سلام این پست رو هم طبق معمول زمانی نوشتم که ویرگول بسته بود.
حالا در ۱۴۰۵,۲,۲۳ منتشر شد.
در پست قبل از اردشیر بابکان بنیانگذار ساسانی گفتیم. حالا می خواهیم از پسرش شاپور یکم تعریف کنیم.
مطالب زیر برگرفته از برنامه ی در گذر تاریخ هست که پیش تر معرفی شد.
شاپور یکم
شاپور یکمشاهنشاه ایران و انیران، دومین شاهنشاه ساسانی و فرزند اردشیر بابکان است. از ۲۴۱ تا سال ۲۷۱ میلادی، به عنوان شاهنشاه ایران سلطنت کرد. در سکههای اردشیر، تصویر شاپور، به عنوان نایبالسلطنه، درج شدهاست. وی از شاهان بزرگ ساسانی محسوب میشود. او بیشاپور کازرون را به عنوان پایتخت خود انتخاب کرد.
آغاز پادشاهی
پادشاهی شاپور در واقع از اواخر پادشاهی پدرش آغاز شد چرا که اردشیر پس از فتح هترا سلطنت را به پسر واگذاشت و خود کناره گرفت. شاپور حدود سال 200 میلادی به دنیا آمده بود و هنگام آغاز پادشاهی حدود چهل سال داشت. البته در آغاز با آنکه عنوان شاهنشاه داشت ولی به احترام پدر تاجگذاری نکرد و پس از درگذشت پدر این تشریفات را انجام داد. سقوط شهر هترا طبق روایت های شرقی به دلیل رعنایی شاپور و هوسبازی دختر حاکم شهر صورت پذیرفت.شاپور پدرش را در جنگها همراهی می کرد و بدین گونه برای نبرد تجربه می اندوخت و به راستی این کار موفقیت های آینده او را در برابر رومیان تضمین کرد.
**۱. جنگ اول با روم و سرکوب شورشهای داخلی (دوران شاپور اول):**
* **شکست گوردیانوس:** امپراتور روم، گوردیانوس، در سال ۲۴۳ میلادی در میانرودان (نزدیک رود فرات) توسط شاپور اول شکست خورد و کشته شد. شاپور شهری به نام پیروزشاپور در این محل بنا کرد.
* **پیمان با فیلیپ عرب:** در سال ۲۴۴ میلادی، امپراتور روم، فیلیپ عرب، پیمانی با ایران بست که طی آن ارمنستان به ایران واگذار شد و پانصد هزار دینار زر به عنوان غرامت به ایران پرداخت شد.
* **سرکوب شورشها:** شاپور از فرصت استفاده کرد و شورشهای داخلی را سرکوب نمود. او با خوارزمیان، مادیهای کوهستانی، گیلها، دیلمیان و گرگانیها جنگید و آنها را مغلوب ساخت.
* **فتح خراسان:** شاپور در خراسان، پادشاهی تورانی به نام پهلیزک را شکست داد و شهر نیوشاپور (نیشابور) را بنا کرد.
* **گسترش قلمرو:** شاپور سرزمینهای ارمنستان، گرجستان و آلبانی را نیز تصرف کرد.
* **لقب جدید:** شاپور پس از این فتوحات، لقب "شاهنشاه ایران و انیران" (شاهنشاه ایرانیان و غیرایرانیان) را برای خود برگزید.
**۲. جنگ دوم با روم (دوران شاپور اول):**
* **علت جنگ:** اختلاف بر سر مسئلهٔ ارمنستان، شاپور را دوباره با روم درگیر کرد. روم نمیتوانست الحاق ارمنستان به ایران را بپذیرد.
* **قتل خسرو:** خسرو، پادشاه ارمنستان، که با روم همکاری کرده بود، توسط توطئهای (که شاپور در آن نقش داشت) کشته شد.
* **فرمانروایی هرمز اردشیر:** پس از قتل خسرو، بزرگان ارمنستان تابعیت شاپور را پذیرفتند و شاپور پسرش، هرمز اردشیر، را به عنوان فرمانروای ارمنستان منصوب کرد.
* **بهانهٔ حمله:** روم با پناه دادن به پسر خسرو (تیرداد) و خودداری از پرداخت باقیماندهٔ غرامت، بهانهای به دست شاپور داد تا دوباره به روم حمله کند.
* **پیروزیهای شاپور:** شاپور در این جنگ، ۶۰ هزار نفر از سپاهیان رومی را در باربالیسوس (نزدیک فرات) شکست داد و ۳۷ شهر رومی در سوریه و کاپادوکیه را تصرف یا غارت کرد.
خلاصهای از متنهای ارسالی شما:
**۱. جنگ اول با روم و سرکوب شورشهای داخلی (دوران شاپور اول):**
* **شکست گوردیانوس:** امپراتور روم، گوردیانوس، در سال ۲۴۳ میلادی در میانرودان (نزدیک رود فرات) توسط شاپور اول شکست خورد و کشته شد. شاپور شهری به نام پیروزشاپور در این محل بنا کرد.
* **پیمان با فیلیپ عرب:** در سال ۲۴۴ میلادی، امپراتور روم، فیلیپ عرب، پیمانی با ایران بست که طی آن ارمنستان به ایران واگذار شد و پانصد هزار دینار زر به عنوان غرامت به ایران پرداخت شد.
* **سرکوب شورشها:** شاپور از فرصت استفاده کرد و شورشهای داخلی را سرکوب نمود. او با خوارزمیان، مادیهای کوهستانی، گیلها، دیلمیان و گرگانیها جنگید و آنها را مغلوب ساخت.
* **فتح خراسان:** شاپور در خراسان، پادشاهی تورانی به نام پهلیزک را شکست داد و شهر نیوشاپور (نیشابور) را بنا کرد.
* **گسترش قلمرو:** شاپور سرزمینهای ارمنستان، گرجستان و آلبانی را نیز تصرف کرد.
* **لقب جدید:** شاپور پس از این فتوحات، لقب "شاهنشاه ایران و انیران" (شاهنشاه ایرانیان و غیرایرانیان) را برای خود برگزید.
**۲. جنگ دوم با روم (دوران شاپور اول):**
* **علت جنگ:** اختلاف بر سر مسئلهٔ ارمنستان، شاپور را دوباره با روم درگیر کرد. روم نمیتوانست الحاق ارمنستان به ایران را بپذیرد.
قتل خسرو:** خسرو، پادشاه ارمنستان، که با روم همکاری کرده بود، توسط توطئهای (که شاپور در آن نقش داشت) کشته شد.
* **فرمانروایی هرمز اردشیر:** پس از قتل خسرو، بزرگان ارمنستان تابعیت شاپور را پذیرفتند و شاپور پسرش، هرمز اردشیر، را به عنوان فرمانروای ارمنستان منصوب کرد.
* **بهانهٔ حمله:** روم با پناه دادن به پسر خسرو (تیرداد) و خودداری از پرداخت باقیماندهٔ غرامت، بهانهای به دست شاپور داد تا دوباره به روم حمله کند.
* **پیروزیهای شاپور:** شاپور در این جنگ، ۶۰ هزار نفر از سپاهیان رومی را در باربالیسوس (نزدیک فرات) شکست داد و ۳۷ شهر رومی در سوریه و کاپادوکیه را تصرف یا غارت کرد.
پدید آمدن مانی
از وقایع مهم سلطنت شاپور، پدید آمدن مانی است که مذهبی آورد و در سال ۲۴۲ میلادی، هنگام تاجگذاری شاپور، اصول آن را در ملأ عام بیان کرد. این مذهب بعدها خیلی گسترش پیدا کرد. شاپور در ابتدا به مانی گروید و مذهب او را قبول کرد اما بعد به دین زرتشت برگشت.
"کشورداری شاپور":
شاپور اول در دوران حکومت خود اقدامات مهمی در زمینههای زیر انجام داد:
* **عمران و شهرسازی:**
* ساخت سد شادروان در شوشتر با استفاده از مهندسان و اسرای رومی.
* بنای شهر شاپور در نزدیکی کازرون (فارس).
* نسبت دادن بنای نیشابور (خراسان) و گندیشاپور (خوزستان) به او.
* **سیاست خارجی و منطقهای:**
* فرستادن پسرش، مهران، به سلطنت گرجستان و تأسیس سلسلهٔ خسروی در آنجا.
* **دین و مذهب:**
* دستور نهادن رونوشتی از اوستا در آتشکدهٔ آذرگشسپ.
* **اصلاحات سکهشناسی:**
* تغییر طرح سکهها: حذف سهپایهٔ فلزی آتشدان و جایگزینی آن با ستون چهارگوش بزرگ که در دو طرف آن دو نفر با نیزه ایستادهاند. این طرح پس از شاپور نیز ادامه یافت.
امیدوارم حوصله کنید و بخونید.
