رسانه برای خیلی از نوجوانان شده دشمن درس، قاتل تمرکز و دزد وقت. بعد همان نوجوان با همان گوشی و همان اینترنت، اگر بلد باشد، میتواند جلوتر از نظام آموزشی رسمی حرکت کند.
پس مشکل رسانه نیست؛ نحوه استفاده ما از آن است. رسانه میتواند یا حواسپرتکن حرفهای باشد، یا میانبُر رشد علمی.
چرا رسانه همزمان مخرب و مفید است؟
چون رسانه «هدف» ندارد؛ ابزار است.
این کاربر است که تعیین میکند رسانه:
مکمل آموزش باشد
یا جایگزین تنبلی
نوجوانی که بدون هدف وارد فضای رسانهای میشود، معمولاً با انبوه محتوا و صفرِ یادگیری خارج میشود.
آسیبهای رایج استفاده غلط تحصیلی از رسانه
مصرف پراکنده منابع بدون عمق
توهم دانایی بهخاطر دیدن چند ویدیو
جایگزینی آموزش جدی با محتوای سرگرمکننده شبهآموزشی
افت تمرکز و ناتوانی در مطالعه عمیق
اینجا رسانه «درسخوانی» را شبیه میکند، نه واقعی.
رسانه چگونه میتواند رشد تحصیلی را تقویت کند؟
۱. دسترسی برابر به منابع آموزشی
رسانه فاصله شهر کوچک و کلانشهر را کم کرده.
نوجوانی در بشرویه میتواند به همان محتوایی دسترسی داشته باشد که نوجوانی در تهران یا حتی خارج از کشور.
۲. یادگیری شخصیسازیشده
هر نوجوان سرعت و سبک یادگیری خودش را دارد.
رسانه این امکان را میدهد که:
عقبافتادگی جبران شود
استعداد خاص تقویت شود
و یادگیری از قالب خشک کلاس خارج شود
۳. تقویت مهارتهای فراتر از کتاب درسی
تفکر انتقادی، زبان، مهارتهای دیجیتال، پژوهش.
چیزهایی که مدرسه دیر یا ناقص آموزش میدهد.
اصول استفاده صحیح تحصیلی از رسانه
۱. هدفگذاری قبل از مصرف
ورود بیهدف به فضای آموزشی هم اتلاف وقت است.
باید معلوم باشد:
دنبال چه مهارتی هستم
چه بازهای
با چه خروجیای
۲. انتخاب منابع معتبر
هر ویدیویی که عنوان «آموزشی» دارد، آموزش نیست.
منبع باید:
ساختار داشته باشد
سابقه داشته باشد
و قابل ارزیابی باشد
۳. ترکیب یادگیری رسانهای با تمرین واقعی
یادگیری بدون تمرین، سرگرمی است.
رسانه باید مکمل مطالعه، حل مسئله و نوشتن باشد، نه جایگزین آنها.
۴. زمانبندی سختگیرانه
رسانه اگر رها شود، وقت را میبلعد.
یادگیری مؤثر، زمان محدود و متمرکز میخواهد.
نقش خانواده و مدرسه
اگر خانواده فقط نگران «زیاد گوشی دستشه» باشد، مسئله را نفهمیده.
سؤال درست این است: «با این رسانه دقیقاً چه چیزی یاد میگیرد؟»
مدرسه هم اگر رسانه را نادیده بگیرد، از واقعیت عقب افتاده است.
نگاه اسلامی–رشدی به علم و رسانه
در نگاه اسلامی:
علم ارزش است
ابزار علم مهم است
اما نیت و جهت، تعیینکننده است
رسانه اگر در خدمت رشد عقل و مهارت باشد، ابزار برکت است؛
اگر جای تلاش را بگیرد، ابزار رکود.
جمعبندی
رسانه نه ناجی آموزش است، نه قاتل آن.
نوجوانی که:
هدف دارد
منبع را میشناسد
و زمان را مدیریت میکند
میتواند با رسانه جلوتر از چارچوب رسمی آموزش حرکت کند، نه عقبتر.
رسانه اگر درست استفاده شود،
میانبُر رشد است؛
اگر نه، دوربرگردان عمر.
