در اغلب موارد، دندان عصبکشیشده اگر درست درمان و خوب مراقبت شود، میتواند سالها و حتی تا آخر عمر بدون درد بماند. اما اگر چند سال بعد، دوباره درد، حساسیت یا فشار روی همان دندان حس میکنید، این یک «زنگ هشدار جدی» است و معمولاً نشانه مشکلی قابل درمان است، نه چیزی مبهم و بیدلیل.
عصب کشی (درمان ریشه) یعنی عصب آلوده از کانالها خارج شده، کانالها تمیز و با مواد مخصوص پر میشوند. در حالت ایدهآل، دیگر نباید در آن دندان درد عصبی حس شود. اما در مطالعات طولانیمدت، درصدی از دندانهای عصبکشیشده دچار «درد ماندگار یا درد تأخیری» میشوند که میتواند حتی ۳ تا ۵ سال یا بیشتر بعد از درمان ظاهر شود. مهمترین علتها معمولاً به سه چیز برمیگردد:
عفونت باقیمانده یا عفونت جدید
مشکلات ساختاری دندان (ترک، شکست، پرکردگی یا روکش مشکلدار)
مشکلات اطراف ریشه و لثه یا دردهای ارجاعی
تشخیص دقیق، فقط با معاینه دندانپزشک (ترجیحاً اندودنتیست) و رادیوگرافی/CBCT ممکن است؛ اما در ادامه کمک میکنیم بفهمید چه چیزهایی میتواند پشت این درد باشد.
سناریو شایع: بخشی از کانالها به خوبی تمیز یا پر نشده، کانال فرعی پنهان مانده، یا طول پرکردگی درست نیست. باکتریها در عمق ریشه یا استخوان اطراف باقی میمانند و بعد از مدتی فعال میشوند.
نشانهها:
درد ضرباندار یا فشار هنگام جویدن
حساسیت مداوم یا مقطعی
ممکن است در عکس، ضایعه تیره در انتهای ریشه دیده شود (آبسه یا گرانولوم)
راهحل احتمالی: درمان مجدد ریشه (ریتریتمنت)، اندودنتیک میکروسکوپی، و در موارد خاص جراحی اپیکو.
حتی اگر عصبکشی عالی بوده باشد، پوسیدگی جدید روی دندان، شکستگی ترمیم، لبپریدگی روکش یا باز شدن حاشیه آن میتواند راه تازهای برای ورود باکتریها به کانالهای قدیمی ایجاد کند و سالها بعد عفونت بسازد. AAE و منابع تخصصی تأکید میکنند که تأخیر در ترمیم نهایی یا ترمیم ضعیف یکی از دلایل مهم شکست دیرهنگام است.
نشانهها:
گیر غذایی کنار دندان عصبکشیشده
تغییر رنگ لبه روکش یا پرکردگی
بوی بد دهان، حساسیت لثه اطراف
راهحل: تعویض ترمیم یا روکش، درمان ریشه دندان در صورت درگیری کانال، انجام بهموقع قبل از گسترش عفونت.
ترکهای میکروسکوپی یا شکست عمودی ریشه میتواند سالها بعد از عصبکشی ظاهر شود؛ مخصوصاً در دندانهای عقبی و دندانهایی که بدون روکش رها شدهاند یا تحت فشار زیاد جویدن و دندانقروچه هستند. American Association of Endodontists
علائم مشکوک:
درد هنگام جویدن چیز سفت در یک نقطه مشخص
درد تیز لحظهای
لثه متورم یا شیار عمیق موضعی کنار دندان
گاهی فیستول (چرکدانه) دورهای
متأسفانه در ترکهای عمودی وسیع، معمولاً دندان قابل حفظ نیست و کشیدن دندان و جایگزینی با ایمپلنت یا بریج مطرح میشود.
اگر روکش یا پرکردگی دندان کمی بلندتر از حد طبیعی باشد، فشار بیش از حد روی آن دندان وارد میشود. این موضوع میتواند منجر به درد تیز هنگام گاز گرفتن و حساسیت عمقی شود، حتی سالها بعد اگر تغییراتی در دندان مقابل یا عادات جویدن ایجاد شده باشد.
راهحل: تنظیم ساده بایت (اکلوژن) در مطب، که اغلب بلافاصله تسکیندهنده است.
گاهی دندان عصبکشیشده سالم است، اما لثه و بافت نگهدارنده اطراف دندان مشکل دارد: جرم شدید، پاکِت عمیق، تحلیل استخوان. این حالت میتواند درد، حساسیت، خونریزی و لق شدن دندان ایجاد کند.
نشانهها:
خونریزی موقع مسواک یا نخ
بوی بد مداوم
احساس کش آمدن یا لق شدن دندان
نیاز به: جرمگیری عمیق، درمان پریودنتال، و در موارد پیشرفته درمان مشترک با اندودنتیست.
گاهی منبع درد خود دندان عصبکشیشده نیست:
درد مفصل فک (TMD)
سینوزیت فکی (بهخصوص دندانهای عقب فک بالا)
دردهای عصبی (نورالژیا)
دردهای عضلانی
در موارد نادر ممکن است جراحی لثه نیاز شود.
اگر دندان عصبکشیشده بعد از چند سال دردناک شده و همراه با موارد زیر است، هرچه زودتر به دندانپزشک یا اندودنتیست مراجعه کنید:
درد شدید و مداوم که با مسکن معمولی کنترل نمیشود
تورم لثه، صورت یا گونه
تب، ضعف، بیحالی
ترشح چرک، مزه بد مداوم در دهان
مشکل در باز کردن دهان یا بلع
این موارد میتواند نشانه آبسه فعال باشد که در صورت بیتوجهی، امکان گسترش عفونت به سایر نواحی صورت و بدن وجود دارد. Mayo Clinic.
معاینه بالینی کامل
تست ضربه (TTP)
تست سرما/گرما برای دندانهای مجاور
بررسی لثه و پاکتها
رادیوگرافی (X-ray)
بررسی کیفیت پرکردگی ریشه
ضایعات پریآپیکال، شکستگی، پوسیدگی زیر روکش
CBCT سهبعدی در موارد مشکوک
تشخیص ترک، کانالهای پنهان، ضایعات استخوانی
بررسی بایت و عادات (دندانقروچه، فشردن دندانها)
بر اساس نتیجه، طرح درمان شامل یکی یا ترکیبی از موارد زیر خواهد بود: درمان مجدد ریشه، تعویض روکش یا پرکردگی، جراحی اپیکو، درمان لثه، یا در موارد غیرقابل درمان، کشیدن و جایگزینی.
اگر بعد از چند سال دوباره در دندان عصبکشیشده خود درد، فشار، حساسیت یا تورم حس میکنید، این وضعیت حتماً نیاز به بیتوجهی ندارد، اما در عین حال در بسیاری از موارد با تشخیص بهموقع و درمان اصولی قابل کنترل و حفظ دندان است.
در کلینیک دندانپزشکی دردیس، ارزیابی دندانهای عصبکشیشده با تکیه بر تصاویر رادیولوژی، CBCT در موارد لازم، و بررسی تخصصی اندودنتیست انجام میشود تا مشخص شود آیا نیاز به درمان مجدد ریشه، اصلاح روکش، درمان لثه یا فقط تنظیم بایت دارید.
برای آشنایی با روند کامل درمان ریشه و معیارهای یک عصبکشی استاندارد، میتوانید به صفحه بهترین دندانپزشک عصب کشی غرب تهران مراجعه کنید و در صورت نیاز، از همانجا برای ویزیت تخصصی نوبت بگیرید.
کارهایی که میتواند موقتاً کمک کند:
استفاده از مسکنهای معمول (ایبوپروفن یا استامینوفن طبق دستور پزشک)
پرهیز از جویدن روی دندان دردناک
حفظ بهداشت دهان (مسواک نرم، نخ دندان، دهانشویه ملایم)
کمپرس سرد در صورت تورم خفیف
کارهایی که انجام ندهید:
خوددرمانی با آنتیبیوتیک بدون تجویز
گذاشتن الکل، نمک غلیظ یا داروهای سوزاننده روی لثه
نادیده گرفتن درد «که هر از گاهی بهتر میشود»
این رفتارها فقط تشخیص را عقب میاندازند و عوارض را شدیدتر میکنند.
بسیاری از فعالیت ها مانند روکش دندان می توانند به جلوگیری از درد بعد از عصب کشی دندان کمک کند، برخی از این موارد عبارتند از:
روکش یا ترمیم نهایی دندان را در اولین فرصت بعد از عصبکشی انجام دهید.
اگر دندان عقبی است، معمولاً روکش توصیه میشود تا از ترک جلوگیری شود.
مراجعات دورهای به دندانپزشک (هر ۶–۱۲ ماه) برای چک کردن روکش، پرکردگی و عکس کنترل.
رعایت بهداشت دهان: مسواک ۲ بار در روز، نخ دندان، جرمگیری دورهای.
درمان دندانقروچه (Night Guard) در صورت سایش یا فشار شدید.
درد دندان عصبکشی شده بعد از چند سال، یک علامت هشدار است و معمولاً یکی از این سناریوها را نشان میدهد: عفونت باقیمانده یا جدید، ترک یا شکست دندان، مشکل لثه یا فشار زیاد بایت، یا حتی درد ارجاعی غیر دندانی. با معاینه بهموقع و استفاده از روشهای مدرن تشخیصی، در بسیاری از موارد میتوان دندان را حفظ کرد و از عوارض شدیدتر جلوگیری نمود.
نکته مهم: اگر چنین دردی دارید، بهترین کار این است که در اولین فرصت به دندانپزشک (ترجیحاً متخصص درمان ریشه) مراجعه کنید و از خوددرمانی خودداری کنید.
