هدفگذاری یکی از مهمترین مؤلفههای رشد شخصی و اجتماعی نوجوانان است. در عصر رسانههای دیجیتال، فرآیند شکلگیری اهداف زندگی دیگر صرفاً محصول خانواده و مدرسه نیست، بلکه بهشدت تحت تأثیر رسانهها و شبکههای اجتماعی قرار دارد. این مقاله با رویکرد اسلامی–رشدی–ایرانی، به بررسی نقش رسانه در جهتدهی، تحریف یا تقویت هدفگذاری نوجوانان پرداخته و راهبردهایی برای استفاده هوشمندانه از رسانه در تربیت نسل هدفمند ارائه میدهد.
کلیدواژهها
رسانه، هدفگذاری، نوجوانان، رشد فردی، هویت، سبک زندگی اسلامی
مقدمه
نوجوانی، دوره پرسشهای بزرگ است؛ اما رسانههای امروز اغلب پاسخهای کوچک، سطحی و فوری ارائه میدهند. نوجوانی که هنوز در حال کشف «منِ واقعی» خود است، ناگهان با هزاران تصویر از «زندگی ایدهآل» مواجه میشود. در چنین فضایی، هدفگذاری یا به رؤیاهای غیرواقعی تبدیل میشود یا بهکلی کنار گذاشته میشود.
۱. هدفگذاری؛ ستون فقرات رشد نوجوان
هدف، فقط یک خواسته نیست؛ هدف:
جهت حرکت میدهد
انگیزه میسازد
رنج را قابل تحمل میکند
شخصیت را منسجم میکند
در نگاه اسلامی، انسان بدون هدف، دچار غفلت میشود و زندگی بدون جهت، به اتلاف عمر میانجامد.
۲. رسانه چگونه اهداف نوجوان را شکل میدهد؟
رسانهها بهصورت مستقیم نمیگویند «هدفت چیست»، اما با نمایش مداوم برخی سبکهای زندگی، اهداف خاصی را القا میکنند:
شهرت سریع
ثروت بدون تلاش
دیدهشدن به هر قیمت
لذت فوری
این اهداف، جذاباند اما ناپایدار و فرسایندهاند.
۳. تحریف مفهوم موفقیت در رسانه
یکی از بزرگترین آسیبهای رسانهای، تقلیل موفقیت به:
تعداد دنبالکننده
ظاهر فریبنده
زندگی لوکس
مقایسه دائمی
نوجوانی که موفقیت را فقط در این قاب ببیند، یا دچار توهم میشود یا احساس شکست زودرس میکند.
۴. پیامدهای هدفگذاری رسانهزده
هدفگذاریِ بدون ریشه، پیامدهای مشخصی دارد:
بیثباتی تصمیمها
ناامیدی سریع
فرار از تلاش مستمر
اضطراب آینده
تقلید کورکورانه از دیگران
این دقیقاً نقطهای است که رسانه، بهجای ابزار رشد، به عامل فرسایش تبدیل میشود.
۵. رسانه بهمثابه فرصت تربیت هدفمند
برخلاف تصور رایج، رسانه دشمن هدفگذاری نیست. اگر درست هدایت شود، میتواند:
الگوهای واقعی معرفی کند
مسیرهای رشد تدریجی را نشان دهد
مهارتآموزی را ترویج کند
امید واقعبینانه بسازد
مسئله، «محتوا» و «راهبری» است، نه خود رسانه.
۶. نقش الگوها در هدفسازی نوجوان
نوجوانان بیش از نصیحت، از الگو تأثیر میگیرند. رسانه میتواند:
قهرمانهای واقعی و بومی بسازد
مسیر تلاش، شکست و پیشرفت را روایت کند
موفقیتهای علمی، اجتماعی و اخلاقی را برجسته کند
الگوی سالم، هدف سالم میسازد.
۷. راهبردهای رسانهای برای تقویت هدفگذاری
1. بازتعریف موفقیت
موفقیت یعنی رشد، نه فقط نتیجه.
2. ترویج اهداف مرحلهای
هدف بزرگ بدون گامهای کوچک، نوجوان را میترساند.
3. پیوند هدف با هویت
هدف باید از «من کیستم» بجوشد، نه از «دیگران چه دارند».
4. تقویت نگاه بلندمدت
رسانه باید صبر، استمرار و تعهد را ارزشمند کند.
5. الگوسازی بومی و در دسترس
نه قهرمانهای دستنیافتنی، بلکه انسانهای واقعی.
نتیجهگیری
هدفگذاری نوجوانان، امروز بیش از هر زمان دیگری رسانهای شده است. اگر این فضا رها شود، اهداف کاذب جای اهداف اصیل را میگیرند. اما اگر رسانه با رویکرد تربیتی، هویتی و رشدی مدیریت شود، میتواند نسل نوجوانی هدفمند، امیدوار و مسئولیتپذیر بسازد. آینده جامعه، از همین اهداف کوچک اما درست شکل میگیرد.
