوع وی را به حفظ هرچه بیشتر حریم و حدود الهی وا میدارد.همچنین، این مسئله نشان میدهد که زمین، اعضای بدن و هر آنچه در اطراف ماست و خداوند از آنها بهعنوان شاهد یاد میکند، دارای شعور و آگاهیاند و از آنچه ما انجام میدهیم آگاهاند و روزی علیه ما شهادت خواهند داد.79اندکی درنگخود را تا چهاندازه برای قیامت آماده کردهایم؟ کارهای خود را محاسبه و ارزیابی کنیم؛ اگر موفقیم، شکرگزار خداوند باشیم و بدون آنکه مغرور شویم، بر تالش خود بیفزاییم و اگر کمتر احساس موفقیت کنیم، تصمیم بگیریم گذشته را جبران کنیم و برای موفقیت از خداوند کمک بخواهیم.میاندیشه و تحقیق1ــ شاهدان اعمال ما در قیامت چه کسانی هستند؟2ٔــ برخی از وقایعی که در مرحله دوم قیامت رخ میدهد، بیان کنید.بیشتر بدانیمسبکبار شوید!امام علی :قیامت پیش روی شما و مرگ در پشت سر، شما را میراند. سبکبار شوید تا برسید. همانا آنان که رفتند در انتظار رسیدن شمایند.نهجالبالغه، خطبه 21سید رضی، جمعآوریکننده سخنان حضرت علی در پایان این خطبه میگوید: این سخن امام پس از سخن خدا و پیامبر با هر سخنی سنجیده شود، بر آن برتری دارد و از آن پیشی میٔگیرد و از جمله»سبکبار شوید تا برسید« کالمی کوتاهتر و پرمعنیٔتر شنیده نشده است! چه کلمهٔ لتننژرف و بلندی و چه جملهپرمعنی و حکمتآمیزی است!