نقد فیلم سه جلد یادداشت هومن اولیایی
فیلم سه جلد روایتی آرام، تلخ و دروننگر از مواجهه انسان با حقیقتی است که نه امکان انکارش وجود دارد و نه توان پذیرشش. فیلم با فاصله گرفتن از روایتهای حادثهمحور، تمرکز خود را بر پیامدهای روانی یک اتفاق و تأثیر آن بر روابط انسانی میگذارد؛ انتخابی که به اثر هویتی مستقل و جدی میبخشد.
فیلمنامه با ساختاری تدریجی و کنترلشده پیش میرود و اطلاعات را قطرهچکانی در اختیار مخاطب قرار میدهد. این تعلیق نه از جنس هیجان، بلکه از نوع اضطراب درونی است؛ اضطرابی که از سکوتها، نگاهها و مکثهای طولانی شکل میگیرد. «سه جلد» آگاهانه از توضیحدادن پرهیز میکند و مخاطب را وادار میسازد خود در کشف حقیقت مشارکت کند.
کارگردانی فیلم مبتنی بر حذف است؛ حذف اغراق، حذف قضاوت مستقیم و حذف ملودرام رایج. دوربین اغلب در فاصلهای محتاطانه باقی میماند و بهجای هدایت احساسات تماشاگر، او را در موقعیت مشاهدهگر قرار میدهد. قابهای بسته و فضاهای محدود، حس خفگی و فشار روانی شخصیتها را تشدید کرده و بهخوبی در خدمت مضمون اثر قرار گرفتهاند.
بازیها یکی از نقاط اتکای اصلی فیلم هستند. شخصیتها نه تیپاند و نه نماد، بلکه انسانهاییاند گرفتار شرایطی پیچیده. انتقال احساسات بیشتر از طریق نگاه و سکوت انجام میشود تا دیالوگ، و همین انتخاب باعث میشود بازیها باورپذیر و کنترلشده باقی بمانند. فیلم به بازیگر اجازه میدهد «زندگی کند» نه اینکه «نمایش بدهد».
در لایههای زیرین، سه جلد فیلمی درباره مسئولیت، ترس از افشا و بهای سنگین سکوت است. فیلم نه قهرمان میسازد و نه ضدقهرمان؛ همه شخصیتها بهنوعی قربانی شرایط و انتخابهای خود هستند. این نگاه خاکستری، مهمترین امتیاز فیلم است و آن را از داوریهای سادهانگارانه دور میکند.
در مجموع، سه جلد اثری است کمادعا اما جدی؛ فیلمی که بهجای شوک، تأمل میطلبد و پس از پایان، همچنان در ذهن باقی میماند. اثری که مخاطب صبور و دغدغهمند را خطاب قرار میدهد و نشان میدهد سینمای اجتماعی، اگر از کلیشه فاصله بگیرد، هنوز حرفهای مهمی برای گفتن دارد.
