شده متنی را بخوانید و با اینکه کلماتش ساده هستند، احساس کنید ذهنتان زود خسته میشود؟ انگار که بخواهید در یک اتاق شلوغ و پر ازوسایل اضافه راه بروید؛ راه هست، اما سرعتتان کم میشود. در دنیای نویسندگی و ویراستاری، به این وسایل دستوپایگیر میگوییم: «حشو».
حشو دقیقاً چیست؟
به زبان ساده، حشو یعنی استفاده از کلمات یا عبارتهایی که هیچ بار معنایی جدیدی به جمله اضافه نمیکنند. حشو مثل «چربی اضافه» در بدنِ یک متن است. وظیفهی ما به عنوان نویسنده یا ویراستار، جراحی این متن و حذف این زوائد است تا عضلات اصلی نوشته (یعنی پیام ما) خودشان را نشان دهند.
چرا حذف کلمات اضافه مهم است؟
ما در عصر سرعت زندگی میکنیم. مخاطب امروز وقت و حوصله شنیدن جملات کشدار را ندارد. حذف حشو دو فایدهی حیاتی دارد:
۱. درک راحتتر: ذهن خواننده مستقیم به سراغ اصل مطلب میرود.
۲. اعتبار نویسنده: متنِ بدون حشو، حرفهایتر، شیکتر و معتبرتر به نظر میرسد.
بیایید با هم چند نمونه از این کلمات مزاحم را مرور کنیم؛ کلماتی که شاید تا امروز فکر میکردیم باعث زیبایی متن میشوند، اما در واقع دشمن شفافیت هستند:
- تکرارهای معنایی: وقتی میگوییم «سوابقِ گذشته»، در واقع داریم میگوییم «گذشتهیِ گذشته»! چون سابقه ذاتاً متعلق به گذشته است. یا مثلاً «سنگِ حجر» (حجر یعنی سنگ).
- جهتهای اضافه: «صعود به سمت بالا». مگر صعود به سمت پایین هم داریم؟ پس «به سمت بالا» حشو است.
- ترجمههای لفظبهلفظ: عبارتهایی مثل «مدت زمان». مدت یعنی زمان؛ پس یا بگوییم «در این مدت» یا «در این زمان».
یک مثال عینی: قبل و بعد از جراحی
بیایید نگاهی به این پاراگراف بیندازیم. تصور کنید این بخشی از یک سفرنامه است:
متن اولیه :
«مدتی پیش در سالهای گذشته، من تصمیم گرفتم تا به مانندِ یک کوهنورد حرفهای، به قلهی کوه صعود به سمت بالا کنم. زمین پر از سنگهای حجر بود و هوا کاملاً و تماماً سرد به نظر میرسید. سوابقِ گذشته من نشان میداد که ممکن است با سختی روبرو شوم، اما من بر علیه تمام مشکلات ایستادم.»
حالا ببینید وقتی کلمات اضافه را حذف میکنیم، چقدر متن «نفس» میکشد:
متن ویراسته :
«سالها پیش تصمیم گرفتم مانند یک کوهنورد حرفهای به قله صعود کنم. زمین پر از سنگ بود و هوا کاملاً سرد به نظر میرسید. سوابق من نشان میداد که ممکن است با سختی روبرو شوم، اما علیه تمام مشکلات ایستادم.»
چطور حشو را در متن خودمان پیدا کنیم؟
فرمول ساده است: هر وقت متنی را نوشتید، یک بار دیگر آن را بخوانید و از هر کلمه بپرسید: «اگر تو را حذف کنم، معنای جملهام ناقص میشود؟» اگر پاسخ «نه» بود، بیترحم آن کلمه را حذف کنید.
نویسندگی خوب، لزوماً به معنای «زیاد نوشتن» نیست؛ بلکه به معنای «درست نوشتن» است. به قول معروف: کم گوی و گزیده گوی چون دُر...
