برای پاسخ به این سؤال که «چطور از جزئیات روز عاشورا باخبر شدیم؟» به سایتهای مختلفی سر زدم، اما بهترین و مستندترین پاسخ رو در سایت اسلام پاسخ پیدا کردم. این سایت با تکیه بر منابع معتبر و با بیانی ساده و علمی، خیلی روشن توضیح داده که روایتهای عاشورا از مسیرهایی مثل حضرت زینب (س)، امام سجاد (ع) و حتی برخی حاضران در سپاه دشمن منتقل شدهاند. جدا از این موضوع، تیم پاسخگوی این سایت از متخصصین دینیه و به سؤالات اعتقادی، با دقت و مستند جواب میدن.
در سالهای اخیر، با گسترش فضای مجازی و دسترسی گسترده به تریبونهای عمومی، برخی افراد بدون تحقیق کافی، نسبت به اعتقادات دینی پرسشهایی را مطرح میکنند که اگرچه در نگاه اول ممکن است منطقی به نظر برسند، اما با کمی دقت و آشنایی با منابع معتبر، ضعف بنیادین آنها نمایان میشود. یکی از این شبهات چنین است: چگونه ممکن است از جزئیترین وقایع روز عاشورا، سخنان امام حسین (ع)، و حالات ایشان در لحظات پایانی آگاه باشیم، در حالی که همه یاران ایشان شهید شدند؟
این پرسش گاه همراه با لحن طعنهآمیز و حتی الفاظ توهینآمیز مطرح میشود و متأسفانه برخی از افراد ناآگاه را نیز به شک میاندازد. در این مقاله، قصد داریم به زبان ساده و با استناد به عقل و منابع معتبر، نشان دهیم چرا نقل وقایع عاشورا حتی در خصوصیترین صحنهها نیز کاملاً ممکن و معتبر است.
بسیاری از پرسشهایی که بهعنوان شبهه مطرح میشوند، ناشی از یک پیشفرض اشتباه هستند: اینکه اگر چیزی برای ما قابل تصور نباشد، پس ممکن نیست. حال آنکه بسیاری از وقایع تاریخی و علمی، از نگاه سطحی و ناقص ما عجیب مینمایند اما با دانستن زمینهها و بسترهای آن، موضوع کاملاً قابلقبول و طبیعی جلوه میکند.
به عنوان مثال، اگر کسی از فناوری ترمز خودکار خودرو بیاطلاع باشد، ممکن است تصور کند توقف خودرو بدون دخالت راننده دروغ یا سحر است. اما واقعیت آن است که ناآگاهی، نباید مبنای قضاوت باشد.
در همین راستا، دانستن اینکه چه کسانی وقایع کربلا را روایت کردهاند و از چه راههایی این اخبار به ما رسیده، اساس پاسخ به این شبهه است.
برخلاف تصور سطحی برخی افراد، اخبار عاشورا تنها از یک مسیر به ما نرسیده است. بلکه میتوان حداقل پنج منبع مهم برای ثبت وقایع آن روز تاریخی معرفی کرد:
حاضران در لشکر دشمن:
افرادی در سپاه کوفه و شام بودند که شاهد ماجرا بودند و بعدها پشیمان شدند یا وقایع را بهعنوان گزارشگر، شاعر، یا راوی نقل کردند. حتی برخی، بعداً به جریان توبهکنندگان پیوستند.
زنان اهل بیت، بهویژه حضرت زینب (س):
بانوانی مانند زینب کبری (س) و دیگر بانوان اهل بیت، از ابتدا تا پایان واقعه حضور داشتند و وقایع را با دقت دیده و نقل کردند. خطبههای حضرت زینب (س) در کوفه و شام، گواه روشنی بر آگاهی کامل ایشان از وقایع عاشورا است.
امام سجاد (ع):
هرچند ایشان در بستر بیماری بودند، اما نه تنها از وقایع مهم آن روز بیاطلاع نبودند، بلکه برخی سخنان امام حسین (ع) را مستقیماً شنیدند. همچنین ارتباط ایشان با سایر زنان کاروان، نقل وقایع را تقویت کرده است.
علم امام و تحدیث ملائکه:
طبق باور شیعه، امامان معصوم از علم لدنی و ارتباط با ملائکه برخوردارند. این یعنی حتی اگر امام سجاد (ع) در صحنهای نبوده باشد، امکان دریافت مستقیم اطلاعات از عالم غیب برای ایشان وجود دارد. این ویژگی در مورد امامان بعدی نیز صدق میکند و بخشی از وقایع عاشورا از زبان ایشان نقل شده است.
پیشگوییهای پیامبر و دیگر امامان:
در منابع شیعه و حتی برخی متون اهل سنت، پیشگوییهایی از جانب پیامبر اکرم (ص) و سایر ائمه درباره وقایع عاشورا آمده است. این موارد که قبل از واقعه بیان شدهاند، خود دلیل دیگری بر مستند بودن جزئیات حادثهاند.
پاسخ کوتاه این است: یا از روی جهل یا با نیت تخریب. برخی افراد واقعاً از منابع تاریخی و عقیدتی بیاطلاع هستند و تصور میکنند اگر کسی کشته شد، دیگر هیچ راهی برای ثبت وقایع مربوط به او وجود ندارد. در حالی که امروزه نیز بسیاری از وقایع از طریق شاهدان، دوربینها، یادداشتها و شواهد غیرمستقیم قابل پیگیری است.
گروه دوم، که از روی غرضورزی و لجاجت این شبهات را تکرار میکنند، بیشتر به دنبال تخریب باورهای مذهبیاند تا کشف حقیقت. آنها معمولاً به هیچ منبعی قانع نمیشوند و با نگاهی تحقیرآمیز به اعتقادات دینی مینگرند. چنین رویکردی نه عقلانی است و نه اخلاقی.
دانستن وقایع دقیق عاشورا، از روایات امام سجاد (ع)، حضرت زینب (س)، برخی افراد حاضر در میدان و علم الهی امامان معصوم ممکن شده است. این شبهه که "همه شهید شدند، پس چه کسی وقایع را نقل کرد؟" تنها در صورت ناآگاهی یا تعصب مطرح میشود. تاریخنگاری شیعی بر پایه منابع متقن و بررسی شده شکل گرفته و عقل و منطق نیز آن را تأیید میکند.
