توسعه پایدار دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه ضرورتی حیاتی برای کشورهایی مانند ایران است که با بحرانهایی چون کمبود منابع آب، آلودگی هوا و تهدید تنوع زیستی دستوپنجه نرم میکنند. در این میان، فنبازارهای محیط زیستی بهعنوان بستری برای اتصال فناوریهای سبز با صنایع و سرمایهگذاران، نقشی محوری ایفا میکنند.
فنبازار محیط زیستی بازاری است که در آن فناوریهای مرتبط با مدیریت پسماند، تصفیه آب، انرژیهای تجدیدپذیر و پایش آلودگی عرضه و تقاضا میشوند. این بازار نه تنها فرصتی برای شرکتهای دانشبنیان و مخترعان فراهم میکند تا دستاوردهای خود را معرفی کنند، بلکه راهحلی عملی برای صنایع و شهرداریها در مواجهه با چالشهای زیستمحیطی است. سرمایهگذاران نیز با حضور در این بازار میتوانند در پروژههایی سرمایهگذاری کنند که هم بازده اقتصادی دارند و هم اثر مثبت زیستمحیطی.
اهمیت این فنبازارها برای ایران دوچندان است. کشور ما از یک سو با مشکلات زیستمحیطی جدی روبهروست و از سوی دیگر ظرفیت علمی و انسانی بالایی دارد. فنبازارها میتوانند این دو وجه را به هم متصل کنند؛ یعنی پژوهشهای دانشگاهی و فناوریهای بومی به نیازهای واقعی صنعت و جامعه پاسخ دهند. برای مثال، دستگاههای ایرانی تصفیه و بازچرخانی آب که در دانشگاهها توسعه یافتهاند، میتوانند در مناطق خشک داخلی و حتی در کشورهای همسایه مانند عمان یا کویت مورد استفاده قرار گیرند.
از منظر توسعه پایدار، فنبازارها سه نقش اساسی دارند:
اول، رشد اقتصادی از طریق تجاریسازی فناوریها و ایجاد کسبوکارهای دانشبنیان.
دوم، بهبود کیفیت زندگی مردم با کاهش آلودگیها و ارتقای سلامت محیط زیست.
سوم، حفاظت از منابع طبیعی و کاهش اثرات منفی فعالیتهای صنعتی.
جایگاه ایران در خاورمیانه نیز فرصت بزرگی است. کشورهای منطقه با بحرانهای مشابه زیستمحیطی مواجهاند و بسیاری از آنها توان مالی بالایی برای خرید فناوری دارند. اگر ایران بتواند از طریق فنبازارهای محیط زیستی فناوریهای خود را معرفی و صادر کند، علاوه بر حل بخشی از مشکلات داخلی، به صادرکننده فناوریهای سبز منطقهای تبدیل خواهد شد.
البته مسیر توسعه فنبازار بدون چالش نیست. آگاهی ناکافی صنایع نسبت به ارزش فناوریهای محیط زیستی، ضعف قوانین مالکیت فکری و محدودیت منابع مالی از جمله موانع اصلی هستند. برای غلبه بر این موانع نیاز به سیاستگذاری دقیقتر، حمایت قانونی قویتر و فرهنگسازی گسترده وجود دارد.
با این حال آینده روشن است. حرکت به سمت فنبازارهای دیجیتال، همانند بومبازار، میتواند این روند را تسریع کند. پلتفرمهای آنلاین محدودیت زمان و مکان را از میان برمیدارند و دسترسی فناوران به بازارهای داخلی و خارجی را آسانتر میسازند.
در نهایت باید گفت فنبازار محیط زیستی، پلی است میان علم و صنعت، میان ایده و سرمایه و میان ایران و جهان. تقویت این بازارها میتواند ایران را به بازیگری کلیدی در عرصه فناوریهای سبز در خاورمیانه تبدیل کند و گامی مهم در جهت تحقق توسعه پایدار باشد.
